V SA/Wa 2011/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w likwidacji w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. L. sp. z o.o. w likwidacji w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek powołała się na wydane przez organy celne decyzje wymiarowe dotyczące jej zobowiązań (zaległości) w podatku akcyzowym za lata 2012 – 2014. Skutkiem wydanych decyzji wymiarowych było zakończenie prowadzonej działalności gospodarczej i rozpoczęcie procesu jej likwidacji. Skarżąca wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 3.500.000 zł. Spółka od 2013 r. nie sporządza bilansów, ani też rachunków zysków i strat, ponieważ całość jej dokumentacji została zabezpieczona przez Prokuraturę Okręgową w B. (dalej: "Prokuratura"). Po otwarciu likwidacji Dyrektor Izby Celnej w S. zgłosił wierzytelność w kwocie 645.730.778 zł. Oświadczyła, że w wyniku działań organów podatkowych jej sytuacja majątkowa stała się na tyle zła, że uiszczenie wpisu od skargi i pokrycie pozostałych kosztów postępowania znacznie przekracza jej możliwości finansowe, a ze względu na cofnięcie z urzędu zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego Skarżąca została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Na podstawie zarządzenia z 15 stycznia 2018 r., w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie dodatkowych informacji i złożenie wymienionych w wezwaniu dokumentów. Odpowiadając na wezwanie Skarżąca przedstawiła zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego przez Dyrektora Izby Celnej w W., deklaracje VAT-(...) za 1, 2 i 3 kwartał 2017 r., pismo Dyrektora Izby Celnej w S. z 26.01.2017 r. w sprawie zgłoszenia wierzytelności oraz fakturę korygującą. Powołując się informacje otrzymane od likwidatora Spółki, jej pełnomocnik oświadczył, że Spółka nie składała zeznań podatkowych CIT-(...) za lata 2015-2016, nie posiada środków trwałych, nie sporządziła sprawozdania finansowego za rok 2016, ponieważ w tym roku nie prowadziła żadnej działalności. Z uwagi na zabezpieczenie całości dokumentacji przez Prokuraturę nie dysponuje również sprawozdaniami finansowymi za wcześniejsze lata oraz nie ma możliwości ich sporządzenia, ponieważ oryginalne dokumenty oraz zapisy cyfrowe zostały zabrane przez Straż Graniczną w B. na polecenie Prokuratury Okręgowej w B. Spółka nie posiada majątku nieruchomego (oprócz biura) i jakichkolwiek zasobów finansowych. Posiada natomiast tytoń o przybliżonej wartości 4.500.000 zł stanowiący przedmiot zajęcia egzekucyjnego. Pełnomocnik wskazał, iż z informacji uzyskanych od likwidatora wynika, że zamierza on sprzedać przedmiotowy tytoń, aby w ten sposób uzyskać środki na spłatę zobowiązań wobec kontrahentów (plantatorów). Wyjaśnił również, że prowadzone wobec Spółki egzekucje są nieskuteczne z powodu braku majątku. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż Strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, że wnioski Spółki o przyznanie prawa pomocy były już rozpoznawane przez tut. Sąd (sprawy: V SA/Wa 1083-1090/17 i V SA/Wa 1092-1095/17). W wyniku przeprowadzonych postępowań Sąd odmówił Spółce przyznania prawa pomocy stwierdzając, że nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Strona nie przedstawiła bowiem dowodów dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Starszy referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela stanowisko Sądu zajęte w sprawach o powołanych sygnaturach. Stwierdzić należy, że Skarżąca poza złożonym oświadczeniem wskazującym na okoliczności takie jak: toczące się postępowanie likwidacyjne, brak środków finansowych i brak majątku, nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego sytuację finansową. Nie przesłała zeznań podatkowych, sprawozdań finansowych, informacji o postępowaniu egzekucyjnym i jego skutkach, dokumentów dotyczących likwidacji. Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z kodeksem spółek handlowych na dzień otwarcia likwidacji likwidatorzy sporządzają bilans otwarcia likwidacji. Ustawa o rachunkowości stanowi, że na dzień kończący rok obrotowy należy sporządzić sprawozdanie finansowe składające się z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej. Dzień kończący rok obrotowy to dzień, na który jednostka jest zobowiązana zamknąć księgi rachunkowe. A takim dniem jest właśnie dzień poprzedzający dzień postawienia jednostki w stan likwidacji. Bilans zamknięcia (na dzień poprzedzający otwarcie likwidacji) jest jednocześnie bilansem otwarcia (na dzień otwarcia likwidacji). Brak jest zatem materiałów, które pozwalałyby na rzeczywiste zobrazowanie sytuacji majątkowej Skarżącej. Trudno też uznać, by sytuację tę w sposób niebudzący wątpliwości obrazowały te dokumenty, które przedłożyła. Znalazły się wśród nich przede wszystkim dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, pisma w sprawie zabezpieczonej dokumentacji finansowej, deklaracje VAT. Nie wynika z nich bynajmniej, że – jak sama podnosi – "nie ma w praktyce żadnego majątku", "jakakolwiek działalność jest praktycznie niemożliwa", "od 2016 r. nie prowadzi już żadnej działalności". Skarżąca uchylając się od złożenia wymienionych w wezwaniu dokumentów wskazała na ograniczenia wynikające z zabezpieczenia dokumentacji przez Prokuraturę Okręgową w Bydgoszczy. Niemniej jednak Sąd w powołanych sprawach zwrócił uwagę, że istnieje możliwość udostępnienia dokumentacji przez organ prowadzący postępowanie w uwierzytelnionych kserokopiach. Złożone wyjaśnienia wskazują, że Skarżąca o takie dokumenty nie wystąpiła, co prowadzi do konkluzji, iż nie podjęła próby uprawdopodobnienia okoliczności, na które się powołuje. Brak jest w tej sytuacji materiałów, na podstawie których możliwa byłaby rzetelna ocena przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji prawa pomocy. Nie bez znaczenia pozostaje również stwierdzenie, iż Sądowi z urzędu wiadome było, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, jednakże nie przedstawiła okoliczności towarzyszących utracie zgromadzonego w przeszłości majątku. Z tych wszystkich względów nie może mieć decydującego znaczenia wyłącznie argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności, jak wydanie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, brak środków finansowych, czy toczące się postępowanie likwidacyjne. Przyjęcie takiej argumentacji i poprzestanie na niej prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności i zawiesił działalność gospodarczą, czy też wszczął postępowanie likwidacyjne powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Prowadziłoby to z kolei do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.