V SA/Wa 2021/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant -T. Z., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2007 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata L. K., z [...] Adwokackiej [...] z siedzibą w W. przy ul. [...]: tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292 zł 80 gr (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52 zł 80 gr (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy). Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych; dalej: "Kierownik Urzędu" odmówił [...] przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w D. w listopadzie 1940 r., uznając, iż strona nie przestawiła dostatecznych dowodów, potwierdzających osadzenie w ww. obozie. W szczególności nie uznano za wiarygodne przedstawionych przez stronę oświadczeń świadków. Kierownik Urzędu zaznaczył, iż, jak wynika z opracowania monograficznego Aleksandra Drwęckiego "Martyrologia społeczeństwa pow. przasnyskiego w latach wojny i okupacji 1939-1945"; Przasnysz 1995 str. [...] miejscowość P. K., w której to miejscowości zamieszkiwała skarżąca wraz z rodzicami i rodzeństwem, została wysiedlona w 1942 r. W następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] października 2006 r. utrzymał w mocy ww. decyzję własną z dnia 21 marca 2005 r. W uzasadnieniu zaznaczono, iż wnioskodawczyni podnosi, że w listopadzie 1940 r. została wysiedlona wraz z całą rodziną z miejscowości P. i przewieziona do obozu hitlerowskiego w D., skąd po kilku dniach została wywieziona na roboty przymusowe na teren III Rzeszy do majątku rolnego [...]. Na okoliczność pobytu w obozie strona przedstawiła oświadczenia świadków: S. W., S. Z., S. S. oraz A. N.. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż świadek S. W. w pisemnym oświadczeniu pochodzącym z dnia 4 lutego 2005 r. wskazał: "wiem dokładnie, że Pani R. J. wraz z rodzicami i pozostałym rodzeństwem została wywieziona i przebywała w hitlerowskim obozie w D. Było to w miesiącu listopadzie 1940 r. (...) z obozu z D. całą ich rodziną wywieźli do Niemiec (...)" Tożsamej treści oświadczenia złożyli świadkowie S. Z., S. S. oraz A. N.. Wszyscy potwierdzili okoliczność pobytu strony z rodzicami i rodzeństwem w obozie w D. w listopadzie 1940 r. i wywiezienia rodziny strony z obozu w D. do Niemiec. Podczas przesłuchania przed Urzędem Miejskim w P. w dniu 13 września 2005 r. świadek S. S. wskazał, iż zna J. R. z domu B. Zeznał: "ja jej oświadczenie podpisałem (...) nie widziałem jej w obozie, być może była. Podpisałem jej oświadczenie, bo mnie prosiła". Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż stan zdrowia świadka S. Z. nie pozwalał na jej przesłuchanie. Podkreślono, że świadek S. Z. złożyła oświadczenia w bardzo wielu sprawach (w przeciągu kilku miesięcy od uzyskania uprawnień kombatanckich złożyła kilkadziesiąt oświadczeń) dotyczących pobytu osób wysiedlanych z różnych okolicznych miejscowości do obozu w D. Świadek S. W. w czasie przesłuchania w siedzibie Urzędu do Spraw Kombatantów wskazał, iż podpisywał oświadczenia wszystkim, których znał i widział w obozie. Potwierdził, iż zna brata wnioskodawczyni – R. B., jednakże w trakcie przesłuchania odmówił odpowiedzi na następne pytania. W ocenie organu, z ostrożnością należy również traktować oświadczenie A. N., który złożył oświadczenia w wielu sprawach, a w trakcie przesłuchania przed Urzędem Miejskim w P. potrafił w innej sprawie wycofać się ze złożonego wcześniej pisemnego oświadczenia. W ocenie organu, oświadczenia przedłożonych przez stronę świadków stoją w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zaznaczono, iż w 1997 r. bracia zainteresowanej – R. B. i R. B. złożyli do Kierownika Urzędu wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Ubiegając się o przyznanie ww. świadczenia R. B. wskazał, iż przebywał wraz z rodzicami i rodzeństwem na deportacji na terytorium III Rzeszy (B.) w okresie od maja 1940 r. do kwietnia 1945 r. Na tę okoliczność przedstawił oświadczenia świadków W. B. i B. Z.. Świadkowie potwierdzili, iż R. B. z rodziną przebywał na deportacji w Prusach Wschodnich w okresie od maja 1940 r. do maja 1945 r. Zarówno świadkowie, jak i sam R. B. nie wspomnieli o pobycie w obozie hitlerowskim w D. Również R. B. ubiegając się o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej nie wspominał o pobycie w obozie hitlerowskim w D.. Wskazał natomiast, iż od kwietnia 1940 r. do marca 1945 r. pracował w gospodarstwie rolnym na terytorium III Rzeszy (B.). Na tę okoliczność przedstawił oświadczenia świadków W. B., B. Z. oraz zaświadczenie ZUS Oddział w C. Inspektorat w M. z dnia 17 lutego 1997 r. potwierdzające pobyt na robotach przymusowych w okresie od dnia 30 kwietnia 1940 r. do dnia 1 marca 1945 r. W ocenie organu orzekającego mało prawopodobnym wydaje się okoliczność, aby rodzeństwo strony nic nie wspominało o swoim pobycie w obozie karnym w D. składając wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Podkreślono, iż podnoszona przez stronę okoliczność pobytu na robotach przymusowych nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Okoliczność deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy może mieć natomiast znaczenie w przedmiocie przyznania świadczenia na podstawie przepisów ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej pismem procesowym z dnia 2 stycznia 2007 r., J. R. podniosła, iż, wbrew twierdzeniom organu, zeznania świadków są wiarygodne, pochodzą bowiem od osób, które bardzo dobrze znały losy całej jej rodziny. Zaznaczyła, iż wie, że świadkowie zeznawali podobnie jak wcześniej pisali, a świadek W. w czasie przesłuchania był zastraszany. Podkreśliła, że nie miała dostępu do protokołów przesłuchań. Skarżąca wskazała, iż jej bracia ubiegając się o przyznanie świadczeń z tytułu deportacji do pracy przymusowej opierali się wyłącznie na oświadczeniach świadków W. B. i B. Z.. W ocenie J. R., najprawdopodobniej jej rodzina nie była wywieziona od razu w głąb Niemiec tylko była osadzona w obozie w D. do listopada 1940 r. co znajduje potwierdzenie w oświadczeniach świadków. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, to znaczy zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W ocenie Sądu, za nieprzekarczające granic swobodnej oceny dowodów uznać należy stanowisko Kierownika Urzędu, iż analiza całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje na brak wiarygodności twierdzeń skarżącej dotyczących pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940 r. W konsekwencji brak jest zatem podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu strony skarżącej, iż organ orzekający bezzasadnie zakwestionował wiarygodność, przedstawionych na okoliczność pobytu w listopadzie 1940 r. wraz z rodzicami i rodzeństwem w obozie hitlerowskim w D., oświadczeń świadków: S. W., S. Z., S. S. oraz A. N., należy stwierdzić, iż Kierownik Urzędu zasadnie uznał, że pozostają one w sprzeczności z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z oświadczeniami dwóch braci skarżącej złożonymi w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Należy przy tym zaznaczyć, iż organ zakwestionował jedynie wiarygodność pisemnych oświadczeń świadków, przedłożonych przez stronę wraz z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. Odnosząc się zatem do zarzutu wadliwie przeprowadzonego dowodu z przesłuchania świadków, wyjaśnić należy, iż organ przesłuchał jedynie świadka S. S., który zeznał, iż nie widział skarżącej w obozie w D., zaś oświadczenie podpisał na prośbę strony. Stan zdrowia uniemożliwił natomiast przesłuchanie świadków: S. Z. i A. N.. W piśmie procesowym z dnia 24 lipca 2007 r. Kierownik Urzędu wyjaśnił również, iż odstąpiono od przesłuchania w charakterze świadka S. W. z uwagi na fakt, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy był sprzeczny z oświadczeniami zarówno skarżącej, jaki i pozostałych przedstawionych przez nią świadków. Należy ponadto zaznaczyć, iż skarżąca, stosownie do treści art. 79 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); dalej: "k.p.a.", została powiadomiona o terminie i miejscu przesłuchania świadków (k. 53 akt adm.). Nie można zatem uznać, aby w rozpoznawanej sprawie zostało naruszone prawo strony do udziału w czynnościach postępowania dowodowego. W ocenie Sądu, na aprobatę zasługuje stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż wyjaśnienia strony i oświadczenia świadków należy uznać za niewiarygodne z tego powodu, że pozostają one w sprzeczności z oświadczeniami brata wnioskodawczyni R. B. oraz oświadczeniami świadków: W. B. i B. Z. złożonymi w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, z treści których wynika, iż rodzina skarżącej w okresie od maja 1940 r. do maja 1945 r. przebywała na robotach przymusowych w Prusach Wschodnich w miejscowości B., pracując w majątku K. J.. Świadkowie potwierdzili również, iż razem z rodziną B. zostali wysiedleni z własnych gospodarstw i deportowani w tym samym transporcie do Prus Wschodnich. Również drugi brat skarżącej R. B. w trakcie postępowania prowadzonego w 1997 r. przedstawił oświadczenia świadków potwierdzające okoliczność pobytu na robotach przymusowych w Trzeciej Rzeszy Niemieckiej. Kierownik Urzędu zasadnie podnosi w tym kontekście, iż istotna w sprawie jest okoliczność, że na podstawie przedłożonych dowodów R. B. i R. B. uzyskali świadczenia pieniężne na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Należy bowiem podkreślić, iż decyzje Kierownika Urzędu o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego mają moc dokumentu urzędowego i, stosownie do art. 76 § 1 k.p.a., stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Na marginesie jedynie zauważyć należy, iż, jak wynika z pisma procesowego organu z dnia 24 lipca 2007 r. (k. 53 akt sądowych), w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej również sama skarżąca złożyła oświadczenie, iż była deportowana do III Rzeszy na roboty przymusowe wraz z rodzicami i starszym rodzeństwem w okresie od dnia 10 maja 1940 r. do dnia 17 maja 1945 r. Na tę okoliczność wnioskodawczyni przedstawiła oświadczenia dwojga rodzeństwa: W. O. i R. B., którzy potwierdzili fakt przebywania skarżącej wraz z całą rodziną na przymusowych robotach w Niemczech w okresie od dnia 10 maja 1940 r. do dnia 17 maja 1945 r. Należy ponadto zaznaczyć, iż również w relacji własnej wnioskodawczyni dotyczącej danych o doznanych represjach, przedstawionej w trakcie postępowania o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, brak jest jakiejkolwiek wzmianki o pobycie w przejściowym obozie policji bezpieczeństwa (obozie internowania) w D. (k. 73 akt sądowych). W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.