V SA/Wa 2090/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Krajewska, Sędzia WSA Izabella Janson, Sędzia WSA Dorota Mydłowska (spr.), , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2007 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę. Wnioskami z dnia [...]10.2006r i z dnia [...]12.2006r E. L. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma trudną sytuację materialną i zdrowotną, nie pracuje, prowadzi działalność sezonowo (smażalnia ryb), co stanowi jedyne źródło dochodu, ma na utrzymaniu bezrobotną żonę. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...]03.2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) - dalej: ,,u.s.u.s.--- Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 1999 r. do września 1999 r., od czerwca 2000 r. do września 2000 r., od czerwca 2001 r. do września 2001 r., od czerwca 2002 r. do września 2000 r., od lipca 2003 r. do września 2003 r., do lipca 2004 r. do września 2004 r., za sierpień 2005 r. oraz wrzesień 2005 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 18.660,39 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za sierpień 1999 r., za wrzesień 1999 r., za okres od czerwca 2000 r. do września 2000 r., od czerwca 2001 r. do września 2001 r., od czerwca 2002 r. do września 2002 r., od lipca 2003 r. do września 2003 r., od lipca 2004 r. do września 2004 r., za sierpień 2005 r. oraz wrzesień 2005 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł, na Fundusz Pracy za okres od kwietnia 1999 r. do września 1999 r., od czerwca 2000 r. do września 2000 r., od czerwca 2001 r. do września 2001 r., od czerwca 2002 r. do września 2002 r., od lipca 2003 r. do września 2003 r., od lipca 2004 r. do września 2004 r., za sierpień 2005 r. oraz wrzesień 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1-3 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a taka w niniejszej sprawie nie zachodzi. Nie zachodzą też, zdaniem ZUS, przesłanki pozwalające na umorzenie- pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki ,Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład podniósł, że zobowiązany figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, którą prowadzi sezonowo w sierpniu i we wrześniu, że jego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Wskazał, że nie jest nigdzie zatrudniony i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych oraz że ma na utrzymaniu bezrobotną żonę, również bez prawa do zasiłku. Organ przyznał, że wnioskodawca choruje od 5 lat i wymaga systematycznego leczenia, oraz że ma zobowiązania wobec Urzędu Gminy M. z tytułu podatku od nieruchomości wynoszące na dzień [...]12.2006 r. kwotę [...] zł. Jednakże organ podkreślił, że E. L. posiada prawa majątkowe, to jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w G. o powierzchni 42 m2 oraz prawo użytkowania wieczystego działki o pow. 412 m2. Jest także właścicielem nieruchomości w M. - 40m2 powierzchni mieszkalnej i 40 m2 powierzchni usługowej. Ponadto choroba nie jest na tyle ciężka, aby pozbawić możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do wskazanych, jako przyczyna powstałych zaległości, okoliczności (opłacanie składek przez osobę upoważnioną przez zobowiązanego, czego osoba ta nie dokonywała, nie przechowywanie przez niego dowodów wpłat dłużej niż 5 lat wówczas gdy sam tych wpłat dokonywał) nie ma wpływu na decyzję Zakładu, gdyż przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenia należności istotny jest fakt figurującego zadłużenia za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. L. ponownie podniósł, że składki opłacała upoważniona osoba, niestety nie dysponuje dowodami wpłat. Ponadto jeszcze raz podkreślił swoją sytuację zdrowotną załączając zaświadczenia lekarskie z rozpoznaniem ,,choroba tkanki łącznej-, ,,chromanie przestankowe-- i choroba kręgosłupa. Wskazał, że odmowa umorzenia doprowadzi go do bankructwa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - dalej ,,Prezes Zakładu-- - decyzja z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 par.1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej k.p.a. w związku z art. 83 ust.4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu Prezes podzielił argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, ponadto podniósł, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek jest wyjątkowa, a możliwość umorzenia jest uprawnieniem Zakładu a nie jego obowiązkiem i należy do sfery uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie brak jest przesłanej do jej zastosowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na powyższą decyzję Prezesa Zakładu, E. L. wnosił o umorzenie należności z tytułu składek. Podał, że większość składek była opłacana przez upoważnioną przez niego osobę, której nazwiska nie wskazał, i dopiero później okazało się, że brak jest wpłat. Ponadto stwierdził, iż część wpłat dokonał osobiście ale nie dysponuje dowodami wpłat, gdyż nie miał świadomości, że dowody te należy przechowywać dłużej niż 5 lat. Podniósł także, że ZUS na bieżąco nie informował go o zaległościach a ponadto wyraził przypuszczenie, że części składek brak jest z uwagi na to, że początkowo Urząd Skarbowy nadał mu błędny NIP. Ponownie wskazał też na swój zły stan zdrowia oraz stwierdził, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 par. 1 kpa zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 23.659,45 zł. (szczegółowo składki i okresy wymienione zostały na wstępie niniejszego uzasadnienia). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach- pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności- w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu Organ zasadnie uznał, że w niniejszym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność będąca- zgodnie z cytowanym wyżej rozporządzeniem - podstawową przesłanką do ewentualnego umorzenia długu. Należy bowiem wziąć pod uwagę fakt, że Skarżący jest właścicielem mieszkania i 40m kw. powierzchni usługowej w M., ale także właścicielem działki o powierzchni 416 m kw. oraz drugiego mieszkania położonego w G. o powierzchni 42 m kw. Możliwe jest zatem przymusowe dochodzenie przez ZUS należności. Trzeba także pamiętać, że prowadzi on nadal sezonową działalność gospodarczą z której osiąga dochód [...] zł miesięcznie. Powyższe wskazuje, że mimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności nie można przyjąć, że Skarżący znajduje się w szczególnej sytuacji o której mowa w cytowanym rozporządzeniu. Jego choroba, mimo przewlekłości, pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie z tego tytułu dochodów. Z załączonych zaświadczeń lekarskich nie wynika zakaz wykonywania pracy. Także z akt wynika, że mieszka on w M. (taki adres wskazał w skardze), ma więc potencjalne możliwości wynajmu lub nawet sprzedaży drugiego mieszkania znajdującego się w G. Prawidłowo więc organy obu instancji przyjęły, że w sprawie nie zachodzą okoliczności mogące być podstawą umorzenia należności wobec ZUS. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych , a taka tu nie zachodzi. Co więcej, na tle innych rozpoznawanych przez Sąd spraw, sytuacja Skarżącego jest dobra, a w razie jej pogorszenia i zaistnienia nowych okoliczności ma on prawo do ponownego wniosku o umorzenie. Także przyczyny powstania zaległości nie mają w niniejszej sprawie znaczenia, gdyż-zgodnie z obowiązującymi przepisami- za powstanie zadłużenia odpowiedzialny jest płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.