V SA/Wa 2034/11

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. O. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie: oddalenia skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a: – odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. O. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z córką, studentką III roku studiów dziennych, podstawą utrzymania rodziny jest emerytura oraz renta strukturalna. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą 850 zł, a ponadto skarżący ponosi koszt zakupu leków w kwocie 120 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika ponadto, że skarżący posiada dom "po rodzicach", rok budowy 1944, o powierzchni 57 m.kw. w B. P., mieszkanie (spółdzielcze lokatorskie) o powierzchni 73,9 m.kw., dom w budowie (jako majątek dorobkowy z kredytem 600.000 zł), dom w budowie "dla dzieci" z kredytem 100.000 zł i nieruchomość gruntową o powierzchni 0,8511 ha. Utrzymuje się z emerytury ZUS w wysokości 1016,58 zł oraz renty strukturalnej w kwocie 189 zł. Oświadczył, iż nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał także, iż ponosi znaczne wydatki na swoje leczenie. Wyjaśnił również, że majątek dorobkowy zgromadzony w małżeństwie wymaga podziału przed Sądem, lecz podział majątku nie został dokonany z powodu wysokości kosztów sądowych. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie skarżący wyjaśnił, że zeznanie podatkowe za 2010 r. oparte było o PIT sporządzony i przesłany skarżącemu przez ZUS. Zeznania podatkowego skarżący nie nadesłał. Do pisma załączył wyciągi z rachunku bankowego za listopad - grudzień 2011 r. oraz styczeń 2012 r. oraz decyzję o waloryzacji emerytury z dnia 9 marca 2011 r. Skarżący oświadczył, że nigdy nie korzystał z żadnych form pomocy społecznej, podobnie jak i jego dzieci, które ponadto nie otrzymywały ani nie otrzymują żadnej pomocy od ich matki, mimo zasądzonych alimentów. Skarżący wskazał, że miesięcznie ponosi następujące wydatki: wyżywienie około 300 zł, leczenie – 150 zł, opłata za mieszkanie – 497 zł, gaz, energia elektryczna, woda, telefon - 185 zł, ubranie – około 70 zł. Wyjaśniając stan posiadanych nieruchomości powtórzył informacje przedstawione na formularzu PPF, a ponadto dodał, że kredyt w kwocie 600.000 zł na budowę domu "jako majątek dorobkowy" został już spłacony, a dom wymaga podziału. Drugi dom – budowany dla dzieci, również jest finansowany z kredytu w kwocie 100.000 zł, ale "aktualnie wstrzymana budowa po restrukturyzacji i windykacji zadłużenia przez bank A.B. SA". Skarżący wskazał również, że jest zadłużony u braci na kwotę około 50.000 USD, a rata kredytu "po jego restrukturyzacji wynosi 500 zł. W spłacie pomaga mu syn. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznanie skargi przez Sąd zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. Jeśli skarżący, pomimo że przed sądem pierwszej instancji nie obowiązuje "przymus adwokacki", zdecyduje się zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika koszty postępowania będą wyższe, podkreślić jednak należy, że strony mogą negocjować wysokość wynagrodzenia pełnomocnika. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura w wysokości 1.016,58 zł oraz renta strukturalna w kwocie 189 zł. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą 850 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów opisał, że wyżywienie kosztuje miesięcznie około 300 zł, leczenie – 150 zł, opłata za mieszkanie – 497 zł, gaz, energia elektryczna, woda, telefon - 185 zł, a ubranie – około 70 zł. Podkreślić należy, że skarżący nie udokumentował ponoszonych kosztów utrzymania: nie przedstawił żadnych faktur je dokumentujących, w tym faktur dokumentujących wydatki na media, czynsz. Skarżący został również wezwany do nadesłania zeznania podatkowego za 2010 r. Odpowiadając na wezwanie wyjaśnił, że zeznanie podatkowe za 2010 r. oparte było o PIT sporządzony i przesłany przez ZUS, ale złożonego wyjaśnienia nie udokumentował. Do wyjaśnień skarżący załączył wyciągi z rachunku bankowego za trzy miesiące oraz decyzję o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2011 r. Przedstawione wyciągi bankowe potwierdzają złożone oświadczenia w zakresie dochodów z emerytury oraz renty strukturalnej. Nie zaewidencjonowano na nich żadnych innych wpływów środków pieniężnych. Podkreślić jednak należy, że ocena zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy nie ogranicza się jedynie do oceny stanu posiadanych środków pieniężnych. W tym zakresie należy stwierdzić, że skarżący posiada bardzo duże możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu, których nie wykorzystuje. Mianowicie posiada bardzo duży majątek, w postaci nieruchomości gruntowych i domów, które mógłby np. wynająć lub wydzierżawić. Podkreślić należy, że złożone przez skarżącego w zakresie posiadanego majątku wyjaśnienia nie są spójne, kompletne i wystarczające do oceny sytuacji finansowej w jakiej się znajduje. Na formularzu PPF wskazał, że posiada dwa domy, budowane z kredytu w łącznej kwocie 700.000 zł. Wnioskodawca mimo wezwania nie nadesłał umów kredytowych. Równocześnie w dodatkowym oświadczeniu wskazał, że kredyt w wysokości 600.000 zł został już spłacony. Nie nadesłał również umowy kredytu na 100.000 zł oświadczając w tym zakresie: "aktualnie wstrzymana budowa po restrukturyzacji i windykacji zadłużenia przez bank A.B. SA". Oświadczenie skarżącego nic nie wyjaśnia i nie pozwala na dokonanie ustaleń odnośnie zdolności skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych. W tym przypadku nie można bowiem ustalić zasad restrukturyzacji kredytu i windykacji kredytu. Skarżący wyjaśnił jedynie, że rata kredytu po jego restrukturyzacji wynosi 500 zł, a w spłacie pomaga mu syn. W tym zakresie wyjaśnienia skarżącego nie zostały oparte na jakichkolwiek dokumentach (brak umowy kredytu, harmonogramu jego spłaty, rachunku bankowego z którego raty są spłacane), pomimo wezwania do ich przedstawienia. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień skarżący oświadczył również, że jest zadłużony u braci na kwotę około 50.000 USD, czego nie ujawnił wcześniej. Mając na uwadze kwotę otrzymanej pożyczki trudno uznać, że został ona udzielona bez jakiegokolwiek udokumentowania. Należy wskazać, iż zażądano od wnioskodawcy dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową – skarżącemu wyznaczono 14 dni na zgromadzenie dokumentacji. Analizując wyjaśnienia skarżącego dotyczące osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe zauważyć należy, że skarżący oświadczył, że mieszka i utrzymuje córkę. Córka jest studentką III roku Uniwersytetu. Warto odwołać się do poprzedniego wniosku skarżącego, który został złożony w sprawie VSA/Wa 2052/09. We wniosku tym, uzupełnionym 24 lutego 2010r., skarżący oświadczył, że córka studiuje w W.B., przyjeżdża do Polski co najmniej trzy razy w roku. Odnosząc się do argumentu, że skarżący nie może podzielić majątku wspólnego z powodu wysokości kosztów sądowych stwierdzić należy, że skarżący majątek ten skarżący jednak posiada, a ponadto możliwe jest jego spieniężenie bez konieczności dokonywania podziału. Reasumując referendarz sądowy nie mógł dokonać kompleksowej oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych, ponieważ skarżący nie przedstawił pełnej dokumentacji o którą był wzywany, a składane oświadczenia są rozbieżne i nieprecyzyjne, co uniemożliwia stwierdzenie, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Uzyskiwane dochody oraz posiadany majątek uniemożliwia zwolnienia skarżącego z kosztów oraz ustanowienia pełnomocnika. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10, które zostało wydane w sprawie skarżącego: VSA/Wa 2052/09, jednolicie przyjmuje się, iż ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa i to strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę dokonuje się merytorycznej oceny pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. W postanowieniu w sprawie skarżącego z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż strona uchyla się od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie nie prowadzi się w tym zakresie dochodzenia. W interesie wnioskodawcy leży wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Powyższe rozważania odnoszą się również do niniejszej sprawy, ponieważ skarżący nie wywiązał się z obowiązku wykazania, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.