V SA/Wa 2009/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 24 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2017 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 stycznia 2018 r. L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach pełnomocnik strony skarżącej wskazał jedynie, iż kapitał zakładowy spółki wynosi 3.500.000 zł. Pozostałe rubryki wniosku dotyczące: wartości środków trwałych, wysokości zysku lub straty, rachunków bankowych, innych danych majątkowych, nie zostały wypełnione. Pełnomocnik wskazał jedynie, iż od 2013 r. nie sporządzano bilansów ani rachunków zysków i strat spółki, zaś jej dokumentacja znajduje się w Prokuraturze Rejonowej w B. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wymienił wydane wobec spółki decyzje określające zobowiązania podatkowe za poszczególne okresy, jak również wskazał na wystawione tytuły wykonawcze. Podniósł przy tym, iż z uwagi na prowadzone wobec skarżącej postępowania podatkowe, zakończyła ona prowadzenie działalności i została rozwiązana uchwałą wspólników, a następnie rozpoczął się proces jej likwidacji. Wskazał również, iż spółka nie ma w praktyce żadnego majątku, ciążą na niej olbrzymie zobowiązania, których nie jest w stanie uiścić. Wyjaśnił także, iż koszty zastępstwa procesowego zostały poniesione w całości "z góry przed dokonaniem zajęć środków finansowych Spółki". W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki, zarządzeniem z 5 stycznia 2018 r. wezwano ją do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz do złożenia określonych dokumentów. Pismem z 12 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż z informacji udzielonych przez likwidatora wynika, że spółka nie posiada majątku nieruchomego, nie posiada również dostępu do rachunków bankowych, nie prowadzi jakiejkolwiek działalności, nie zatrudnia pracowników. Spółka posiada natomiast tytoń o przybliżonej wartości 4.500.000 zł, który jest przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Pełnomocnik wskazał przy tym, iż z informacji uzyskanych od likwidatora wynika, że zamierza on sprzedać przedmiotowy tytoń, by w ten sposób uzyskać środki na spłatę zobowiązań wobec plantatorów. Ponadto wskazał, iż istnieją problemy w zakresie postępowania likwidacyjnego z uwagi na to, że oryginalne dokumenty oraz zapisy cyfrowe dotyczące działalności Spółki zostały zabrane przez Straż Graniczną w B. na polecenie Prokuratury Okręgowej w B. Spółka nie przygotowała sprawozdania finansowego za 2016 r., bowiem nie prowadziła w tym roku żadnej działalności, zatem bilans jest zerowy. Spółka nie dysponuje również sprawozdaniem za 2015 r. oraz nie ma możliwości jego sporządzenia, z uwagi na brak oryginalnych dokumentów będących w dyspozycji Straży Granicznej. Pełnomocnik oświadczył, że z wyżej wskazanych względów, Spółka nie jest w stanie przedstawić żądanych dokumentów. Do pisma załączył odpisy zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz innych zawiadomień wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym, faktury korygującej, a także deklaracji VAT-7K za pierwszy i drugi kwartał 2017 r. Postanowieniem z 24 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym oraz orzecznictwie sądów administracyjnych referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa skarżącej spółki nie pozwala na zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Wyjaśnił, iż skarżąca nie wykonała należycie wezwania do złożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, wobec czego brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Autor postanowienia wskazał, że Spółka nie przedłożyła kluczowych dla oceny jej sytuacji finansowej dokumentów, do złożenia których została wezwana, to jest dokumentów dotyczących likwidacji Spółki, takich jak bilans otwarcia likwidacji, listy wierzytelności, podziału majątku Spółki, sprawozdań sporządzonych przez likwidatora. Ponadto nie przedstawiła żądanych zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2015 i 2016, rocznego sprawozdania finansowego za rok 2016 czy wyciągów z rachunków bankowych za wskazany okres. Referendarz zwrócił uwagę, że Spółka w ostatnim okresie występowała już o prawo pomocy w innych zainicjowanych przez siebie sprawach, jak choćby sygn. akt: VIII SA/Wa 246/17, VIII SA/Wa 247/17 oraz VIII SA/Wa 248/17, w których odnoszono się do kwestii nieprzedstawienia dokumentacji finansowej oraz możliwości uzyskania żądanych dokumentów od Prokuratury Okręgowej w B. w drodze zwrócenia się o wydanie ich uwierzytelnionych kopii. Powyższe w przekonaniu referendarza prowadzi do konkluzji, iż Skarżąca nie podjęła nawet próby uprawdopodobnienia okoliczności, na które się powołuje. Ponadto zauważył, że skoro Skarżąca zabezpieczyła środki finansowe celem zapłaty "z góry" za usługi prawnicze świadczone przez jej pełnomocnika, lecz nie zabezpieczyła żadnych środków niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego, to nie można przyjąć by podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych. W sprzeciwie z 5 lutego 2018 r. pełnomocnik reprezentujący spółkę zarzucił referendarskiemu postanowieniu naruszenie: - art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieprzyznanie prawa pomocy w sytuacji, kiedy Skarżąca w sposób dostateczny udowodniła, iż zaszły przesłanki umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy oraz - art. 45 ust. Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie skorzystania z prawa do sądu. W uzasadnieniu zarzutów sprzeciwu jego autor argumentował – wymieniając kolejno decyzje określające zobowiązania podatkowe spółki oraz wystawione tytuły wykonawcze – że działalność Skarżącej została zasadniczo sparaliżowana. Przedstawione decyzje wymiarowe przekraczają znacznie możliwości płatnicze spółki i spowodowały konieczność jej likwidacji. Zwrócono uwagę, że spółka nie posiada żadnego majątku, a koszty profesjonalnej obsługi prawnej zostały poniesione w całości z góry przed dokonaniem zajęć środków finansowych spółki. Referendarz błędnie, w ocenie wnoszącego sprzeciw przyjął, iż Skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających jej sytuację finansową, gdyż załączono zgłoszenie wierzytelności przez organy podatkowe domagające się od spółki zwrotu 645 000 000 zł z tytułu zaległości podatkowych, co w sposób oczywisty świadczy, że spółka nie ma środków na prowadzenie postępowania. Wskazano, że istnieje jednie teoretyczna możliwość uzyskania dostępu do dokumentów zdeponowanych w Prokuraturze Okręgowej w B., gdyż zabranie dokumentów z siedziby spółki odbyło się bez ich wcześniejszego skatalogowania i opisania. Nie istnieje zatem żaden spis, z którego można by wywieść, w których kartonach znajdują się dokumenty finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy w pierwszej kolejności zaaprobować analizę referendarza sądowego tut. Sądu, który podał, iż Skarżąca nie wykonała należycie wezwania do złożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, nie dostarczyła bilansu otwarcia likwidacji, listy wierzytelności, podziału majątku Spółki, sprawozdań sporządzonych przez likwidatora, zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2015 i 2016, rocznego sprawozdania finansowego za rok 2016, wyciągów z rachunków bankowych za wskazany okres. Wobec czego brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Słusznie referendarz sądowy zwrócił uwagę na stanowisko utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, zgodnie z którą niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższy pogląd w pełni aprobuje orzekający w sprawie Sąd. Nie sposób w tym kontekście zgodzić się z zarzutem, jakoby pełnomocnik reprezentujący spółkę nie miał możliwości dostarczenia dokumentacji finansowej ze względu na fakt, iż cała dokumentacja spółki została zabezpieczona przez prokuraturę, a zwrot zaległości podatkowych, których domagają się organy świadczy w sposób oczywisty, że Skarżąca nie ma środków na prowadzenie postępowania. Zdaniem Sądu, powyższe wyjaśnienia nie są wystarczające do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania Skarżącej prawa pomocy. Spółka nie przedłożyła dokumentów, które pozwoliłyby Sądowi na ustalenie w sposób kompletny i wystarczający jej sytuacji finansowej. Podniesiona przez Skarżącą okoliczność, że dokumentacja finansowa spółki została zajęta na potrzeby postępowania karnego nie ma żadnego znaczenia. Zajęcie dokumentów na potrzeby postępowania karnego nie pozbawiało Skarżącej prawa do wystąpienia o wydanie z akt tego postępowania kserokopii lub odpisów z dokumentów. Przedstawione przez pełnomocnika Skarżącej trudności związane z uzyskaniem takich kserokopii, duża liczba dokumentów, kartonów, brak ich spisu, wobec zgody prokuratury na uzyskanie żądanych dokumentów, nie mogą być uznane za zasadne. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością podjęcia działań także kłopotliwych i utrudnionych. Tymczasem pełnomocnik nie podjął żadnych działań, aby wykazać sytuację finansową spółki. W ocenie Sądu materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Stwierdzenia pełnomocnika, że "wszystkie te okoliczności sprawiły, że działalność Spółki została zasadniczo sparaliżowana" (k. 81 akt sądowych), czy "spółka nie posiada majątku" (k. 37, 81 akt sądowych), zostały uznane przez Sąd za niewystarczające do uwzględnienia wniosku. Również zgłoszenie przez Dyrektora Izby Celnej w S. w dniu [...] stycznia 2017 r. zwrotu wierzytelności w łącznej kwocie 645.730.778,00 zł (k. 37 akt sądowych), nie przesądza o konieczności przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe czyni także niezasadnym zarzut Skarżącej dotyczący uniemożliwienia jej skorzystania z prawa do sądu wobec naruszenia art. 45 Konstytucji RP, który jednak nie ma charakteru nieograniczonego, absolutnego i może podlegać prawnie przewidzianym ograniczeniom. Ograniczeniami takimi jest między innymi przewidziany przepisami prawa tok postępowania przy przyznaniu prawa pomocy, którego przyznanie stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 i 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy procesowej, orzeczono jak w sentencji.