V SA/Wa 2011/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 26 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2018 r. L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach pełnomocnik strony skarżącej wskazał jedynie, iż kapitał zakładowy spółki wynosi 3.500.000 zł. Pozostałe rubryki wniosku dotyczące: wartości środków trwałych, wysokości zysku lub straty, rachunków bankowych, innych danych majątkowych, nie zostały wypełnione. Pełnomocnik wskazał jedynie, iż od 2013 r. nie sporządzano bilansów ani rachunków zysków i strat spółki, zaś jej dokumentacja znajduje się w Prokuraturze Rejonowej w B. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniósł, że po otwarciu likwidacji Dyrektor Izby Celnej w S. zgłosił wierzytelność w kwocie 645.730.778 zł. Oświadczył, że w wyniku działań organów podatkowych sytuacja majątkowa spółki stała się na tyle zła, że uiszczenie wpisu od skargi i pokrycie pozostałych kosztów postępowania znacznie przekracza jej możliwości finansowe, a ze względu na cofnięcie z urzędu zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego Skarżąca została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki, zarządzeniem z 15 stycznia 2018 r. wezwano ją do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz do złożenia określonych dokumentów. Pismem z 24 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej - powołując się informacje otrzymane od likwidatora Spółki - oświadczył, że Spółka nie składała zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2015-2016, nie posiada środków trwałych, nie sporządziła sprawozdania finansowego za rok 2016, ponieważ w tym roku nie prowadziła żadnej działalności. Z uwagi na zabezpieczenie całości dokumentacji przez Prokuraturę nie dysponuje również sprawozdaniami finansowymi za wcześniejsze lata oraz nie ma możliwości ich sporządzenia, ponieważ oryginalne dokumenty oraz zapisy cyfrowe zostały zabrane przez Straż Graniczną w B. na polecenie Prokuratury Okręgowej w B. Spółka nie posiada majątku nieruchomego (oprócz biura) i jakichkolwiek zasobów finansowych. Posiada natomiast tytoń o przybliżonej wartości 4.500.000 zł stanowiący przedmiot zajęcia egzekucyjnego. Pełnomocnik wskazał, iż z informacji uzyskanych od likwidatora wynika, że zamierza on sprzedać przedmiotowy tytoń, aby w ten sposób uzyskać środki na spłatę zobowiązań wobec kontrahentów (plantatorów). Wyjaśnił również, że prowadzone wobec Spółki egzekucje są nieskuteczne z powodu braku majątku. Spółka przedstawiła zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego przez Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, deklaracje VAT-7K za 1, 2 i 3 kwartał 2017 r., pismo Dyrektora Izby Celnej w S. z [...].01.2017 r. w sprawie zgłoszenia wierzytelności oraz fakturę korygującą. Postanowieniem z 26 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym oraz orzecznictwie sądów administracyjnych referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa skarżącej spółki nie pozwala na zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Wyjaśnił, iż skarżąca nie wykonała należycie wezwania do złożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, wobec czego brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Autor postanowienia wskazał, że Spółka nie przedłożyła kluczowych dla oceny jej sytuacji finansowej dokumentów, do złożenia których została wezwana, to jest nie przesłała zeznań podatkowych, sprawozdań finansowych, informacji o postępowaniu egzekucyjnym i jego skutkach, dokumentów dotyczących likwidacji. Brak jest zatem w ocenie referendarza sądowego materiałów, które pozwalałyby na rzeczywiste zobrazowanie sytuacji majątkowej Skarżącej. Trudno też uznać, by sytuację tę w sposób niebudzący wątpliwości obrazowały dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, czy pisma w sprawie zabezpieczonej dokumentacji finansowej lub deklaracje VAT. Referendarz sądowy stoi na stanowisku, że brak jest w tej sytuacji materiałów, na podstawie których możliwa byłaby rzetelna ocena przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji prawa pomocy. W sprzeciwie z 7 marca 2018 r. pełnomocnik reprezentujący spółkę zarzucił referendarskiemu postanowieniu naruszenie: - art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieprzyznanie prawa pomocy w sytuacji, kiedy Skarżąca w sposób dostateczny udowodniła, iż zaszły przesłanki umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy oraz - art. 45 ust. Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie skorzystania z prawa do sądu. W uzasadnieniu zarzutów sprzeciwu jego autor argumentował – wymieniając kolejno decyzje określające zobowiązania podatkowe spółki oraz wystawione tytuły wykonawcze – że działalność Skarżącej została zasadniczo sparaliżowana. Przedstawione decyzje wymiarowe przekraczają znacznie możliwości płatnicze spółki i spowodowały konieczność jej likwidacji. Zwrócono uwagę, że spółka nie posiada żadnego majątku, a koszty profesjonalnej obsługi prawnej zostały poniesione w całości z góry przed dokonaniem zajęć środków finansowych spółki. Referendarz błędnie, w ocenie wnoszącego sprzeciw przyjął, iż Skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających jej sytuację finansową, gdyż załączono zgłoszenie wierzytelności przez organy podatkowe domagające się od spółki zwrotu 645 000 000 zł z tytułu zaległości podatkowych, co w sposób oczywisty świadczy, że spółka nie ma środków na prowadzenie postępowania. Wskazano, że istnieje jednie teoretyczna możliwość uzyskania dostępu do dokumentów zdeponowanych w Prokuraturze Okręgowej w B., gdyż zabranie dokumentów z siedziby spółki odbyło się bez ich wcześniejszego skatalogowania i opisania. Nie istnieje zatem żaden spis, z którego można by wywieść, w których kartonach znajdują się dokumenty finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy w pierwszej kolejności zaaprobować analizę referendarza sądowego tut. Sądu, który podał, iż Skarżąca nie wykonała należycie wezwania do złożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, nie dostarczyła zeznań podatkowych, sprawozdań finansowych, informacji o postępowaniu egzekucyjnym i jego skutkach, dokumentów dotyczących likwidacji. Wobec czego brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Słusznie referendarz sądowy zwrócił uwagę, że Skarżąca uchylając się od złożenia wymienionych w wezwaniu dokumentów, z uwagi na ograniczenia wynikające z zabezpieczenia dokumentacji przez Prokuraturę Okręgową w B., pozbawia się możliwości rzetelnej oceny przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, podniesiona przez Skarżącą okoliczność, że dokumentacja finansowa spółki została zajęta na potrzeby postępowania karnego nie ma żadnego znaczenia. Zajęcie dokumentów na potrzeby postępowania karnego nie pozbawiało Skarżącej prawa do wystąpienia o wydanie z akt tego postępowania kserokopii lub odpisów z dokumentów. Przedstawione przez pełnomocnika Skarżącej trudności związane z uzyskaniem takich kserokopii, duża liczba dokumentów, kartonów, brak ich spisu, wobec zgody prokuratury na uzyskanie żądanych dokumentów, nie mogą być uznane za zasadne. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością podjęcia działań także kłopotliwych i utrudnionych. Tymczasem pełnomocnik nie podjął żadnych działań, aby wykazać sytuację finansową spółki. W ocenie Sądu materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Stwierdzenia pełnomocnika, że "wszystkie te okoliczności sprawiły, że działalność Spółki została zasadniczo sparaliżowana" (k. 86 akt sądowych), czy "spółka nie posiada majątku" (k. 37, 86 akt sądowych), zostały uznane przez Sąd za niewystarczające do uwzględnienia wniosku. Również zgłoszenie przez Dyrektora Izby Celnej w S. w dniu [...] stycznia 2017 r. zwrotu wierzytelności w łącznej kwocie 645.730.778,00 zł (k. 38 akt sądowych), nie przesądza o konieczności przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe czyni także niezasadnym zarzut Skarżącej dotyczący uniemożliwienia jej skorzystania z prawa do sądu wobec naruszenia art. 45 Konstytucji RP, który jednak nie ma charakteru nieograniczonego, absolutnego i może podlegać prawnie przewidzianym ograniczeniom. Ograniczeniami takimi jest między innymi przewidziany przepisami prawa tok postępowania przy przyznaniu prawa pomocy, którego przyznanie stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 i 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy procesowej, orzeczono jak w sentencji.