V SA/Wa 2034/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA – Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.O. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. J.O. wystąpił z wnioskiem – uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z [...] listopada 2011 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z córką, studentką III roku studiów dziennych, podstawą utrzymania rodziny jest emerytura oraz renta strukturalna. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł, a ponadto skarżący ponosi koszt zakupu leków w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika ponadto, że skarżący posiada dom "po rodzicach", rok budowy 1944, o powierzchni [...] m.kw. w B., mieszkanie (spółdzielcze lokatorskie) o powierzchni [...] m.kw., dom w budowie (jako majątek dorobkowy z kredytem [...] zł), dom w budowie "dla dzieci" z kredytem [...] zł i nieruchomość gruntową o powierzchni [...] ha. Utrzymuje się z emerytury ZUS w wysokości [...] zł oraz renty strukturalnej w kwocie [...] zł. Oświadczył, iż nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał także, iż ponosi znaczne wydatki na swoje leczenie. Wyjaśnił również, że majątek dorobkowy zgromadzony w małżeństwie wymaga podziału przed Sądem, lecz podział majątku nie został dokonany z powodu wysokości kosztów sądowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 21 grudnia 2011 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe skarżący wyjaśnił, że zeznanie podatkowe za 2010 r. oparte było o PIT sporządzony i przesłany skarżącemu przez ZUS. Zeznania podatkowego skarżący nie nadesłał. Do pisma załączył wyciągi z rachunku bankowego za listopad - grudzień 2011 r. oraz styczeń 2012 r. oraz decyzję o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2011 r. Skarżący oświadczył, że nigdy nie korzystał z żadnych form pomocy społecznej, podobnie jak i jego dzieci, które ponadto nie otrzymywały ani nie otrzymują żadnej pomocy od ich matki, mimo zasądzonych alimentów. Skarżący wskazał, że miesięcznie ponosi następujące wydatki: wyżywienie około [...] zł, leczenie – [...] zł, opłata za mieszkanie – [...] zł, gaz, energia elektryczna, woda, telefon - [...] zł, ubranie – około [...] zł. Wskazując na posiadane nieruchomości powtórzył informacje przedstawione na formularzu PPF, a ponadto dodał, że kredyt w kwocie [...] zł na budowę domu "jako majątek dorobkowy" został już spłacony, a dom wymaga podziału. Drugi dom – budowany dla dzieci, również jest finansowany z kredytu w kwocie [...] zł, ale "aktualnie wstrzymana budowa po restrukturyzacji i windykacji zadłużenia przez bank [...]". Skarżący wskazał również, że jest zadłużony u braci na kwotę około [...], a rata kredytu "po jego restrukturyzacji wynosi [...] zł. W spłacie pomaga mu syn. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy albowiem analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób było dokonać oceny sytuacji finansowej w jakiej znajduje się skarżący. Pismem z dnia 16 marca 2012 r. (data nadania) J.O. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podkreślił, że jego sytuacja finansowa uzasadnia zarówno zwolnienie go od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżący w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF, dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie z dnia 27 grudnia 2011 r. oraz sprzeciwie od postanowienia z 17 lutego 2012 r., nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny, czy jest on w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, ponieważ skarżący nie przedstawił pełnej dokumentacji, o którą był wzywany. Nie uczynił tego ani na etapie rozpatrywania wniosku przez referendarza sądowego ani wraz ze złożeniem sprzeciwu, choć miał świadomość, że brak dokumentów, do nadesłania których został wezwany, był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż zażądano od wnioskodawcy dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością. Ponadto podkreślenia wymaga, że oświadczenia, które złożył skarżący są rozbieżne, nieprecyzyjne i niewystarczające do oceny jego sytuacji materialnej. W tym miejscu wskazać należy, iż na formularzu PPF zaznaczył, że posiada dwa domy, budowane z kredytu w łącznej kwocie [...] zł. Wnioskodawca mimo wezwania nie nadesłał umów kredytowych. Równocześnie w dodatkowym oświadczeniu wskazał, że kredyt w wysokości [...] zł został już spłacony. Skarżący nie nadesłał również umowy kredytu na [...] zł oświadczając, że "aktualnie wstrzymana budowa po restrukturyzacji i windykacji zadłużenia przez bank [...]". Oświadczenie skarżącego niczego nie wyjaśnia i nie pozwala na dokonanie ustaleń odnośnie zasadności przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie złożonego oświadczenia nie można bowiem ustalić zasad restrukturyzacji i windykacji kredytu. Skarżący wyjaśnił jedynie, że rata kredytu po jego restrukturyzacji wynosi [...] zł, a w spłacie pomaga mu syn. Wyjaśnienia skarżącego nie zostały oparte na jakichkolwiek dokumentach (brak umowy kredytu, harmonogramu jego spłaty, rachunku bankowego, z którego raty są spłacane), pomimo wezwania do ich przedstawienia. Ponadto odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień skarżący oświadczył, że jest zadłużony u braci na kwotę około [...], czego nie ujawnił wcześniej. Mając na uwadze kwotę otrzymanej pożyczki trudno uznać, że został ona udzielona bez jakiegokolwiek udokumentowania. Skarżący nie udokumentował również wysokości wskazanych przez siebie kosztów utrzymania, nie nadesłał także zeznania podatkowego za 2010 r. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W związku z powyższym należy uznać, iż skarżący nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia odpowiedzi na zadane pytania, czy też nienadesłanie stosownych dokumentów, uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne – skoro pomimo wezwania przez referendarza nie udokumentował opisywanej sytuacji – i budzące wątpliwości – ponieważ mając świadomość, iż brak stosownych dokumentów był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy – nie złożył ich również wraz ze sprzeciwem. Skarżący uniemożliwił zatem Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych związanych z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jego możliwościami płatniczymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało przekonanie Sądu, że zachodzą ustawowe przesłanki w tym przedmiocie w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.