V SA/Wa 2025/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 30 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 maja 2018 r. H. sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej Skarżąca/Spółka), wnosząc skargę na wyżej powołaną decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, jednocześnie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że nie zalega z opłacaniem faktur i nie posiada należności wobec kontrahentów. Wyjaśniła, że jest zadłużona wobec banków na kwotę 50.166,79 zł, a biorąc pod uwagę, że limit kredytowy w rachunku bankowym wynosi 50.000 zł nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych. Z formularza PPPr wynika, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, Spółka wykazała środki trwałe o wartości 50.000 zł oraz oświadczyła, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 234.347,38 zł. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nadesłała: 1. zeznanie CIT-8 za 2015 r. z zadeklarowanym przychodem 536 079,30 zł (koszty uzyskania przychodów 551 192,32 zł, strata 15 113,02 zł), 2. zeznanie CIT-8 za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem 415 622,54 zł (koszty uzyskania przychodów 649 969,92 zł, strata 234 347,38 zł), 3. zeznanie CIT-8 za 2017 r. z zadeklarowanym przychodem 426 770,61 zł (koszty uzyskania przychodów 421 357,89 zł, strata 5 412,72 zł), 4. bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2016 r., 5. bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2017 r., 6. bilans Spółki i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 marca 2018 r., 7. wyciągi z rachunku bankowego Spółki za okres od 1 maja 2017 r. do 5 kwietnia 2018 r., 8. deklaracje VAT-7 za okres I kwartał 2018 r. 9. dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec Spółki postępowania egzekucyjnego, w tym tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. 10. postanowienie Sądu Rejonowego w O. VIII Wydział Gospodarczy KRS z [...] grudnia 2017 r. sygn. akt: [...]. 11. zestawienie sald na kontach klientów w systemie "prepaid". Nadto Spółka wyjaśniła, że aktualnie nie posiada środków trwałych, w styczniu 2018 r. uzyskała przychody w wysokości 32.483,47 zł i poniosła koszty w kwocie 27.765,74 zł, w lutym 2018 r. przychody wyniosły 37.503,59 zł, a koszty 29.596,52 zł. Spółka nie posiada nieruchomości i innych zasobów finansowych, nie przeprowadza transakcji kasowych, a wszystkie wpłaty i wypłaty przepływają przez konto bankowe. Starszy referendarz sądowy, na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów, postanowieniem z 30 maja 2018 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, motywując rozstrzygnięcie tym, że uzasadnieniem dla zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych i konieczność regulowania zobowiązań wobec jej kontrahentów. Przy tym Spółka nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że składała wnioski o udzielenie kredytu lub pożyczki. Autor postanowienia wskazał również, że Skarżąca nie uzasadniła dlaczego wspólnicy nie podjęli uchwał w sprawie dokapitalizowania Spółki. Zaś argument, że Spółka korzysta z linii kredytowej, co umożliwia jej funkcjonowanie na granicy płynności finansowej nie może zostać przyjęty jako uzasadnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy przywołał dane wynikające z dokumentów źródłowych, które świadczą o tym, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą, a rok 2017 zakończyła zyskiem netto (5.412,72 zł). Również w okresie styczeń-marzec 2018 r. Spółki uzyskała przychody w wysokości 91.101,74 zł i poniosła koszty działalności i koszty finansowe w łącznej kwocie 86.145,19 zł, a więc uzyskała zysk. Zwrócił uwagę na fakt, że wyniki działalności za 2017 r. oraz uzyskiwane w 2018 r. sugerują nawet poprawę sytuacji finansowej Spółki. Z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2018 r. wynika, że Skarżąca realizowała we wskazanym okresie zarówno zakupy, a więc posiadała środki na ich dokonywanie jak i świadczyła usługi. Pismem z 15 czerwca 2018 r., w ustawowym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia, gdyż w jej ocenie został naruszony art. 45 Konstytucji RP, który gwarantuje każdemu prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez Sąd. W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu, Spółka polemizuje z treścią zawartą w zaskarżonym postanowieniu, zarzucając referendarzowi nadużywanie bolesnych i krzywdzących argumentów dotyczących obowiązku zabezpieczenia ewentualnych opłat sądowych. Spółka nie zgadza się z oceną, że nie podjęto żadnych działań mających na celu pozyskanie środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jak wskazał wnoszący sprzeciw jako prezes zarządu pracuje na rzecz spółki bez wynagrodzenia, bez możliwości podjęcia stałej pracy, gdyż swój czas poświęca firmie H. Zdaniem Skarżącej, wbrew stanowisku referendarza sądowego, nigdy nie doszło do próby przerzucenia ciężaru prowadzenia działalności gospodarczej na Skarb Państwa. Przy tym wskazano, że Sąd Rejonowy w O. całkiem niedawno badając kondycję finansową Spółki podjął decyzję o zwolnieniu jej z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się niezasadny. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.– określanej dalej jako p.p.s.a.)., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Podkreślić należy, że zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Sąd może zatem zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że prawo pomocy nie może zostać przyznane Spółce automatycznie na podstawie okoliczności takich jak brak wolnych środków finansowych czy konieczność regulowania zobowiązań wobec jej kontrahentów. Rozpatrując wniosek Skarżącej, referendarz sądowy prawidłowo uwzględnił przy ocenie sytuacji finansowej Spółki nie tylko to, czy ma ona środki na koszty postępowania na koncie, ale też czy miała realną możliwość ich zgromadzenia w przeszłości. Pomimo, że autor sprzeciwu w sposób niezwykle emocjonalny stara się przekonać Sąd, że nie miał jakiej możliwości pełniąc funkcję prezesa zarządu spółki. Sąd wskazuje, że już z samego zestawienia kwoty wymaganych kosztów sądowych (wpis sądowy od skargi 200 zł) z przychodami Skarżącej za 2016 r. i 2017 r. (przychód wyniósł odpowiednio 415.622,54 zł i 426 770,61 zł ) wynika, że Skarżąca taką możliwość zgromadzenia środków na uiszczenie kosztów sądowych miała. W świetle osiągniętych przychodów, niedopuszczalne byłoby więc przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Jak bowiem wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać – przede wszystkim – z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 172/14). Aprobując powyższy pogląd, dotyczące każdego przedsiębiorcy, niezależnie od specyfiki prowadzonej działalności, stwierdzić zatem należało, że zasadnym było oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy Skarżącej, odniesienie się przede wszystkim do osiąganego przez Spółkę w 2016 i 2017 r. przychodu i podkreślonego zamiaru kontynuowania prowadzonej działalności gospodarczej. Słusznie także argumentował referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że Spółka rok 2017 zakończyła zyskiem netto (5.412,72 zł), podobnie w okresie styczeń-marzec 2018 r. Spółka odnotowała zysk. Te wyniki działalności za 2017 r. oraz uzyskiwane do tej pory za rok 2018 r. sugerują nawet poprawę sytuacji finansowej Spółki. Jedynie w 2016 r. Spółka poniosła stratę w prowadzonej działalności. Dodatkowo wskazać należy, że o tym, że Spółka ze swoich przychodów była w stanie wygospodarować środki pieniężne świadczą odnotowane w rachunku zysków i strat za 2016 r. i 2017 r. usługi obce – odpowiednio w kwotach 40 6272,60 zł i 416 440,91 zł. Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji zawartej w sprzeciwie, podkreślić należy, że nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że inne wydatki Spółki – płatność za fakturę w wysokości 14 380,45 zł i związane z tym zadłużenie na kwotę 49 980,89 zł korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym koszty związane z uczestnictwem Spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami przez nią ponoszonymi. Skoro zatem z argumentacji strony i przedłożonych dokumentów nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a w konsekwencji zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Ponadto, słusznie zauważył referendarz sądowy, że nie uzasadniono, dlaczego wspólnicy nie podjęli uchwał w sprawie dokapitalizowania Spółki. Argument, że wspólnicy nie widzą potrzeby podjęcia uchwał w sprawie dopłat, ponieważ posiadany limit kredytowy umożliwia funkcjonowanie Spółki, nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznania prawa pomocy w świetle przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze dopłat lub pożyczki od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że wspólnicy mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów – wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). Jednakże w dalszym ciągu – po przeanalizowaniu treści sprzeciwu - w sprawie nie jest możliwe na podstawie złożonych oświadczeń ustalenie czy istnieje czy też nie, realna możliwość otrzymania wsparcia od wspólnika. Nie chodzi przy tym o to – na co wskazuje autor sprzeciwu – że Spółka ma ukrywać rzeczywiste dochody, czy osoba która działa w jej imieniu ma nie pobierać przysługującego jej wynagrodzenia. W tej sytuacji należało uznać, że Skarżąca nie wykazała zatem, że podjęła wszelkie działania, zmierzające do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie jej własnej aktywności i zapewnienie środków na wniesienie wpisu sądowego w niniejszej sprawie, a więc, że ubiegała się o wsparcie od wspólnika w formie dopłaty, pożyczki w celu sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Przyjęcie argumentacji Skarżącej i poprzestanie na niej prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który ma zadłużenie, czy problemy z płatnością faktur, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Prowadziłoby to z kolei do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Sąd nie dopatrzył się w negatywnym dla Spółki rozstrzygnięciu również zagrożenia naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, co podkreślał wnoszący sprzeciw. Ocena dokonana przez referendarza sądowego jest prawidłowa, poparta przywołaną przez niego, przygotowaną argumentacją oraz stosownymi danymi mającymi swoje źródło w nadesłanych dokumentach. Reasumując, Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza sądowego, że Spółka jako racjonalny i aktywny uczestnik obrotu gospodarczego, powinna była zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. W związku z powyższym należało stwierdzić, iż ocena dokonana przez referendarza jest trafna i w konsekwencji doprowadziła do prawidłowego stanowiska, skutkującego odmową przyznania Spółce prawa pomocy. Za taką oceną przemawia zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jak i aktualne poglądy doktryny, zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym. Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Skoro z argumentacji strony i przedłożonych dokumentów nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie czy zdobycie środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a w konsekwencji zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.