V SA/Wa 2005/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Beata Trawińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych skargę oddala. W dniu [...] grudnia 2005r W. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu podniósł że jest przewlekle chory a jego sytuacja materialna jest trudna i nie jest w stanie spłacić zaległości. Decyzją z dnia [...] maja 2006r nr [...] Znak sprawy; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako "Zakład") odmówił umorzenia należności to jest: składek na ubezpieczenie społeczne za okres 03. - 06.2001r w łącznej kwocie [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03.- 06.2001r. w łącznej kwocie [...] zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03 - 06 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Rozpatrując ponownie sprawę, na skutek wniosku Zobowiązanego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu--), decyzją z dnia [...] maja 2007r nr [...], znak sprawy [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu Prezes Zakładu podkreślił, że zgodnie z art. 28 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2007r Nr 11, poz.74, powoływanej dalej jako "u.s.u.s-") należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz.1365) określił przypadki, w których Zakład może umorzyć należności z tytułu wyżej wymienionych składek. Jest to możliwe wówczas, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zdaniem Prezesa takiej przesłanki w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Organ podniósł, że z dokumentacji medycznej potwierdzającej problemy zdrowotne W. W. wynika, że w ich wyniku przebywał on na zasiłku chorobowym, a następnie zasiłku rehabilitacyjnym. Jednakże w dniu 21.03.2007r podjął on pracę w Gminnym Zakładzie Komunalnym w S., co świadczy o tym, że problemy zdrowotne miały charakter przejściowy. Ponadto gospodarstwo domowe prowadzi zobowiązany wspólnie z żoną, która pobiera wynagrodzenie za pracę. Nadto Prezes ZUS wskazał, że powyższe zadłużenie powstało na skutek nie realizowania ustawowego obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Trudna sytuacja materialna nie może, zdaniem organu, stanowić podstawy do umorzenia powstałego zadłużenia, gdyż oznaczałoby to uprzywilejowanie w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy są zobowiązani do terminowego regulowania należnych składek. Na powyższą decyzję W. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie , Podkreślił w niej, że działalność gospodarczą musiał wyrejestrować z uwagi na zły stan zdrowia. Pracę podjął z konieczności, a dochody z niej uzyskiwane przeznacza na remont starego domu w którym mieszka. Wskazał także na przewlekłość postępowania w ZUS oraz na fakt, że zawieszenie działalności w okresie od marca do czerwca 2001r odbywało się za wiedzą i zgodą organu, który dopiero po 3 latach zażądał zapłaty składek za ten okres. Wnosił o wpłynięcie na ZUS aby został potraktowany sprawiedliwie. Podał, że jest gotów zapłacić sporną należność, ale bez karnych odsetek. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy do kompetencji organów. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności w całości lub chociażby umorzenia odsetek. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wymierzonych decyzją ZUS wraz z odsetkami. Wnioskodawca podał, że jest chory, w okresie od 01.04.2005r do 29.09.2005r przebywał na zasiłku chorobowym , a od 27.07.2006r na świadczeniu rehabilitacyjnym. Z uwagi na brak pracy i ponoszone koszty leczenia i rehabilitacji nie jest w stanie uiścić należności. Ponadto Skarżący wskazał, że jego zdaniem decyzja o podleganiu ubezpieczeniu za okres od 14.03.2001r do 30.06.2001r jest niesłuszna i odwoływał się od niej do sądu, dopiero wyrokiem z dnia 18.11.2005r Sąd Okręgowy w L. prawomocnie rozstrzygnął o jego obowiązku. W skardze W. W. oświadczył, że gotów jest, aczkolwiek niechętnie, uregulować sporną należność, ale bez karnych odsetek, które narosły z powodu długotrwałości postępowania prowadzonego przez organy w jego sprawie. ZUS orzekając jako organ I instancji oraz Prezes Zakładu orzekając w imieniu ZUS w II instancji, jako podstawę prawną wskazały art. 28 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Bezsporne jest, iż Skarżący choruje przewlekle na [...] (zaświadczenie lekarskie - k. 6 akt adm.), co było przyczyną zaprzestania przez niego działalności gospodarczej. Jednocześnie od 21.03.2007r pracuje osiągając z tego tytułu stosowny dochód. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, ma dwie studiujące córki. Zona osiąga miesięcznie dochód netto [...] zł. Jest właścicielem samochodu, za który do 2011 spłaca kredyt. Nie zachodzi więc tutaj przypadek całkowitej nieściągalności. Jednocześnie ZUS prawidłowo przyjął, iż nie zostało przez Zobowiązanego wykazane zaistnienie okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności (art.28 ust 3a u.s.u.s.) W § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365) zostały określone przypadki w których Zakład morze umorzyć należności z tytułu składek.. Zakład może to zrobić, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Są to w szczególności sytuacje, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wykazane przez Zobowiązanego warunki materialne w świetle przeciętnego poziomu zamożności obywateli nie mogą być uznane za sytuację wyjątkową W tej sytuacji stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć natomiast żadnego znaczenia podnoszone przez Skarżącego w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia. Sprawa odpowiedzialności z tytułu składek na ubezpieczenia, jak wynika z akt sprawy, została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana stosownej kontroli sądu. Nie mogła zatem podlegać ani badaniu, ani kwestionowaniu w tym postępowaniu sądowym. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.