V SA/Wa 2057/07

Referendarz sądowy Tomasz Zawiślak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. E. S. wystąpiła z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF z dnia 7 września 2007r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 4 października 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007r. z powodu nie uzupełnienia braków formalnych skargi. Następnie ojciec skarżącej wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF i podpisanym przez samą skarżącą dnia 3 stycznia 2008r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jako fakty z których wynika, iż wniosek jest zasadny zainteresowana wskazała, iż od 2004r. do chwili obecnej jest bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podejmowane dorywczo prace i pomoc rodziców wystarczają jedynie na bardzo skromne życie. Wskazała, iż na utrzymaniu ma dwoje uczących się dzieci. Oświadczyła, iż posiada dom o powierzchni 58 m2 oraz działkę pod budynkiem o powierzchni 708 m2, natomiast nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stwierdziła, iż miesięcznie osiąga dochód z prac dorywczych w wysokości około 500 złotych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z 8 stycznia 2008 r. wezwano zainteresowaną do osobistego uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz złożenie określonych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wezwanie zostało doręczone w dniu 16 stycznia 2008 r. (potwierdzenie doręczenia, k. 74 akt sądowych). Pismem z dnia 29 stycznia 2008r. (data nadania) ojciec skarżącej wskazał, iż do dnia sporządzenia pisma nie otrzymał oświadczenia córki o jej dochodach i zasobach majątkowych, z chwilą otrzymania zobowiązał się do jego przekazania do Sądu. Wskazał, iż dane we wniosku o przyznanie prawa pomocy są nadal aktualne oraz, że wnioskodawczyni czasowo przebywa u znajomej rodziny w Niemczech i w ramach pomocy w gospodarstwie domowym ma zapewnione utrzymanie i ewentualnie pomoc medyczną. Poinformował, iż zgodnie z jego wiedzą, skarżąca nie posiada żadnych oszczędności na lokatach i rachunkach bankowych, ani majątku ruchomego znacznej wartości, nie wie również czy były mąż wnioskodawczyni cyt. "łoży na utrzymanie dzieci - syn o alimenty nie wystąpił i na razie jest na naszym utrzymaniu". Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi E. S. jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, zatem skarżąca jest z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Zauważyć należy, iż skarżąca nie była wzywana do uiszczenia wpisu od skargi. W związku z tym, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej złożonym na urzędowym formularzu PPF, było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie wnioskodawczyni do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawczynię wykonane w zakreślonym terminie, uznać należy, iż nie wykazała ona, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie należy zauważyć, iż za wykonanie zarządzenia nie można uznać pisma ojca skarżącej, ponieważ nie jest on stroną skarżącą, a w zarządzeniu wyraźnie zobowiązano wnioskodawczynię do osobistego złożenia oświadczeń i dodatkowych dokumentów. Ponadto w nadesłanym piśmie ojciec skarżącej nie podaje wszystkich odpowiedzi na zadane pytania, m.in. dotyczące rachunków bankowych, dochodów skarżącej osiąganych w Niemczech, łożenia na utrzymanie dzieci przez ich ojca. Dodatkowo należy zauważyć, iż w zarządzeniu zakreślono termin, do którego należało złożyć określone oświadczenia i nadesłać dokumenty. Skarżąca w tym terminie nie wykonała zarządzenie i nie wniosła również o jego przedłużenie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.