V SA/Wa 209/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. Sp. z o.o. w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 209/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia (...) grudnia 2016 r. Nr (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka z o.o. D z siedzibą w W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 4.950,14 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 80.676,14 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada jeden rachunek bankowy z ujemnym saldem w wysokości minus 645.000,59 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż wobec Spółki toczą się liczne postępowania w przedmiocie kar pieniężnych, w toku których zajęto praktycznie cały majątek skarżącej. Do wniosku dołączono kopie następujących dokumentów: deklaracji CIT-2 od stycznia do lipca 2016 r., sprawozdania z działalności Spółki w roku 2015, informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2015 r., rachunku zysków i strat za rok 2015 oraz bilansu za rok 2015. Na zarządzenie referendarza sądowego Spółka nadesłała kopie następujących dokumentów: deklaracji VAT-7 za miesiące: czerwiec 2015 r.; styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec i sierpień 2016 r.; zeznań CIT-8 za 2014 i 2015 r., a także trzy wydruki z rachunku bankowego z okresu od 1 lipca do 30 września 2016 r. Postanowieniem z dnia 28 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż Spółka nie wykonała prawidłowo wezwania z dnia 20 grudnia 2016 r., przedłożyła bowiem jedynie część dokumentów wskazanych w wezwaniu oraz nie udzieliła odpowiedzi na postawione w wezwaniu pytania. Niezależnie od tego referendarz stwierdził, iż analiza przedstawionych dokumentów finansowych wskazuje na korzystną sytuację ekonomiczną Spółki zarówno w roku ubiegłym, jak i w pierwszym półroczu 2016 r. W ocenie referendarza, z przedłożonych dokumentów wynika, iż w roku 2015 Spółka, przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości 1.382.774,96 zł, poniosła stratę w wysokości 80.673,14 zł, bilans Spółki za rok obrotowy 2015 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą 114.264,28 zł, z kolei we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za rok 2015 odnotowano, że nie wystąpiły straty i zyski nadzwyczajne, a w sprawozdaniu z działalności zarządu wskazano, iż strata netto w wysokości 80.673,14 zł za rok 2015 r. zostanie pokryta z przyszłych zysków Spółki za kolejne lata. Nadto referendarz zauważył, iż z deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od marca 2016 r. do września 2016 r. skarżąca dokonywała transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. W marcu 2016 r. zaewidencjonowała sprzedaż w wysokości 123.244 zł i nabycie w kwocie 101.740 zł, w kwietniu sprzedaż – 147.569 zł i nabycie – 112.738 zł, w czerwcu sprzedaż - 172.516 zł oraz nabycie – 125.881 zł, w lipcu sprzedaż - 165.643 zł i nabycie – 129.183 zł, w sierpniu sprzedaż – 152.959 zł oraz nabycie – 117.670 zł. Odnosząc się do prowadzonych wobec Spółki postępowań egzekucyjnych referendarz sądowy podniósł, iż okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Spółki skutku, bowiem sam fakt zabezpieczenia nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. W sprzeciwie z dnia 3 kwietnia 2017 r. skarżąca wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik skarżącej wskazał, iż Spółka wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, w roku 2014 strata spółki wyniosła 65.495,98 zł, zaś w roku 2015 – 80.673,14 zł. Ponadto wobec skarżącej prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej oraz postępowania egzekucyjne. W ocenie autora sprzeciwu, niezasadne jest przy tym dokonywanie oceny sytuacji majątkowej skarżącej jedynie na podstawie przychodu wypracowanego w 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Skarżąca Spółka nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przypomnieć zatem trzeba, iż ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, dokonana przez referendarza sądowego ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowa. Przypomnieć przede wszystkim należy, że o kondycji finansowej osób prawnych decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie mają uzyskiwane przychody. Dokonując analizy oświadczeń złożonych przez wnioskującą, jak również przedstawionych przez nią dokumentów, słusznie zauważono, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Skarżąca wypracowała w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. dochód w kwocie 13.890,84 zł przy przychodach w wysokości 1.029.569,29 zł. Zgodzić zatem należy się z referendarzem, iż w roku 2016 kondycja finansowa Spółki poprawiła się w porównaniu z rokiem 2015, w którym odnotowała ona stratę. Ponadto, ze składanych deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od marca 2016 r. do września 2016 r. skarżąca dokonywała transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. Porównując zatem wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody jakie Spółka osiągała na przestrzeni trzech ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Skoro Spółka osiąga przychody jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Przypomnieć przy tym należy, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji zasadnie referendarz podniósł, iż oceniając przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika podniesionych w sprzeciwie, uznać należy je za pozbawione racji. Przede wszystkim nie można zaaprobować stanowiska, by dokonując oceny sytuacji majątkowej Spółki ograniczyć się jedynie do badania sytuacji majątkowej Spółki z okresu, w którym odnotowała ona stratę. Zauważyć bowiem należy, iż chodzi o okres wcześniejszy (rok 2015), aniżeli poprzedzający złożenie wniosku o prawo pomocy (rok 2016). Prawidłowo zatem referendarz odniósł się do sytuacji majątkowej Spółki, aktualnej na dzień złożenia wniosku i dokonał analizy tych dokumentów finansowych, które zostały przez skarżącą przedstawione, nie pomijając przy tym również informacji pochodzących z dokumentów za rok 2015. Podzielić przy tym należy stanowisko referendarza, zgodnie z którym Spółka nie wykonała należycie wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie żądanych dokumentów, których nie przedstawiła także wraz ze sprzeciwem. W szczególności zauważyć należy, iż skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości referendarza w zakresie posiadanych rachunków bankowych, nie przedstawiła również – żądanych uprzednio – pełnych wyciągów ze swoich rachunków. Mając na uwadze okoliczność, iż Spółka ciągle prowadzi działalność gospodarczą, deklaruje dostawy towarów i świadczenie usług oraz nabywanie towarów i usług, a równocześnie nie dokonuje operacji na rachunkach bankowych odpowiadającym deklarowanej sprzedaży, to złożone wyjaśnienia, iż posiada jedno konto bankowe nie są wiarygodne. Podkreślić należy, że Spółka milczeniem pomija obrót środkami pieniężnymi, nie przedstawia żadnych raportów kasowych ani przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. – orzekła, jak w sentencji postanowienia.