V SA/Wa 2069/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - st. spec. Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; 1. uchyla zaskarżona decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz R. N. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez R. D.-N. (dalej Skarżący) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...)maja 2011 r. nr (...), o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) z (...)października 2010 r. nr (...), którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 18.467,66 zł. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 7 lipca 2010 r. pełnomocnik Skarżącego wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności składkowych Skarżącego. We wniosku wskazano, że Skarżący od 5 listopada 2009 r. przebywa w szpitalu psychiatrycznym przy (...) w Warszawie, przy ul. (...). Podano, że Sąd Rejonowy w M. (...)uznał Skarżącego za niezdolnego do rozpoznawania własnych czynów i zalecił przymusowy pobyt Skarżącego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Decyzją z [...] października 2010 r. ZUS odmówił umorzenia wnioskowanych należności składkowych. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej u.s.u.s.). W uzasadnieniu decyzji podano, że Skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z 1 lutego 2007 r. Skarżący nie korzystał z pomocy społecznej Ośrodka Pomocy Społecznej W. (...), jest zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, nie korzystał z ulg w spłacie należności, nie zgłaszał informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Ponadto z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że Skarżący jest właścicielem motocykla marki K. z 1999 r. oraz jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki H. z 2000 r. Organ - na podstawie zgromadzonej dokumentacji - stwierdził, że nie zachodzą przyczyny pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., które można umorzyć tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przytoczył treść ust. 3 art. 28 u.s.u.s. w którym enumeratywnie wymienione zostały okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność należności. Stwierdził, że wobec Skarżącego nie prowadzono postępowania upadłościowego i likwidacyjnego. Nie prowadzono także postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego organ egzekucyjny mógłby umorzyć prowadzone postępowanie wobec braku majątku, nie stwierdzono również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie organu orzekającego w sprawie nie zachodzą przyczyny pozwalające na umarzanie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie). Pismem z 9 listopada 2011 r. (data nadania w placówce pocztowej) Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że Skarżący przebywa obecnie w P. Szpitalu Psychiatrycznym. Skarżący jako osoba niepoczytalna nie był świadomy swego zadłużenia i konsekwencji z tego wynikających. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia Skarżącego. W piśmie z 27 grudnia 2011 r. Skarżący stwierdził, że spełnia warunki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz z rozporządzenia. Do pisma dołączono wniosek o wydanie względem Skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podtrzymano ustalenia co do sytuacji majątkowej Skarżącego. Stwierdzono, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w świetle przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. z uwagi na możliwość wyegzekwowania zadłużenia w drodze postępowania egzekucyjnego oraz podjęcia próby spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Analizując sprawę na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazano, że to w interesie osoby zobowiązanej do uregulowania zadłużenia jest udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej. Skarżący nie przedłożył dokumentów na potwierdzenie stanowiska zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak również potwierdzających trudną sytuację majątkową i rodzinną. Zdaniem organu brak jest dowodów na to, że opłacenie należności pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W dokumentacji nie znajduje się potwierdzenie przewlekłej choroby Skarżącego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie udokumentował wysokości ponoszonych kosztów koniecznych dla zapewnienia podstawowych potrzeb egzystencjonalnych. W ocenie organu leczenie w zakładzie zamkniętym nie może skutkować umorzeniem należności, a brak dochodów z prowadzonej działalności nie stanowi podstawy do umorzenia zadłużenia. W sprawie nie ustalono innych faktów przemawiających za umorzeniem takich jak wystąpienie klęsk żywiołowych czy innych nadzwyczajnych okoliczności zasługujących na uwzględnienie. Wskazane przez Skarżącego okoliczności nie są, w świetle powołanych przepisów, samoistną i wystarczającą podstawą do wydania pozytywnej decyzji. W skardze podniesiono zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a także przepisów prawa procesowego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, nie ustosunkowanie się wszystkich zarzutów Skarżącego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z (...)października 2010 r. W motywach skargi wskazano, że Skarżący w okresie od 22 września 2010 r, do 22 sierpnia 2011 r. przebywał na oddziale psychiatrycznym w (...)Specjalistycznym Centrum Zdrowia im. prof. (...)(...) w P., gdzie zdiagnozowano u niego zaburzenia schizoafektywne. Postanowieniem z [...] lutego 2011 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. (...)zaliczył Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz orzekł, iż badany wymaga częściowej opieki i pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych i codziennej egzystencji. Dysfunkcja zdrowotna Skarżącego ma charakter stały i Skarżący nie był świadomy swych obowiązków dotyczących opłacania składek, informowania o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jak i nie wiedział o istnieniu przedmiotowego zadłużenia. Do skargi załączono kartę informacyjną leczenia szpitalnego oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności . Zdaniem Skarżącego nie budzi wątpliwości, że w sprawie spełnione są przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Zobowiązany ze względu na swą trwałą chorobę sam wymaga opieki i pomocy osób drugich w codziennej egzystencji. Bezsprzecznie Skarżący nie posiada możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Poza tym opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za słusznością umorzenia zaległości Skarżącego przemawia także ważny interes osoby zobowiązanej. Organ nie podjął wszelkich czynności dla wyjaśnienia stanu faktycznego. Odmówił wiarygodności oświadczeniu pełnomocnika Skarżącego o pobycie w zakładzie psychiatrycznym, bez jednoczesnego podjęcia jakichkolwiek kroków dla zbadania prawdziwości tego oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, kierując się tymi przesłankami uchylił zaskarżoną decyzję ponieważ w ocenie Sądu przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu organ orzekający zasadnie stwierdził, na podstawie zebranego materiału dowodowego, że w sytuacji Skarżącego nie występuje żadna z okoliczności, która potwierdzałaby zaistnienie całkowitej nieściągalność należności z tytułu składek. Tym samym prawidłowo przyjęto, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie należności Skarżącego na podstawie art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s. Natomiast nieprawidłowości w postępowaniu organu dotyczą kwestii odmowy umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w omawianym trybie określone zostały w wydanym - na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.- rozporządzeniu. Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podstawy umorzenia należności, wskazane w powyższym przepisie rozporządzenia - poprzez użycie sformułowania ,,w szczególności’’ - nie stanowią katalogu zamkniętego więc także inne okoliczności dotyczące sytuacji zobowiązanego mogą uzasadniać umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że na etapie rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik Skarżącego powoływał się na sytuację zdrowotną Skarżącego, przedstawiając jednocześnie zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności oraz wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ wydający zaskarżoną decyzję nie odmówił wiarygodności przedłożonym przez pełnomocnika Skarżącego dokumentom, uznał je natomiast za niewystarczające do wydania pozytywnej dla Skarżącego decyzji. Zdaniem Sądu organ orzekający - mając wiedzę o skierowaniu wniosku o wydanie, dla Skarżącego, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - uwzględniając wymogi z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., powinien podjąć inicjatywę w zakresie ustalenia czy Skarżący zaliczony został do stopnia niepełnosprawności, czy też nie. Odstąpienie od wyjaśnienia stanu faktycznego w omawianym zakresie stanowi o naruszeniu powyższych przepisów, które w brzmieniu obowiązującym aktualnie jak i w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowią, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli art. 7 k.p.a.) oraz, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Wskazane naruszenie prawa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ poza materiałem dowodowym sprawy i jego oceną przez organ pozostało orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Skarżącego, wydane w dniu [...] lutego 2011 r. (przed wydaniem zaskarżonej decyzji) przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. (...), które to orzeczenie załączone zostało do skargi. W konsekwencji powyższego organ naruszył także art. 107 § 3 k.p.a. zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceny Sądu w powyższym zakresie nie zmienia fakt, że organ pouczył przed wydaniem zaskarżonej decyzji pełnomocnika Skarżącego o przysługujących mu uprawnieniach z art. 10 § 1 k.p.a. ponieważ przepis ten nie wyłączał zastosowania przez organ orzekający omówionych już wcześniej przepisów, które obligują organy administracji publicznej do aktywności w zakresie zbierania i rozpatrywania materiału dowodowego. Organ ponownie rozpatrujący sprawę z wniosku Skarżącego o umorzenie należności zobowiązany będzie do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. W ramach tego powinien uzupełnić materiał dowodowy o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Skarżącego oraz dokumentację medyczną zgromadzoną podczas wykonywania środka zabezpieczającego orzeczonego wobec Skarżącego a następnie rozpatrzyć tak zebrany materiał dowodowy na gruncie przepisów rozporządzenia. Powinien mieć na względzie, że w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji spełnia szczególną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.