V SA/Wa 2091/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. M. i W. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... czerwca 2014 r. nr ... w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Przedmiotem skargi z dnia 13 listopada 2013 r., wniesionej przez M.M. i W. M. (dalej jako Skarżący) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... czerwca 2014 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... kwietnia 2014 r. nr ..., wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu 5 marca 2014r. do Placówki Terenowej KRUS w Płocku wpłynęło pismo T. i M.małż. M., w którym ubezpieczeni rolnicy zwracają się między innymi z wnioskiem o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wskazując jako podstawę koszty związane z leczeniem i rehabilitacją oraz straty powstałe wskutek podtopień w latach 1999 - 2013. Do wniosku dołączono pismo Urzędu Gminy informujące o udrożnieniu rowów znajdujących się w sąsiedztwie gospodarstwa Państwa M. oraz nie występowaniu klęsk żywiołowych na terenie gminy ... w 2013r. W postępowaniu dowodowym organ ustalił, że W. i M. M.od 28 stycznia 1999r. są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego obecnie o powierzchni ... ha fizycznych, co stanowi ... ha przeliczeniowych i podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z tego tytułu ciąży na nich ustawowy obowiązek opłacania składek w określonych terminach i wysokościach. Rolnicy nie wywiązują się ze swoich zobowiązań co doprowadziło do powstania zaległości. W związku z trudną sytuacją bytową ubezpieczonym wielokrotnie, na ich wniosek, odraczano terminy płatności składek, rozkładano zadłużenia na raty oraz umarzano odsetki. Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ...kwietnia 2014 r. nr ... odmówiono Skarżącym umorzenia zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że W. i M. M. zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych wniosku oraz poinformowani o konieczności przedstawienia dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialno-bytową, jak również kolejnym pismem poinformowani o konieczności przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie rolnym. Rolnicy nie przedstawili dowodów przemawiających za podjęciem decyzji o umorzeniu zaległości składkowych. Wskazano, że w sprawie o umorzenie wzięto pod uwagę okoliczności, które zostały udokumentowane i miały bezpośredni wpływ na opłacanie składek, stwierdzono również, że okoliczności z lat ubiegłych podnoszone przez W. M. we wniosku i kolejnych pismach były już uwzględniane przez KRUS przy udzielaniu pomocy w spłacie należności za wcześniejsze okresy. Organ podkreślił, że W. i M. M. nie dostarczyli żadnych nowych dokumentów dotyczących ich sytuacji materialno-bytowej, a z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w ... wynika, że M.M. nie przyjął oferty pracy w latach ubiegłych oraz zrezygnował z propozycji zatrudnienia przez Wójta Gminy od 01.04.2014r., ponadto Skarżący w marcu 2014r korzystali z zasiłku celowego z GOPS w ... Organ wskazał również, że przeprowadzono wizytację w gospodarstwie rolnym i oceniono stan budynków oraz sprzętu rolniczego. Organ uzasadniając odmowę stwierdził, że zgodnie z art. 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązkowemu ubezpieczeniu podlega rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie posiada ustalonego prawa do emerytury lub renty, albo nie posiada ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Skarżący są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni ... ha fizycznych, ... ha przeliczeniowych i z tytułu prowadzenia w tym gospodarstwie działalności rolniczej podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy (obowiązkowo), ponadto z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym od 03.01.2012r. ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy podlega syn Skarżących P. M. Z podlegania ubezpieczeniu wynika obowiązek terminowego opłacania składek nałożony przez ustawodawcę na każdego rolnika, w myśl przepisów art. 4 i 40 ustawy. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wyraźnie wykazała brak wywiązywania się z tego obowiązku, a tym samym nieprzestrzeganie prawa, tj. norm określonych przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazano też, że zadłużenie Skarżących wobec KRUS powstało w konsekwencji wieloletniego nie opłacania składek, co doprowadziło do powstania zaległości powiększonej o odsetki za zwłokę. Skarżący złożyli wniosek o ponowne rozpoznania sprawy, wnosząc o umorzenia zadłużenia. Decyzją z dnia ... czerwca 2014r. nr ... utrzymano w mocy decyzję z dnia ... kwietnia 2014r nr ... odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kwartału 2010r. do I kwartału 2014r. w kwocie ...zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w oparciu o akta i dokumenty zgromadzone w sprawie ponownie przeanalizowano cały materiał dowodowy i nie znaleziono okoliczności uzasadniających zmianę poprzedniej decyzji. Podkreślono, że zgodnie z postanowieniami art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego i na jego wniosek, uwzględniając zarówno możliwości płatnicze wnioskodawcy jak i stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego może udzielić ulgi w formie odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, rozłożyć jej spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części, co oznacza, że nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony pozytywnie, bowiem zgodnie z ww. przepisami decyzje w tym przedmiocie muszą być uzasadnione istnieniem istotnych przesłanek wskazujących np. całkowitą nieściągalność zadłużenia, która zachodzi m.in. wówczas, gdy nie ma majątku z którego można dochodzić zaległości. Organ stwierdził, że w sprawie Skarżących nie zaszły tego rodzaju okoliczności i w podtrzymał stanowisko zaprezentowane w decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga W. i M. M., w której wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości powstałych z tytułu nieopłacania składek. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniej zaprezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). W oparciu o art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy stosują środki określone w ustawie. Regulacje te określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozważając argumenty przedstawione w skardze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie są one trafne, a w konsekwencji skarga nie jest zasadna, co skutkowało jej oddaleniem. Na wstępie należy podkreślić, że w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania danego aktu, a wynikającego z akt sprawy. Granice sprawy zostały nakreślone we wniosku Skarżących z dnia 5 marca 2014 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek, wraz z odsetkami. Tylko w zakresie tej sprawy administracyjnej może orzekać sąd administracyjny, sprawując kontrolę działalności administracji publicznej, wskutek wniesienia skargi na decyzję Prezesa KRUS z dnia ... czerwca 2014r. , natomiast poza zakresem orzekania Sądu w niniejszym postępowaniu są inne sprawy, które Skarżący prowadzą lub prowadzili z KRUS. Dlatego niemożliwe i niedopuszczalne byłoby rozpatrywanie żądań i zastrzeżeń podnoszonych przez Skarżących, wykraczających poza zakres rozpatrywanej sprawy, a dotyczących innych spraw Skarżących. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji mu przysługujących i badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w przepisach ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 z późn. zm., dalej: u.u.s.r.) oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W sprawie zastosowanie w miał przepis art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (patrz: wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Jednocześnie należy podkreślić, że z przyjętego orzecznictwa wyraźnie wynika, że ciężar dowodu w postępowaniu w przedmiocie ulg w zapłacie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, zaś organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń (patrz: wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 237/13, LEX nr 1481761). W rozpatrywanej sprawie Skarżący uzasadniali wniosek o umorzenie zaległości sytuacją w jakiej znaleźli się po urazach powypadkowych poczynając od stycznia 2002 r. oraz stratami spowodowanymi klęskami żywiołowymi od 1999 roku, jak również kwestią udrożnienia rowów melioracyjnych. Organ orzekający wziął pod uwagę okoliczności podnoszone przez Skarżących i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a. W toku postępowania wyjaśniającego organ ustalił - uwzględniając okoliczności podnoszone przez Skarżących, a odnoszące się do lat ubiegłych - że sytuacja Skarżących przejściowo była trudna, co powodowało wielokrotne przyznawanie Skarżącym ulg w spłacie należności w postaci: umorzeń, odroczeń płatności czy układów ratalnych. Zdaniem Sądu stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Wszystkie okoliczności, do których odwołują się Skarżący dla uzasadnienia żądania umorzenia należności, uwzględnione zostały przez organ przy udzielaniu Skarżącym ulg za wcześniejsze okresy, a decyzje wydane w tym zakresie są ostateczne. Należy wskazać, że organ słusznie podkreślił, że Skarżący nie przedstawili w rozpatrywanej sprawie żadnych nowych okoliczności i dowodów, istotnych z punktu widzenia możliwości pozytywnego rozpatrzenia ich wniosku o umorzenie. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, organ nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania wnioskodawcom kolejnej ulgi. Przypomnieć bowiem należy, o czym wyżej wspomniano, iż organ orzekając o umorzeniu nieuiszczonych należności z tytułu składek winien mieć na uwadze nie tylko interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny, w tym przypadku stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Sąd jednocześnie wskazuje, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Prezesa KRUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący mogą ponownie wystąpić do Prezesa KRUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, bowiem wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Tym samym - mając na uwadze zarzuty skargi - Sąd uznał, że organy te wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń Strony skarżącej. Spowodowało to – zdaniem Sądu - brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych k.p.a., jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. Organ w wyczerpujący sposób zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, zaskarżona decyzja zawiera ponadto wszystkie elementy przewidziane przepisami procedury administracyjnej, uzasadnienie zawiera szczegółowe wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd nie dopatrzył się ponadto naruszenia przez organ innych przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.