V SA/Wa 2095/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Asesor sądowy WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Katarzyna Kotulińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z [...] grudnia 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. C. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w D., uznając, iż strona nie przestawiła dostatecznych dowodów, potwierdzających osadzenie w ww. obozie. W szczególności wpis do ankiety Biura Dowodów Osobistych w C. potwierdza pobyt skarżącej podczas okupacji niemieckiej tylko w miejscowości R.. W następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu decyzją z [...] czerwca 2005 r. Nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję własną z [...] grudnia 2004 r. W uzasadnieniu zaznaczono, iż M. C. podnosi, że w listopadzie 1940 r. została wysiedlona z miejscowości R. i przewieziona do obozu hitlerowskiego w D.. Strona przedstawiła oświadczenia świadków: M. M. i C. S., z których wynika, iż świadkowie przebywali razem ze skarżącą w obozie w D. w listopadzie 1940 r. W ocenie organu, oświadczenia świadków w części dotyczącej pobytu strony w obozie w D. są niewiarygodne, albowiem pozostają w sprzeczności z informacjami zawartymi w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z [...] lutego 2005 r., w którym poinformowano, iż akcja wysiedleńcza z miejscowości R. została przeprowadzona przez okupanta niemieckiego we wrześniu 1940 r. Wysiedlenie to miało charakter zbiorowy i objęło wszystkich mieszkańców miejscowości. Zostali oni wysiedleni na teren Generalnego Gubernatorstwa. W ocenie Kierownika Urzędu, zgromadzone w sprawie dokumenty archiwalne nie potwierdzają faktu wysiedlenia mieszkańców miejscowości R. w listopadzie 1940 r., tym bardziej za pośrednictwem obozu hitlerowskiego w D.. Podkreślono, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego okoliczność jej wysiedlenia z miejscowości R.. Z uwagi na powyższe, wobec braku potwierdzenia podnoszonej okoliczności przez właściwe jednostki urzędowe, przedłożone przez stronę dowody nie zyskują prymatu wiarygodności i nie stanowią podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, iż wbrew twierdzeniom organu, wysiedlenie mieszkańców miejscowości R. miało miejsce w listopadzie 1940 r. o czym świadczą zeznania czterech świadków, mieszkańców wysiedlonej miejscowości, którzy przebywali w tym okresie w obozie w D.. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, organ, powołując się na pismo Instytutu Pamięci Narodowej z [...] kwietnia 2005 r., wyjaśnił, iż do obozu w D. byli wysyłani więźniowie polityczni. Zsyłano tam również zbiegłych robotników przymusowych celem odbycia kary "obozu pracy wychowawczej". W ocenie organu, skarżąca z uwagi na swój młody wiek nie mogła być więźniem politycznym, a tym bardziej wykonywać pracę przymusową. Z pisma IPN wynika, iż w obozie policji bezpieczeństwa w D. nie umieszczano osób wysiedlonych, tylko w części oddzielonej od obozu policji, dla wysiedlonych utworzono obóz przejściowy. Jednakże, fakt wysiedlenia i osadzenia w obozie przejściowym nie jest działalnością kombatancką i w związku z tym nie może być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja wydana została bez należytego wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie. Wbrew stanowisku organu orzekającego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na dokonanie prawidłowego rozstrzygnięcia kwestii czy skarżąca przebywała w obozie hitlerowskim w D.. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, iż organ odmowę przyznania stronie uprawnień kombatanckich oparł na informacji zawartej w ankiecie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce potwierdzającej fakt przeprowadzenia we wrześniu 1940 r. przez okupanta niemieckiego akcji wysiedleńczej obejmującej wszystkich miejscowości R., którzy zostali wysiedleni na teren Generalnego Gubernatorstwa. Z uwagi na powyższe, wobec braku potwierdzenia podnoszonej przez skarżącą okoliczności przez właściwe jednostki urzędowe, przedłożone przez stronę dowody nie zyskują prymatu wiarygodności i nie stanowią podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W tym kontekście zaznaczyć jednak należy, iż zgodnie z art. 76 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego. Brak jest przy tym ustawowych ograniczeń co do środków dowodowych, które organ orzekający może dopuścić w celu obalenia mocy dowodowej dokumentów urzędowych. M. C. w trakcie postępowania administracyjnego przedstawiła oświadczenia czterech świadków: M. M., C. S., H. S. oraz S. G. którzy potwierdzili okoliczność wysiedlenia oraz pobytu skarżącej w obozie w D. w listopadzie 1940 r. W piśmie z [...] czerwca 2005 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, które wpłynęło do organu w dniu 21 czerwca 2005 r., a zatem, wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargę, przed wydaniem w sprawie decyzji drugoinstancyjnej, skarżąca zaznaczyła, iż wysiedlenie nastąpiło w listopadzie, a nie we wrześniu 1940 r., powołując się na treść oświadczeń wskazanych przez nią świadków, mieszkańców wsi R., którzy razem z nią podlegali wysiedleniu. Organ orzekający, wbrew obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nie ustosunkował się jednak do podniesionych przez stronę okoliczności. W ocenie Sądu, brak stosownego postępowania wyjaśniającego i ustalenia ponad wszelką wątpliwość kiedy miało miejsce wysiedlenie miejscowości R. oraz czy w trakcie wysiedlenia skarżąca przebywała w obozie w D. uzasadnia ocenę, iż organ nie dopełnił obowiązku wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszył art. 7 i 77 kpa. W toku postępowania odwoławczego Kierownik Urzędu nie przeprowadził postępowania w celu zbadania powołanych przez skarżącą okoliczności, w szczególności nie przeprowadzono dowodu z zeznań świadków, wskazanych przez skarżącą w piśmie z [...] czerwca 2005 r. W konsekwencji decyzja organu II instancji została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przez co narusza ona wyrażoną w art. 7 kpa zasadę prawdy obiektywnej. Nie do pogodzenia z powołaną zasadą jest postępowanie organu administracji, który ogranicza swą rolę w prowadzeniu postępowania jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania i tym samym dokonuje w całości przerzucenia na stronę powinności wyjaśnienia okoliczności sprawy. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego (v. wyrok NSA z 6 stycznia 1994 r., sygn. akt SA/Wr 806/93). Zaznaczyć również należy, iż w odpowiedzi na skargę podjęto próbę uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyjmując, że pobyt skarżącej w obozie w D. był jednak możliwy. W tym kontekście organ wskazał, iż obóz w D. wymieniony jest w treści § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154) jako przejściowy obóz policji bezpieczeństwa. Do tego obozu byli wysyłani więźniowie polityczni. Zsyłano tam również zbiegłych robotników przymusowych celem odbycia kary "obozu pracy wychowawczej". Skarżąca z uwagi na swój młody wiek nie mogła być więźniem politycznym, a tym bardziej wykonywać pracę przymusową. W obozie policji bezpieczeństwa w D. nie umieszczano osób wysiedlonych, tylko w części oddzielonej od obozu policji, dla wysiedlonych utworzono obóz przejściowy. Jednakże, fakt wysiedlenia i osadzenia w obozie przejściowym nie jest działalnością kombatancką i w związku z tym nie może być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich. Nie wchodząc w ocenę tych twierdzeń zauważyć należy, że próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 kpa. W odpowiedzi na skargę organ orzekający winien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, tym bardziej pod kątem pominiętych przepisów prawa materialnego, których zastosowanie mogło mieć decydujący wpływ na wynik sprawy. Ponadto, nawet gdyby przyjąć, iż organ odwoławczy wydając decyzję kierował się wykładnią prezentowaną w odpowiedzi na skargę, uznać należy, iż zaskarżone rozstrzygnięcie narusza zasadę ogólną pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Skarżąca przedstawiła bowiem oświadczenia czterech świadków, którzy zostali wysiedleni z miejscowości R. za pośrednictwem obozu przejściowego w D., w którym przebywali w listopadzie 1940 r., i którzy, pomimo młodego wieku, uzyskali uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w tym obozie. W ocenie Sądu, zmiana poglądu prawnego prezentowanego we wcześniejszych decyzjach ostatecznych, które pozostają w obrocie prawnym, na tle tego samego stanu faktycznego, bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany, powoduje, iż może nastąpić uzasadnione podważenie zaufania strony do organów Państwa. Zauważyć należy również brak konsekwencji i spójności w ocenie stanu faktycznego sprawy. Z jednej strony w uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż M. C. nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego okoliczność jej wysiedlenia z miejscowości R., w której zamieszkiwała przed wybuchem II wojny światowej, z drugiej jednak strony organ powołuje się na ankietę Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, z której wynika, iż wysiedlenie miejscowości R. miało charakter zbiorowy i objęło wszystkich mieszkańców wsi. Kierownik Urzędu celem wyjaśnienia podnoszonych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestii winien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe, uwzględniając w szczególności możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wskazanych przez skarżącą świadków, którzy w świetle posiadanych przez nich zaświadczeń podlegali represjom w tym samym miejscu i czasie co skarżąca i dopiero na podstawie oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego ustalić czy wobec skarżącej istotnie istnieją podstawy uzasadniające odmowę przyznania uprawnień kombatanckich. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.