V SA/Wa 2018/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję W dniu 17 listopada 2006 r. M. H. zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy podnosząc m. in. iż nie jest w stanie uregulować powstałych zaległości, bowiem konieczność spłaty zadłużenia może pozostawić go bez środków do życia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2007 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 17.429,19 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie w sprawie Zakład przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny oraz przytoczył treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") a także treść uregulowań rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365; powoływanego dalej jako "rozporządzenie MGPiPS" ) dotyczących umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie organu w sprawie nie zaszła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności Zakładu za całkowicie nieściągalne. Organ uznał również, iż wnioskodawca nie wykazał, że z uwagi na sytuacje materialną oraz rodzinną uregulowanie należności wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 29 marca 2007 r. M. H. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Wskazał, iż z dniem 1 czerwca 2007 r. na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę, rozwiązaniu ulega jego umowa o pracę, co stawia go w trudnej sytuacji życiowej. Po rozpoznania wniosku M. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając jako organ administracyjny II instancji, reprezentowany przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej także: Prezesem Zakładu) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu dokonał ponownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle przesłanek umorzenia należności przewidzianych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ administracyjny II instancji wskazał, iż na dzień [...] maja 2007 r. przedstawione dowody nie stanowią dostatecznych przesłanek skutkujących umorzeniem należności Zakładu. Organ wskazał, iż wnioskodawca nie wykazał, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 8 czerwca 2007 r. M. H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] maja 2007 r. nr [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił niepełne i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie oraz nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Motywując złożoną skargę przytoczył okoliczności powstania jego zadłużenia względem Zakładu za które w jego ocenie nie powinien odpowiadać, oraz wskazał, iż obecnie nie jest w stanie uregulować swoich zaległości. Skarżący podniósł, iż organ II instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie w żadnym stopniu nie uzasadnił przyjętych przez siebie ustaleń dotyczących jego sytuacji finansowej oraz nie wskazał, dlaczego odmawia uznania stanu majątkowego powoływanego przez skarżącego za rzeczywisty. Podniósł, iż w odniesieniu do rozstrzygnięcie I instancji, już przed wydaniem decyzji ponownej, nastąpiła zmiana statusu finansowego płatnika w postaci rozwiązania stosunku pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; powoływanej dalej jako: "k.p.a.")(art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. M. H. w trakcie przeprowadzonego postępowania przed organem II instancji wskazał, iż w dniu 28 lutego 2007 r. wręczone zostało mu wypowiedzenie umowy o pracę, które skutkować będzie jej rozwiązaniem z dniem 1 czerwca 2007 r. Na potwierdzenie tej okoliczności przedstawił pismo pracodawcy skarżącego, którym wypowiedziano umowę o pracę. Wskazał także, iż pozbawienie pracy stawia go w bardzo trudnej sytuacji życiowej i może spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Należy w tym kontekście zaznaczyć, iż zgodnie z § 3 rozporządzenia MGPiPS", Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzje podejmowane na podstawie powołanego przepisu są decyzjami uznaniowymi. O uznaniowym charakterze decyzji świadczy użycie przez prawodawcę zwrotu "Zakład może umorzyć należności". Podkreślić jednak należy, że uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisach art. 107 "k.p.a.". Wręcz przeciwnie, organ prowadząc postępowanie w wyniku, którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów w oparciu o art. 80 k.p.a. nie może nosić cech dowolności. Wszelkie zaś istotne dla sprawy ustalenia i wnioski winny zostać zawarte w motywach podjętego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, Prezes Zakładu powinien był ustalić wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów, odnosząc się przy tym w sposób wyraźny do okoliczności wypowiedzenia umowy o prace skarżącego i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W rozpoznanej sprawie organ odwoławczy obowiązku tego nie wykonał. W decyzji z dnia 11 maja 2007 r. zabrakło jakiejkolwiek analizy tej okoliczności, a oparcie dochodów skarżącego na ustaleniach aktualnych na dzień 10 maja 2007 r., przy jednoczesnym przemilczeniu faktu rozwiązania umowy o pracę skarżącego z dniem 1 czerwca 2007 r. wskazuje, iż nie dokonano w sprawie należytej analizy dochodów rodziny skarżącego. Brak należytych ustaleń w tym względzie stoi w oczywistej sprzeczności z określonym w art. 7 k.p.a. obowiązkiem prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić należy, iż uzasadnienie decyzji administracyjnej musi być pełne, spójne i logiczne, a w ocenie tut. Sądu takowych cech nie zawiera uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej, stanowi bowiem integralną jej część, którego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji administracyjnej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien zatem wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności niedopuszczalne jest więc uzasadnianie decyzji w ten sposób jak dokonał tego Prezes Zakładu poprzez wskazanie jedynie, iż: "na dzień [...].05.2007 r. nadal nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...). Ponadto posiada Pan składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę w wys. 489,88 zł, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału". W przedmiotowej sprawie nie odniesiono się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności wypowiedzenia mu umowy o pracę, które skutkować będzie rozwiązaniem umowy o pracę z dniem 1 czerwca 2007 r. Organ dokonując ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego uwzględnił zatem ostatnie wynagrodzenie skarżącego (za ostatni miesiąc pracy) jako aktualny obraz jego sytuacji majątkowej. Nie można jednak przy ocenie sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sprowadzać rozważań tylko do prostego zestawienia istniejących w danym momencie dochodów, gdyż istotny jest też ogólny poziom zamożności danej rodziny obrazujący funkcjonowanie jej w życiu społecznym (tak również WSA w wyroku z dnia 26 września 2006 r. III SA/Wa 1688/06 LEX nr 265483). W ocenie tut. Sądu organ dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącego wobec wykazania przez niego okoliczności rozwiązania umowy o pracę, winien uwzględnić tę okoliczność i w sposób wyraźny odnieść się do tej okoliczności w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Reasumując w ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie administracyjne wskazuje na naruszenie przepisów tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., czyniąc tym samym niemożliwym dokonanie prawidłowej oceny niniejszej sprawy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, bowiem w świetle powyższego uznać należało, iż zaistniałe naruszenie przepisów prawa miało istotny wpływ na wynik wydanego rozstrzygnięcia. Sąd wskazuje przy tym, iż rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę, organ winien stosując przewidziane w k.p.a. środki (łącznie z przesłuchaniem strony) wnikliwie zebrać materiał dowodowy, a następnie szczegółowo przeanalizować sytuację materialną i rodzinną M. H. dokonując oceny zebranych w sprawie dowodów stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Kompleksowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające oraz prawidłowo skonstruowane uzasadnienie podjętej decyzji, zgodne z dyspozycją art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. umożliwiać będzie dopiero ewentualną kontrolę prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Skarżąca była zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., a o zasądzenie innych kosztów postępowania nie wnosiła. Brak było zatem podstaw do orzekania w tym przedmiocie.