V SA/Wa 2089/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2008 r. sprawy ze skargi R. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę R. Ś. w dniu 18 grudnia 2007 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. (dalej: Zakładzie) wniosek o umorzenie odsetek od należności składkowych. Wskazał, że zaległość składkową mógłby uregulować poprzez ratalną spłatę i zadeklarował możliwość uiszczania miesięcznie ... zł do piętnastego dnia każdego miesiąca. Podniósł, iż spłata ewentualnych rat mogłaby nastąpić wcześniej, poprzez uzyskanie wyższego wynagrodzenia, jednak obecnie nie może uzyskać dobrze płatnej pracy ze względu na ciążące na nim obciążenia komornicze, co dyskryminuje go w oczach większości pracodawców. W piśmie złożonym w Zakładzie 21 grudnia 2007 r. wnioskodawca podał, że zobowiązuje się do zapłaty w nieprzekraczalnym terminie 40 dni od otrzymania pozytywnej decyzji spłaty kwoty głównej wraz z kosztami upomnień. Wyjaśnił, że wskazany termin potrzebny byłby do pozyskania ewentualnego kredytu umożliwiającego ewentualną spłatę. W dniu 11 stycznia 2008 r. zobowiązany podpisał oświadczenie o tym, że został pouczony o przysługującym mu na podstawie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. prawie zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Decyzją z dnia ... lutego 2008 r. Nr ... Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie ... zł. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ stwierdził, że zadłużenie zobowiązanego od dnia ...maja 2007 r. objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Naczelnik Urzędu Skarbowego wyegzekwował z majątku zobowiązanego kwotę ... zł. Z ustaleń dokonanych przez ten organ egzekucyjny wynika, że zobowiązany wraz z żoną z tytułu zatrudnienia uzyskuje łączny dochód netto wynoszący ... zł, jest posiadaczem samochodu osobowego marki ... i nie korzysta z pomocy społecznej. Wspólnie z żoną i dziesięcioletnim synem zajmuje mieszkanie o powierzchni ... m2, które jest urządzone i wyposażone w sprzęt RTV oraz AGD i stanowi własność ... W ocenie Zakładu w sprawie występuje jedna z przesłanek całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.], dalej: u.s.u.s., gdyż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności. Organ podkreślił, iż wystąpienie tej jednej przesłanki nie obliguje jednak do umorzenia należności. Zakład rozpatrywał również stan faktyczny pod kątem przypadków określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i stwierdził, że nie mają one zastosowania w sprawie. Wskazał, że istnieją rozbieżności odnośnie dochodu osiąganego przez stronę: z umów o pracę dochód brutto to ... zł, a w protokole o stanie majątkowym jest informacja, że łączny dochód małżeństwa Ś. to kwota ... zł. Wnioskodawca oszacował koszty dotyczące opłat stałych na ... zł i udokumentował, że reguluje je na bieżąco, natomiast nie udzielił informacji w sprawie podjętych działań wobec zadłużenia w Urzędzie Skarbowym, które na dzień ... stycznia 2008 r. wynosiło ... zł. Decyzją z dnia ... maja 2008 r. Nr ... wydaną po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego zainicjowanego złożonym przez stronę odwołaniem Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia ... lutego 2008 r. nr ... W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Zakład błędnie uznał, iż w sprawie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż dla stwierdzenia tej przesłanki nie wystarczy samo zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa. Ze stanu sprawy wynika bowiem, że dłużnik posiada polisę na życie ... S.A., która może być przedmiotem egzekucji jako wierzytelność. Rozważając przesłanki zawarte w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej organ wskazał, że wnioskodawca błędnie zrozumiał uzasadnienie decyzji Zakładu, gdyż ewentualne umorzenie odsetek może dotyczyć jedynie ich części, bo dłużnik zalega z opłatą składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, które nie mogą zostać objęte umorzeniem ani nie mogą zostać rozłożone na raty. Odnośnie wynagrodzenia dłużnika Prezes Zakładu stwierdził, że umowa o pracę dłużnika z dnia 1 lutego 2007 r. oraz aneks do umowy o pracę jego żony są wprawdzie zgodne z oświadczeniem o stanie majątkowym złożonym w Zakładzie w dniu ... stycznia 2008 r., natomiast z protokołu o stanie majątkowym dłużnika sporządzonego ... grudnia 2007 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. wynikają inne wysokości tych wynagrodzeń. Organ dodał, że zobowiązany, zarzucając Zakładowi przyjęcie niekorzystnej dlań wersji miał okazję wyjaśnić zaistniałe sprzeczności. Zauważył, że dłużnik był faktycznym właścicielem samochodu zarejestrowanego na nazwisko żony, co w ocenie organu miało prawdopodobnie chronić pojazd przed egzekucją, gdyż zobowiązany pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. W dzień po spisaniu protokołu z 7 grudnia 2007 r. pojazd został zbyty na rzecz zamieszkałej pod tym samym adresem matki zbywcy, a biorąc pod uwagę fakt, że dłużnik zamieszkuje wraz z teściami trudno uznać, że zbył on jedyny samochód rodzinny. Od decyzji Prezesa Zakładu R. Ś. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności: art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3, 5, 6 u.s.u.s. poprzez błędne uznanie, iż w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności składek oraz poprzez brak należytej weryfikacji okoliczności stanowiących przesłanki nieściągalności, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez wadliwe uznanie, że w sprawie przypadki te nie występują, §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej poprzez uznanie, że brak umorzenia odsetek nie wpłynie negatywnie na sytuację dłużnika, 2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: art. 7 k.p.a. przez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, nieuwzględnienie słusznego interesu strony i bezzasadne przyznanie prymatu interesowi społecznemu oraz poprzez wydanie arbitralnego rozstrzygnięcia wykraczającego poza ramy uznania administracyjnego i naruszenie zasady prawdy obiektywnej, art. 75 § 1 k.p.a. przez brak przeprowadzenia dowodów pozwalających na wszechstronne wyjaśnienie całokształtu sprawy, art. 77 § 1 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a. przez ocenę okoliczności sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.], dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego, który wpłynął do organu w dniu 18 grudnia 2007 r. i którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W chwili wydawania decyzji w pierwszej instancji zadłużenie zobowiązanego było objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., w związku z czym w pełni uzasadnione jest twierdzenie organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności. Niezasadne jest zawarte w skardze twierdzenie strony, że skoro art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie wymaga stwierdzenia braku majątku w formie dokumentu urzędowego, to ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa po stronie organu rentowego. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, gdzie wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę w tym zakresie należy stwierdzić, że skarżący oraz jego żona są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę i posiadają dochody znacznie przekraczające minimum socjalne. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego złożonym 7 grudnia 2007 r. przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w S. (k. 59 akt adm.) zarabia on miesięcznie kwotę ... zł netto, zaś zarobki żony sięgały na ten czas kwoty ... zł netto. Wprawdzie dochody żony zmniejszyły się z dniem 1 stycznia 2008 r. do kwoty ... zł brutto (w grudniu 2007 r. jej wynagrodzenie brutto wynosiło ... zł - k. 40-43 akt adm.), ale istnieją w dalszym ciągu i mimo rozdzielności majątkowej małżeńskiej mają one wpływ na zaspokajanie potrzeb rodziny. Skarżący i jego żona korzystają z mieszkania teściów skarżącego i nie korzystają z pomocy społecznej. Wprawdzie rację ma strona w skardze twierdząc, że wspólne zamieszkanie z teściami nie świadczy o dobrej sytuacji finansowej jego rodziny, jednak obciążenia finansowe z tym związane są mniejsze od obciążeń, które ponosiłby skarżący zamieszkując w oddzielnym lokalu. Ponadto, z uwagi na wiek (... lata) nie można wykluczyć, że skarżący w przyszłości podejmie pracę dającą możliwość szybszej spłaty należnych składek wraz z odsetkami. Orzekające w sprawie organy rentowe słusznie zauważyły więc, że w sprawie nie występują przesłanki z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Zdaniem Sądu należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia składek rentowych pozwolił organowi na odmowę umorzenia należności; organ dokonał wyczerpującej analizy sytuacji rodzinnej i finansowej zobowiązanego i rozważył ją, zgodnie z art. 7 k.p.a., w kontekście interesu społecznego i słusznego interesu strony, a wydając rozstrzygnięcie - uzasadnił je w sposób wyczerpujący. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, gdyż wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.