V SA/Wa 2095/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. K. R. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy); 3. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) z [...] sierpnia 2009 r., mocą której utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) o odmowie nadania statusu uchodźcy, odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej oraz o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: M.A., będący obywatelem S., złożył w dniu [...] stycznia 2007 r. wniosek o nadanie statusu uchodźcy, wskazując, że od 20 lat przebywał w Polsce. W 2004 r. wyjechał do S., gdzie spotkał się z niechęcią władz oraz był prześladowany, a także poddawany przemocy psychicznej i fizycznej. W 2005 r. został zatrzymany na 6-7 tygodni celem wyjaśnienia przyczyn pobytu w Polsce. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Szef Urzędu odmówił nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej oraz orzekł o jego wydaleniu z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. W uzasadnieniu organ stwierdził, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań skarżącego oraz posiadanych informacji, wykazała, że powody, dla których cudzoziemiec obawia się powrotu do kraju pochodzenia, nie stanowią podstawy do nadania statusu uchodźcy. Zgodnie z materiałami dostarczonymi przez Ambasadę RP w D. brak jest informacji potwierdzających jakiekolwiek przypadki represji lub prześladowań ze strony władz [...] wobec osób wywodzących się z rodziny A. z powodu jej powiązań z poprzednim reżimem. Powołane przez skarżącego obawy przed konsekwencjami postępowania karnego w sprawie o dezercję nie mogą również stanowić podstawy do nadania statusu uchodźcy w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128, poz. 1176 ze zm.). Zdaniem organu zeznania skarżącego dotyczące jego aresztowania są niewiarygodne. Skarżący złożył wniosek o nadanie statusu uchodźcy po ponad dwudziestu latach pobytu w Polsce, w chwili, gdy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. odmówił mu udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas określony. Organ podkreślił, że w S. nie toczy się żaden wewnętrzny konflikt zbrojny. S. nie jest również stroną żadnego międzynarodowego konfliktu zbrojnego, który stanowiłby poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia i zdrowia wnioskodawcy. Skarżący nie należał do żadnej organizacji politycznej w kraju pochodzenia i nie zajmował się także żadną działalnością opozycyjną, która narażałaby go na represje ze strony władz [...]. Nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, że w przypadku powrotu do S. prawo wnioskodawcy do życia mogłoby być zagrożone. Nic także nie wskazuje, aby groziły mu tortury czy nieludzkie traktowanie, zwłaszcza, że wnioskodawca nie wykazał, iż po powrocie do kraju pochodzenia byłby narażony na karę pozbawienia wolności, której wykonywanie mogłoby wiązać się z takimi zagrożeniami. Brak jest również podstaw do uznania, że cudzoziemiec zostałby pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo ukarana bez podstawy prawnej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Rada utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu z dnia [...] listopada 2008 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że nie można przyjąć, by przynależność do rodu A. mogła skutkować ryzykiem prześladowania. Rodzina A. zachowała znaczne wpływy w S., o czym świadczy adnotacja w piśmie Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej, wedle której skarżący trafił na studia do Polski dzięki protekcji krewnego, pełniącego wpływową funkcję dyrektora Zjednoczenia Przemysłu Cukrowniczego w Polsce. Sam skarżący stwierdził, że po drugim zatrzymaniu został zwolniony na skutek interwencji swojej rodziny, co także potwierdza jej aktualne wpływy. Faktu nieprzedłużania skarżącemu ważności paszportu nie można równać z negatywnym stosunkiem Ambasady S. do jego osoby. Świadczy o tym nota tej ambasady z dnia 29 lipca 1987 r., popierająca starania cudzoziemca o legalizację pobytu. W 2003 r. "wydano skarżącemu nowy paszport, jako konsekwencję jego przystąpienia do Związku [...] Zagranicą w Polsce". W ocenie Rady władze [...] nie traktują skarżącego jako zagrożenia i nie wykazują zainteresowania jego osobą. Cudzoziemiec przebywał w S. przez około 16 miesięcy. Taki okres pobytu nie potwierdza zeznań wnioskodawcy, który twierdził, że mógł powrócić do S. tylko na 3 miesiące, gdyż po tym okresie groziły mu konsekwencje ze względu na nieuregulowany stosunek do służby wojskowej. Ponadto skarżący z uwagi na wiek nie jest już objęty obowiązkiem służby wojskowej. Skarżący po powrocie do Polski początkowo nie zamierzał ubiegać się o ochronę międzynarodową, lecz złożył wniosek dopiero po odmowie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Decyzja Rady została zaskarżona przez cudzoziemca do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2010 r. o sygn. akt V SA/Wa 1504/09 skargę tę oddalił. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarga dotyczy wyłącznie rozstrzygnięcia organu w zakresie wydalenia skarżącego z terytorium RP wobec stwierdzenia, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie mu zgody na pobyt tolerowany. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy uwzględniając zdarzenia, które miały miejsce w czasie pobytu skarżącego w kraju pochodzenia od końca 2004 r. do kwietnia 2006 r. i właściwie skonfrontowały je z przesłankami udzielania zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP zawartymi w art. 97 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący po 20 – letnim pobycie w Polsce spędził w S. 16 miesięcy. Przeprowadzona przez organy analiza zeznań cudzoziemca, w ocenie Sądu, doprowadziła do prawidłowych ustaleń, iż problemy związane z podejmowanymi przez skarżącego próbami zorganizowania życia rodzinnego i zawodowego w S. wynikały z wieloletniej jego nieobecności w kraju pochodzenia. Sam skarżący we wniosku o nadanie statusu uchodźcy wyjaśniał, iż czuje się obco we własnym kraju, bo przez 20 lat spędzonych w Polsce "nabrał innych przyzwyczajeń, inaczej myśli". W toku postępowania o nadanie statusu uchodźcy skarżący rozbudowywał wypowiedzi dotyczące złego, brutalnego traktowania go w czasie przesłuchiwania na okoliczności związane z pobytem w Polsce. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ prawidłowo uznał, iż powoływane przez skarżącego zdarzenia i sytuacje nie spełniają przesłanek do wyrażenia zgody na pobyt tolerowany w oparciu o art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawą do udzielenia zgody na pobyt tolerowany nie może być także powoływana przez skarżącego sytuacja w S.. Organy odwołując się do polskich służb dyplomatycznych ustaliły bowiem, iż w S. nie występują potwierdzone przypadki represji lub prześladowań ze strony władz wobec osób wywodzących się z rodziny A. z powodu jej powiązań z poprzednim reżimem. Wyjaśniły również, iż obecnie obowiązek powszechnej służby wojskowej w S. obejmuje mężczyzn w wieku 18 – 44 lata, a więc nie obejmuje już skarżącego. Orzekając na skutek skargi kasacyjnej z dnia 15 czerwca 2010 r., Naczelny Sąd Administracyjny wydał w dniu 31 sierpnia 2011 r. wyrok o sygn. akt II OSK 1535/10, którym uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. NSA wskazał, iż sąd pierwszej instancji naruszył przepis art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2003r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., bowiem nie rozpoznał sprawy i skargi w całości, ponieważ nie dokonał oceny zawartego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia dotyczącego kwestii odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz statusu uchodźcy. Zdaniem NSA, skarżący w żaden sposób nie wskazał, że zaskarża decyzje w części, a wręcz przeciwnie ze skargi wynika, że kwestionuje to rozstrzygnięcie nie tylko z tego powodu, że odmówiono udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Oznacza to, że rozpoznanie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na decyzję Rady z dnia [...] sierpnia 2009 r. wymagało dokonania w pełnym zakresie oceny zgodności z prawem całej zaskarżonej decyzji, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności wymagało ustalenia, czy organ odwoławczy miał podstawy do przyjęcia, że nie zachodzą przesłanki do przyznania stronie statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej bądź udzielania zgody na pobyt tolerowany. Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1535/10. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podniesienia wymaga – co nie budzi wątpliwości tak w doktrynie, jak i ugruntowanym już orzecznictwie – że organ odwoławczy rozpoznając środek zaskarżenia winien przeprowadzić ponownie postępowanie zmierzające do wnikliwego i kompleksowego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zatem nie może się ograniczyć tylko do samej oceny prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji, ignorując zarzuty odwołania, jak i odwrotnie, postępowanie odwoławcze nie może sprowadzać się tylko do polemiki z tymi zarzutami. Zadaniem organu drugiej instancji jest rozpatrzenie sprawy co do jej istoty, przy zastosowaniu wszystkich reguł postępowanie przed organem administracji publicznej. Nie wdając się w wywody dotyczące poszczególnych zasad postępowania administracyjnego, przypomnieć jedynie należy generalną regułę wyprowadzoną z treści przepisu art. 7 i rozwiniętą w art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., zgodnie z którą, organ ma obowiązek zebrać w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy sprawy i rozpatrzyć go tak aby dokładnie wyjaśnić jej stan faktyczny. W tym zakresie może prowadzić postępowanie zarówno z urzędu, jak również badać dowody przedłożone przez stronę. Jednocześnie zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ustalenia poczynione w oparciu o kompleksowo zebrany materiał dowodowy winny znaleźć natomiast odzwierciedlenie – stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. – w uzasadnieniu decyzji. Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym świetle, Sąd doszedł do przekonania, iż organ odwoławczy nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co najmniej nie dał wyrazu wnikliwej jego analizy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wręcz przeciwnie podkreślić należy, iż uzasadnienie decyzji organu odwoławczego sprowadza się w zasadzie wyłącznie do zwięzłego powtórzenia oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ pierwszej instancji oraz jego akceptacji w świetle przepisów prawa materialnego i orzecznictwa sądowego. Wskazać trzeba, iż w żadnym momencie uzasadnienia do decyzji, Rada nie odnosi się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Tym samym nie można stwierdzić czy organ poddał je pod rozwagę oraz jakie argumenty przemówiły za tym by uznać je za niezasługujące na uwzględnienie. Brak jest w szczególności ustosunkowania się Rady do podniesionych zarzutów w świetle sytuacji politycznej panującej w S., mając na uwadze to, iż skarżący należy do rodziny, której członkowie piastowali uprzednio najwyższe stanowiska państwowe. Podnieść również trzeba, iż niezależnie od dowodów przedstawionych przez skarżącego w toku postępowania, organ orzekający z własnej inicjatywy winien zebrać informacje i materiały pozwalające na dokonanie obiektywnej oceny sytuacji osoby ubiegającej się o status uchodźcy – mając na uwadze fakty, na które powołuje się cudzoziemiec – w świetle aktualnej sytuacji panującej w państwie pochodzenia. Rozpoznając ponowie sprawę organ odwoławczy odniesie się do całości sprawy, mając na uwadze, że dla zastosowania prawa materialnego, zwłaszcza w sprawach z wniosku o nadanie statusu uchodźcy, gdzie przesłanką udzielenia ochrony jest stan uzasadniający określone obawy przed powrotem do kraju pochodzenia, miarodajne są prawidłowe ustalenia faktyczne na dzień wydawania zaskarżonego aktu, w tym co do aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia. W konsekwencji konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego także w kwestii aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia i dokonanie własnych ustaleń faktycznych w tym zakresie. Nie można przy tym pominąć tego, jaki czas upłynął od wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Z przedstawionych wyżej względów stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 6 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.