V SA/Wa 2057/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżąca E. S. złożyła wniosek z dnia [...] grudnia 2007r. (wniesiony przez ojca Skarżącej, uzupełniony na urzędowym formularzu PPF i podpisany przez samą Skarżącą w dniu [...] stycznia 2008r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku, jako fakty z których wynika, iż wniosek jest zasadny Zainteresowana wskazała, iż od 2004r. do chwili obecnej jest bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podejmowane dorywczo prace i pomoc rodziców wystarczają jedynie na bardzo skromne życie. Wskazała, iż na utrzymaniu ma dwoje uczących się dzieci. Oświadczyła, iż posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz działkę pod budynkiem o powierzchni [...] m2, natomiast nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stwierdziła, iż miesięcznie osiąga dochód z prac dorywczych w wysokości około [...] złotych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, zarządzeniem z 8 stycznia 2008r. wezwano Zainteresowaną do osobistego uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz złożenie określonych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wezwanie zostało doręczone w dniu 16 stycznia 2008 r. (potwierdzenie doręczenia, k. 74 akt sądowych). Pismem z dnia [...] stycznia 2008r. (data nadania) ojciec Skarżącej wskazał, iż do dnia sporządzenia pisma nie otrzymał oświadczenia córki o jej dochodach i zasobach majątkowych, z chwilą otrzymania zobowiązał się do jego przekazania do Sądu. Wskazał, iż dane we wniosku o przyznanie prawa pomocy są nadal aktualne oraz, że Wnioskodawczyni czasowo przebywa u znajomej rodziny w Niemczech i w ramach pomocy w gospodarstwie domowym ma zapewnione utrzymanie i ewentualnie pomoc medyczną. Poinformował, iż zgodnie z jego wiedzą, Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności na lokatach i rachunkach bankowych, ani majątku ruchomego znacznej wartości, nie wie również czy były mąż Wnioskodawczyni cyt. "łoży na utrzymanie dzieci - syn o alimenty nie wystąpił i na razie jest na naszym utrzymaniu". Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 1 lutego 2008r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, iż wezwanie do podania dodatkowych informacji i nadesłania dokumentów pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej nie zostało przez Wnioskodawczynię wykonane w zakreślonym terminie, a zatem należało uznać, iż nie wykazała Ona, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Podkreślono, iż w tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Ponadto wyjaśniono, iż za wykonanie zarządzenia nie można uznać pisma ojca Skarżącej, ponieważ nie jest on stroną skarżącą, a w zarządzeniu wyraźnie zobowiązano Wnioskodawczynię do osobistego złożenia oświadczeń i dodatkowych dokumentów. Pismem z [...] lutego 2008r. (wniesionym przez ojca Skarżącej i podpisanym osobiście przez Skarżącą w dniu [...] marca 2008r.) Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniosła okoliczności wskazywane we wcześniejszych pismach kierowanych do tut. Sądu, w szczególności to, iż nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych, ani majątku ruchomego znacznej wartości, jest bezrobotna bez stałego dochodu i stałej pracy. Ponadto oświadczyła, iż były mąż nie łoży na utrzymanie rodziny, natomiast sporadycznie przekazuje "kieszonkowe" dla dzieci w wys. 200-300zł, dużą pomoc otrzymuje od rodziców w formie ponoszenia przez nich kosztów utrzymania syna. W Banku [...] nadal posiada konto, które służy jedynie do przekazywania pomocy społecznej z Urzędu Miasta G., poza tym nie posiada żadnych lokat ani papierów wartościowych. Do sprzeciwu Skarżąca załączyła dokumenty bankowe SWIFT. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. W przedmiotowej sprawie Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi E. S. jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, zatem skarżąca jest z mocy ustawy zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Zauważyć należy, iż Skarżąca nie była wzywana do uiszczenia wpisu od skargi. W związku z tym, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu Sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z [...] grudnia 2007 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie Skarżąca będzie obowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Rozpatrując w tym świetle wniosek Skarżącej oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a. Zdaniem Sądu, za przyjęciem takiego stanowiska przemawia analiza podanych przez Skarżącą okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na niej kosztów postępowania sądowego. W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a zatem winna w nich partycypować. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż oświadczenia Skarżącej odnośnie sytuacji materialnej były niewystarczające. Skarżąca, pomimo wezwania Sądu, nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego. Nadesłane dokumenty SWIFT nie wskazują, w jakiej wysokości Skarżąca posiadała na nim zgromadzone środki pieniężne, a potwierdzają jedynie dokonane transakcje. W tej sytuacji Sąd nie mógł dokonać oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ nie dysponował materiałem dowodowym potwierdzającym stan finansów Wnioskodawczyni. W tym stanie rzeczy - mając przede wszystkim na względzie, iż to na Skarżącej spoczywał ciężar udowodnienia, iż prawo pomocy winno jej zostać przyznane - na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.