V SA/Wa 2028/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników; uchyla zaskarżoną decyzję. 1. Decyzją z dnia [...].05.2014 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – stosownie do treści art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403) oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18.12.2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu UE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej. (Dz. U. UE L352/9 z 24.12.2013 r. – umorzył S. P. należności z tytułu składek w kwocie: a) 120 zł za IV kwartał 2013 r. z tytułu ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego, b) 229 zł za ten sam okres z tytułu ubezpieczenia emerytalno – rentowego, a także odmówił umorzenia należności od stycznia do marca 2014 r. w kwocie 375 zł. W motywach wskazano, że nie umorzono składek, ponieważ choroba, która dotknęła skarżącego miała charakter przejściowy. Zwrócono też uwagę, że rolnik korzystał z zasiłku chorobowego, a także przysługują mu dopłaty rolnicze, które to środki mogą być przeznaczone na uregulowanie należnych składek. 2. W efekcie złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia 23.06.2014 r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy – utrzymywał w mocy zaskarżony akt administracyjny. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący utrzymuje się z gospodarstwa samodzielnie, z którego uzyskuje dochód (w tym dopłaty rolnicze). Nie musi się nimi dzielić z innymi członkami rodziny, co powinno umożliwić spłatę zaległości. W sytuacji braku środków istnieje możliwość zawarcia układu ratalnego. Końcowo zwrócono uwagę na uznaniowy charakter tego typu decyzji. 3. W skardze S. P. nawiązał do przyczyn pogorszenia stanu zdrowia, co dokumentują załączone do akt wypisy i zaświadczenie lekarskie z dnia 30.04.2014 r. oraz 18.05.2012 r., dwa skierowania do pracowni diagnostycznej z 17.06.2014 r. i 03.06.2014 r., a także informacja dla lekarza kierującego z 17.06.2014 r. Nadto Skarżący wniósł o umorzenie identycznych zaległości – tyle, że za II kwartał 2014 r. 4. W odpowiedzi na skargę – żądając alternatywnie jej odrzucenia lub oddalenia – Organ podtrzymał argumentację zawartą w rozstrzygnięciach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne – podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy. IV. Przede wszystkim zwrócić uwagę należy, iż zgodnie z treścią art. 41a ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze zobowiązanego oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Z przepisu tego wynika, iż istnieje potrzeba rozważenia interesu obywatela, jak też interesu społecznego. Wymaga to precyzyjnego ustalenia stanu finansowego Skarżącego, jak też kondycji funduszy. V. Tymczasem – sprzecznie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. – nie oceniono ani protokołu z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika z dnia 25.04.2014 r., ani załączonej dokumentacji lekarskiej. Zwłaszcza z pierwszego dokumentu wynika stan zabudowań, obsada inwentarza i bliżej nieokreślone zobowiązania kredytowe. Wydaje się, iż poczynione w tym dokumencie ustalenia są mało precyzyjne; tak np. brakuje informacji o ilości warchlaków oraz wielkości rat spłaconego kredytu i łącznej wysokości zadłużenia. Nie ustalono też – co istotne – wydatków związanych ze stanem zdrowia; nawet nie podjęto takiej próby, a ma to istotne znaczenie w kontekście możliwości realizacji zobowiązań publicznoprawnych. Bezsprzecznie należało także ustalić wielkość należności przypadających rolnikowi dopłat, co może rzutować na potencjalną możliwość regulowania należności wynikających ze składek. VI. Nie ulega też wątpliwości, że Skarżący jest osobą schorowaną i priorytetem winna być ochrona jego zdrowia. Mając to na względzie ustalić należy konieczne wydatki na leki. Ze strony Organu wynika też konieczność oceny załączonych informacji natury medycznej. Mnogość zaświadczeń nie zawsze musi oznaczać tragiczny stan zdrowia. VII. W ocenie Sądu tych braków nie konwalidują ogólnikowe stwierdzenia w motywach decyzji z dnia [...].06.2014 r., np. "Z ustaleń Placówki wynika, że z użytkowanego gospodarstwa utrzymuje się Pan samodzielnie. Pozyskuje Pan dochody z gospodarstwa oraz dopłaty obszarowe. Nie jest Pan zmuszony dzielić dochodów z innymi członkami rodziny. Sytuacja materialna w jakiej się Pan znajduje powinna umożliwić spłacenie zaległej składki". W postępowaniu zatem należy wykazać dochody skarżącego i zbilansować z wydatkami, a dopiero wówczas będzie można ustalić, czy posiadane przez Skarżącego środki umożliwią uiszczenie należności publicznoprawnych. VIII. W sprawie brak jest ustaleń w zakresie stanu funduszów emerytalno – rentowego i składkowego, co jest istotne w kontekście przesłanek dot. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie (vide art. 41a ust. 1 powołanej ustawy). W tym zakresie odnotować należy w zaskarżonym rozstrzygnięciu brak jakichkolwiek ustaleń – co czyni rozstrzygnięcie wadliwym. IX. Mając na względzie potrzebę przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ostatecznego ustalenia możliwości płatniczych Skarżącego, a także prawidłowych motywów decyzji należało – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. – orzec jak w sentencji. X. Końcowo należy wskazać, iż Sąd nie zajmował się kwestią umorzenia należności za II kwartał 2014 r., albowiem w tym zakresie – jak wskazała na rozprawie pełnomocnik Organu – toczy się odrębne postępowanie.