V SA/Wa 2004/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Kudiura, Sędzia WSA Izabella Janson (spr.), Sędzia NSA Piotr Piszczek, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. o numerze [...] 2. Zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata E. R. z Kancelarii Adwokackiej, ul. [...] w W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Wnioskiem z dnia 11 października 2006 r. A.K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o "anulowanie" odsetek od nieuiszczonych w terminie składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wskazując jednocześnie, iż wymagane należności zostały przez nią uiszczone w dniu złożenia wniosku. W wyniku rozpatrzenia pisma skarżącej, decyzją z [...] listopada 2006 r., ww. organ odmówił umorzenia należnych odsetek za zwłokę od nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wnioskiem z dnia 5 grudnia 2006 r., zainteresowana zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy o "umorzenie składek łącznie z odsetkami". Decyzją z [....] marca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [....] zł. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pismem z [....] marca 2007 r. zainteresowana zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie decyzją z dnia [....] maja 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [....] marca 2007 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A.K. zwróciła się o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [....] maja 2007 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [....] marca 2007 r. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż w ww. rozstrzygnięciach nie rozważono szczególnej sytuacji w jakiej się znajduje. Wskazała, iż jej przychody są znikome, ponieważ "prowadzi rodzinę zastępczą dla dziewięciorga dzieci". Zaznaczyła, że utrzymanie dzieci i domu jest bardzo kosztowne, a wydatków nie jest w stanie pokryć pensja w wysokości [....] zł, ani kwota jaką otrzymuje na dzieci [....] zł, czy też dochody z prowadzonego sklepu w wysokości [....] zł. W powyższej sytuacji niemożliwym jest aby mogła jakąkolwiek kwotę przeznaczyć na spłatę zaległości z tytułu nieuiszczonych składek. Podniosła, że od [....] 2005 r. jest wdową i wychowuje dzieci sama. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W tym kontekście, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosując powyższe zasady aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.). Rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd doszedł do przekonania, iż wniesiona skarga - aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione - zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja z dnia [....] marca 2007 r. z jak również utrzymująca ją w mocy decyzja Prezesa ZUS z [....] maja 2007 r. wydane zostały z naruszeniem prawa. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wnioskiem z 11 października 2006 r. skarżąca A.K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o "anulowanie" odsetek od "nieterminowej zapłaty składek". W wyniku rozpatrzenia wniosku decyzją z [....] listopada 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę wyjaśniając, iż nie znalazł podstaw prawnych do umorzenia samych tylko odsetek. W związku z powyższym pismem z dnia 5 grudnia 2006 r. skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy " o umorzenie (...) składek łącznie z odsetkami", które - ze względu na rozszerzoną treść żądania w nim zawartego - organ potraktował jako wniosek inicjujący nowe postępowanie administracyjne, nie zaś jako pismo o charakterze odwoławczym i decyzją z dnia [....] marca 2007 r. odmówił umorzenia należności w kwocie [....] zł. Jak wynika z treści art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z 14 czerwca 1960 r. [Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071]), chyba że ustawa stanowi inaczej. Unormowanie takie zawiera także art. 180 § 1 wspomnianego Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. postanowiono, iż od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi również art. 127 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie skarżąca w ustawowym terminie - w dniu 5 grudnia 2006 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS z [....] listopada 2006 r. o odmowie umorzenia odsetek, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ winien wydać decyzję zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 138 § 1 k.p.a. w związku z treścią art. 127 § 2 i 3 k.p.a. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, we wniosku z dnia 5 grudnia 2006 r., skarżąca rozszerzyła swoje żądanie w stosunku do treści wniosku inicjującego postępowanie, tj. wniosku z dnia 11 października 2006 r. i zwróciła się o umorzenie całości zadłużenia, nie ograniczając swojej prośby do umorzenia odsetek. W związku z powyższym decyzją z dnia [....] marca 2007 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 32 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Następnie rozstrzygnięciem z [....] maja 2007 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z [....] marca 2007 r. Z powyższego wynika, iż w związku z rozszerzonym żądaniem zawartym we wniosku z 5 grudnia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS ww. pismo rozpoznał w trybie art. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 32 u.s.u.s, przesądzając tym samym, iż nie ma ono charakteru odwoławczego. Wskazać należy, iż w przypadku powstania wątpliwości co do tożsamości żądania zawartego w piśmie skarżącej z 11 października 2006 r. oraz we wniosku z dnia 5 grudnia 2006 r., obowiązkiem organu było wezwanie skarżącej do sprecyzowania żądania, stosownie do treści art. 64 § 2 k.p.a. Wymieniony przepis służy bowiem usuwaniu braków formalnych podania - wniosku, do których - stosownie do treści art. 63 § 2 k.p.a. należy m.in. określenie żądania. Ponadto, biorąc pod uwagę treść wniosku z 5 grudnia 2006 r. zauważyć należy, iż zawarta w nim prośba dotyczy umorzenia całości zadłużenia. Natomiast wniosek z 11 października 2006 r. dotyczył umorzenia odsetek. W związku z powyższym obowiązkiem organu było wyjaśnienie kwestii dotyczącej charakteru pisma, bowiem jego redakcja mogła sugerować, iż jest to zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jak też nowy wniosek - w części dotyczącej umorzenia kwoty głównej. Żądanie umorzenia odsetek skarżąca zawarła już bowiem uprzednio w piśmie z 11 października 2006 r. Zatem potraktowanie prośby skarżącej o umorzenie zadłużenia jako wniosku inicjującego nowe postępowanie było niedopuszczalne bez uprzedniego wyjaśnienia kwestii dotyczącej charakteru pisma skierowanego do organu. Prezes ZUS obowiązany był do wyeliminowania wszelkich wątpliwości zwłaszcza, że to żądanie strony wyznacza przedmiot postępowania. Bez dokładnego jego sprecyzowania nie sposób określić właściwego trybu jaki winien mieć zastosowanie w sprawie. Tylko po wyjaśnieniu powyższego organ mógł podjąć prawidłową decyzję dotyczącą sposobu rozpatrzenia pisma zainteresowanej. Nie można bowiem wykluczyć, iż wniosek należało - w części dotyczącej umorzenia odsetek - rozpoznać w trybie art. 138 k.p.a., natomiast w części odnoszącej się do umorzenia kwoty głównej, rozpoznać zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z oraz 28 oraz art. 32 u.s.u.s. Nie sposób również ocenić - bez uprzedniego uściślenia żądania, a tym samym przedmiotu postępowania - czy pismo skarżącej, w istocie było nowym wnioskiem inicjującym postępowanie. W sprawie niniejszej organ sam dokonał oceny charakteru żądania co - w ocenie Sądu - było niedopuszczalne. Zauważyć należy, iż w wyroku z 11 czerwca 1990 r., I SA 367/90 (ONSA 1990, Nr 2-3, poz.47) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż: "Stosownie do art. 61 § 1 KPA żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości - sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do organu administracji". Bowiem o tym jaki charakter ma pismo, decyduje wola strony zaś w przypadku jakichkolwiek wątpliwości organ ma obowiązek rzeczywistą wolę strony wyjaśnić. Organ ma przy tym na podstawie art. 9 k.p.a. obowiązek czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielić jej w razie potrzeby niezbędnych wskazówek (wyrok NSA z 17 września 1992 r., III SA 949/92 w: A. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 8 str. 363). W niniejszej sprawie Prezes ZUS nie ustalił ponad wszelką wątpliwość, czy skarżąca rozszerzając żądanie, wnioskiem z 5 grudnia 2006 r., istotnie zainicjowała nową sprawę, czy też w części dotyczącej umorzenia odsetek, wniosek ten stanowił środek odwoławczy od decyzji z [....] listopada 2006 r. Podnieść należy, iż Prezes ZUS, decyzją z [....] maja 2007 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [....] marca 2007 r., wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku, którego żądanie nie określało wprost przedmiotu postępowania, szczególnie w kontekście treści wniosku z 11 października 2006 r. W związku z powyższym Sąd uznał za zasadnie uchylenie również decyzji z [....] maja 2007 r. jako utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie wydane w wyniku nienależycie przeprowadzonego postępowania. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien przede wszystkim należycie wyjaśnić kwestię żądania strony, zawartego we wniosku z 5 grudnia 2006 r., tak aby możliwym było ustalenie - ponad wszelką wątpliwość - czy i w jakim zakresie wniosek ma charakter pisma odwoławczego, czy też wolą skarżącej było wszczęcie nowego postępowania administracyjnego. W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny mając na uwadze, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, orzekł jak w sentencji.