V SA/Wa 2026/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę. W dniu 28 marca 2006 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej Zakładem, wpłynął wniosek skarżącego J. K. o umorzenie zaległości z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Skarżący wyjaśnił, że zaległość powstała wskutek błędnej informacji udzielonej przez biuro podatkowe. Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, argumentując że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej powoływanej jako u.s.u.s.). W stosunku do skarżącego nie prowadzono jeszcze postępowania egzekucyjnego, stąd też nie można stwierdzić braku majątku, z którego można by należności z tytułu składek egzekwować. Zakład stwierdził ponadto że w sprawie nie wykazano istnienia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 144, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. - zwanego dalej "Rozporządzeniem MGPiP"). Nie udokumentowano bowiem okoliczności uniemożliwiających spłatę zadłużenia z powodu choroby zobowiązanego lub członków jego rodziny. Nie stwierdzono również poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Poza tym skarżący ujawnił majątek podlegający egzekucji (świadczenie z ubezpieczenia społecznego), a także mogący stanowić podstawę do zabezpieczenia należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł że dostarczył dokumenty mające świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej. Podkreślił że jego żona choruje przewlekle na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze oraz stawy a na ich utrzymaniu pozostaje bezrobotny syn. Skarżący wskazał także, iż znaczne kwoty wydatkuje na leki. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając że nie znalazł okoliczności uzasadniających jej uchylenie w całości bądź w części. W skardze na tę decyzję skarżący podniósł, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący posiada inne jeszcze zaległości (banki). Powtórzył że znaczne kwoty przeznacza na zakup leków. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wyrokiem z 30 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2367/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia ustawowych wymogów a ponadto stan faktyczny ustalony w sprawie jest niekompletny. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] maja 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu obszernie przedstawił zgromadzone w sprawie dowody oraz dokonał ich analizy. Organ administracyjny II instancji wskazał, iż wszystkie przedłożone w toku postępowania dokumenty ocenione zostały pod kontem ich wiarygodności i mocy dowodowej. Uznano, iż są one wiarygodne, a zatem wynikające z nich fakty uwzględnione zostały w toku postępowania. Podkreślono tutaj, iż wobec skarżącego nie było prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań, zatem nie można stwierdzić, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ podkreślił, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, które stanowić mogą podstawę zabezpieczeń i egzekucji a zatem w świetle art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie można uznać, że przeprowadzona egzekucja z majątku nieruchomego nie doprowadzi do uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ administracyjny II instancji wskazał, iż badając całość materiału zgromadzonego w sprawie pod kontem przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisu § 3 ust. 1 Rozporządzenia MGPiPS doszedł do uznania, iż w sprawie nie udokumentowano poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, co uzasadniałoby umorzenie należności. Organ administracyjny ustalił, iż skarżący pobiera świadczenie rentowe w wysokości 747,22 zł, a zatem istnieje możliwość spłaty długu. Ponadto żona skarżącego też otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 459,57 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą z której uzyskuje świadczenie rentowe w kwocie ok. 800 zł miesięcznie. W ocenie Prezesa Zakładu zła sytuacja materialna skarżącego związana jest przede wszystkim ze spłatą długów skarżącego względem innych wierzycieli (Banków). W ocenie organu nie jest natomiast dopuszczalna tak sytuacja w której skarżący reguluje zobowiązania wobec innych wierzycieli, nie dokonując spłaty należności wynikających z tytułu nieopłaconych składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżone decyzji. W ocenie skarżącego organ administracyjny nie dokonał prawidłowej analizy ustalonego stanu faktycznego, bowiem pominął w swoich rozważaniach, iż nieruchomość skarżącego obciążona jest cesją na rzecz banku a ponadto organ nie ustalił jaką w rzeczywistości kwotą dysponuje skarżący i jego rodzina i jak kwota przypada miesięcznie na jednego członka jego rodziny. Skarżący wskazał, iż decyzja Prezesa Zakładu pozbawia jego oraz członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, powołując przepisy prawne oraz argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie podniesienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca, używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 365; dalej: "rozporządzenie") - tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 roku w/s III RN 24/96), to pozostaje on aktualny także w odniesieniu do problematyki umarzania składek na ubezpieczenia społeczne na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) -ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ administracyjny prawidłowo, a także wnikliwie zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy w tej sprawie, do czego zobligowany był z mocy art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, co prawda skarżący i jego rodzina są znacznie obciążeni finansowo z tytułu zadłużeń w kilku bankach, jednakże zaistniałe problemy finansowe nie mogą stanowić podstawy do umorzenia zaległych składek. Wskazać bowiem należy, iż organ II instancji mając na uwadze wykazany majątek ruchomy, nieruchomy oraz zasadę równości wierzycieli względem zobowiązanych, słusznie dokonał ww. oceny ogólnej sytuacji skarżącego. Skarżący jest właścicielem domu jednorodzinnego wraz z działką o powierzchni 20 arów oraz drugiej działki niezabudowanej o powierzchni 20 arów. Posiada samochód osobowy marki [...] z [...] r. oraz przyczepę samochodową z 1991 r. Zobowiązania skarżącego z tytułu zadłużenia wynoszą ok. 52.000 zł, natomiast zobowiązania względem Zakładu wynoszą łącznie 1.682,11 zł. Miesięczne dochody rodziny skarżącego wynoszą ok. 2000 zł netto, przy czym na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostaje bezrobotny syn. Analiza zebranego materiału nie wskazuje zatem aby skarżący i jego rodzina pomimo wykazywanego zadłużenia, nie posiadał środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Należy mieć tutaj bowiem na uwadze, iż zadłużenie skarżącego względem Zakładu wynosi łącznie 1.682,11 zł, co równa się kwocie ok. 80% jednomiesięcznego dochodu skarżącego i jego żony. Niewątpliwie zatem powoływanie się przez skarżącego na brak możliwości spłaty przedmiotowych zadłużeń z uwagi na pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w tej sytuacji nie jest uzasadnione. W świetle ogólnej sytuacji społecznej skarżący nie jest bowiem osobą ubogą. Skarżący jest właścicielem dwóch nieruchomości, przy czym jedna zabudowana jest domem; jest także właścicielem samochodu, a ponadto posiada stałe źródło dochodu. Słusznie zatem organ uznał, iż sytuacja bytowa skarżącego i jego rodziny nie zostanie zagrożona wskutek ewentualnej egzekucji kwoty, która, co należy podkreślić, nie przekracza miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut skarżącego, jakoby organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję nie uwzględnił rzeczywistego dochodu na członka rodziny skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Powołać tutaj należy tezę zawartą w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2006 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1688/06 (LEX nr 265483), zgodnie z którą: "Nie można przy ocenie sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sprowadzać rozważań tylko do prostego zestawienia istniejących w danym momencie dochodów na członka rodziny, gdyż istotny jest też ogólny poziom zamożności danej rodziny obrazujący funkcjonowanie jej w życiu społecznym". Teza powyższa, którą tut. Sąd w obecnym składzie w pełni podziela, wyznacza pewne obiektywne kryteria, którymi winien kierować się organ dokonując oceny wniosku o umorzenie zaległych składek. Zdaniem Sądu w pełni uzasadnione jest zatem uznanie przez organ, iż zła sytuacja materialna skarżącego wywołana jego zadłużeniem wobec podmiotów innych niż Zakład, w świetle wykazanej sytuacji majątkowej skarżącego nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległych składek. Odnośnie drugie zarzutu skarżącego, jakoby Prezes Zakładu wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie wziął pod uwagę, iż nieruchomość skarżącego zabezpieczona jest hipoteką ustanowioną na rzecz banku będącego wierzycielem skarżącego, wskazać należy, że w ocenie tut. Sądu okoliczność ta pozostaje bez związku z niniejszą sprawą. Podkreślić tutaj należy, iż organ administracyjny podnosił tę okoliczność głównie w odniesieniu do potencjalnej możliwości egzekucji swoich należności względem skarżącego. Pomijając tutaj kwestię udowodnienia powoływanej przez skarżącego cesji na rzecz banku, o której świadczyć ma adnotacja agenta ubezpieczeniowego na polisie ubezpieczeniowej nieruchomości skarżącego: "Cesja na rzecz [...]", wskazać należy, iż z uwagi na wysokość wykazanego zadłużenia skarżącego wobec Banku [...], które wynosi 3.238,49 euro, ewentualna egzekucja roszczenia Zakładu wynoszącego 1.682,11 zł jest oczywiście możliwa i to nawet gdyby zaspokojenia swoich wierzytelności z przedmiotowych nieruchomości dochodzili jednocześnie wszyscy obecni wierzyciele skarżącego. Zdaniem Sądu, uzasadnione jest zatem stwierdzenie organu, iż nieruchomości skarżącego mogą stanowić podstawę zabezpieczenia i egzekucji należności Zakładu z tytułu zaległych składek skarżącego. Wskazać również należy, iż w ocenie Sądu organ administracyjny II instancji wydając zaskarżoną decyzję w sposób kompletny i prawidłowy ustalił oraz rozważył stan faktyczny w sprawie, realizując tym samym wszystkie wytyczne określone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2367/06. Zaznaczyć tutaj należy, iż organ II instancji uznając chorobę skarżącego, słusznie podkreślił, iż przesłanką umorzenia zaległych składek z uwagi na przewlekłą chorobę jest pozbawienie możliwości uzyskiwania dochodu, który umożliwiałby opłacanie należności. Jak wynika natomiast z poczynionych ustaleń skarżący dysponuje miesięcznie kwotą ok. 2000 zł co w świetle powyższego pozwala na uznanie, iż istnieje możliwość spłaty długu względem Zakładu. Reasumując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, analiza zebranego materiału nie wskazuje by rodzina skarżącego znajdowała się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiadała środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu Prezes ZUS słusznie przyjął, iż powyższe okoliczności nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi strony i jego rodziny. Mimo tego, iż skarżący nie formułuje zarzutów w zakresie prowadzonego postępowania administracyjnego stwierdzić należy, iż Sąd nie dopatrzył się także naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. są podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.