V SA/Wa 2100/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2015 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej; oddala skargę. Przedmiotem skargi z dnia [...] lipca 2014 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez L. J. (dalej jako: "skarżący", "wnioskodawca") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych ustalonej decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] grudnia 2004 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o przyznaniu Panu L. J. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości 7 705,67 zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S., w wyniku wznowienia postępowania z urzędu, uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. w całości oraz odmówił Panu L. J. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. W dniu [...] grudnia 2009 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 7.705,67 zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, naliczane od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych. Od powyższej decyzji odwołanie nie zostało wniesione. W dniu [...] listopada 2013 r. Prezes ARiMR wydał upomnienie nr [...] nakazujące zapłatę należnej kwoty Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. L. J. zwrócił się do Prezesa ARiMR z prośbą o umorzenie nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W dniu [...] lutego 2014 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych ustalonej decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]. Pismem z dnia [...] marca 2014 r. L. J. wniósł odwołanie od ww. decyzji. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] lutego 2014 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał m.in., że problematykę umarzania należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Podkreślono, że powyższe rozporządzenie w § 3 ust. 1 pkt 5 stanowi, że Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać należności z tytułu wypłaconych środków pochodzących z EFOiGR "Sekcja Gwarancji", EERG oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Organ wskazał, że skarżący ubiega się o umorzenie należności ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną w jakiej się znajduje. Zauważył, że skarżący, zgodnie z jego oświadczeniem, ma 75 lat, otrzymuje emeryturę rolniczą w wysokości 840 zł miesięcznie, z czego znaczną część tej kwoty wydaje na leczenie. Wraz z żoną posiada prawo dożywocia w domu należącym do ich syna (ponosi koszty utrzymania). Żona skarżącego otrzymuje emeryturę z KRUS w wysokości 777 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, w ocenie organu, nie ma możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, bowiem trudno stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Dodatkowo organ zaznaczył, iż koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej wysokości kosztów (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora. Ponadto wyjaśniono, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności pieniężne pochodzące z EFOiGR "Sekcja Gwarancji", EFRG i EFRROW oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21 grudnia 2006r., str. 52, ze zm.). Wskazano, że Prezes ARiMR wydał w dniu [...] grudnia 2009 r. decyzję nr [...] o ustaleniu L. J. kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2004 r. w łącznej kwocie 7.705,67 zł, w tym z tytułu: - Jednolitej Płatności Obszarowej - 3.223,21 zł, - Uzupełniającej Płatności Obszarowej - 4.482,46 zł, Organ podkreślił, iż decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu [...] grudnia 2009 r., dlatego też należy zastosować kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień 30 listopada 2009 r., który wyniósł 4,1441 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 414,41 zł. Dodał, iż wskazane wyżej kwoty przekraczają równowartości kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. L. J. wniósł na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie w całości decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa ARiMR. Skarżący zarzucił nierozpoznanie istoty sprawy i nieuzasadnioną odmowę zastosowania zasad współżycia społecznego - art. 5 Kodeksu Cywilnego. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, iż na skutek błędnego pouczenia w 2004 r. w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o możliwości przekazania gospodarstwa synowi, dokonał tego za wcześnie. W ocenie skarżącego, do błędnych pouczeń i decyzji urzędników podejmowanych w latach 2004 - 2009 nie powinno mieć zastosowania rozporządzenie z 21 grudnia 2010 r., które obowiązuje od stycznia 2011 roku. Ponadto zaprzeczył twierdzeniom organu, iż nie występował z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, iż złożył takie wnioski w dniach: [...] lipca 2010 r., [...] września 2010 r. i [...] grudnia 2010 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 p.p.s.a. sąd administracyjny może uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak więc nie każde naruszenie przepisów prawa daje podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie wskazanych ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności zarówno z przepisami procesowymi jak i z normami prawa materialnego Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Na wstępie należy odnieść się do zarzutu odmowy zastosowania przez organ art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm., dalej jako: "k.c."), zgodnie z którym: "Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony." Jak słusznie zauważył Naczelny Sad Administracyjny w tezie wyroku z dnia 22 września 1983 r., SA/Wr 367/83 (dostępnym na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl): "artykuł 5 k.c. wytycza granice, w jakich osoba uprawniona może czynić użytek z przysługującego jej prawa; ze względu jednak na swą przynależność do systemu prawa cywilnego klauzula zgodności z zasadami współżycia społecznego nie może być stosowana w ocenie uprawnień lub obowiązków powstających w obszarze normowanym przepisami prawa administracyjnego bądź finansowego, w których nie występuje jej odpowiednik." Postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych normuje ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako: "k.p.a."). W Rozdziale 2 Działu I ww. ustawy sformułowane zostały zasady ogólne, którymi winien kierować się organ rozpoznając sprawę w postepowaniu administracyjnym. Zauważyć jednak należy, iż wśród tych zasad brak jest odpowiednika art. 5 k.c. W ocenie Sądu, choć zasady, do których odwołuje się art. 5 k.c., mają charakter uniwersalnych reguł ludzkiego postępowania, zakres zastosowania tego przepisu jest ograniczony do stosunków prawa prywatnego. W konsekwencji zarzut niezastosowania przez organy art. 5 k.c. uznać należy za bezzasadny. Podkreślenia wymaga, iż przedmiotem orzekania przez organy I i II instancji w niniejszej sprawie nie była kwestia ustalenia nienależnie pobranych płatności, a ewentualne umorzenie kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich ustalonej decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostają zatem twierdzenia skarżącego zawarte w uzasadnieniu skargi, a odnoszące się do niezasadności ustalenia nienależnie pobranych płatności. Należy wskazać, że szczegółowe zasady i tryb umarzania przez właściwy organ należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej reguluje obowiązujące w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747, dalej jako: "rozporządzenie"), wydane na podstawie art. 209 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1240 ze zm). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia organy agencji mają możliwość - a zatem nie są zobligowane – umorzyć z urzędu w całości lub w części należności w przypadku jej całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z określonych w nim przesłanek w postaci: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej w wypadku zaistnienia jednej z ww. przesłanek organ może (nie musi) umorzyć określone należności. Natomiast brak zaistnienia tej przesłanki w ogóle wyklucza możliwość umorzenia należności. Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-4 to jedynie okoliczności związane z dochodami i posiadanym majątkiem mogły podlegać ocenie w świetle przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 5-6 rozporządzenia. Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Sąd zgadza się z dokonaną przez organy oceną sytuacji materialnej, w której znajduje się skarżący. Jest ona bardzo trudna, ale skarżący osiąga dochód w postaci emerytury rolniczej w wysokości 840 zł miesięcznie, wraz z żoną posiada prawo dożywocia w domu należącym do ich syna, zaś żona skarżącego otrzymuje emeryturę z KRUS w wysokości 777 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 141 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. z 2013 poz. 1403 ze zm.) emerytury i renty są wolne od egzekucji i potrąceń, w części odpowiadającej 50 % kwoty najniższej emerytury lub renty pobieranego przez emeryta (rencistę) świadczenia. Zdaniem Sądu, organy I i II instancji prawidłowo oceniły, iż świadczenie pobierane przez skarżącego podlega egzekucji. Prezes ARiMR zauważył, że emerytura pobierana przez skarżącego (838,76 zł ) jest wolna od zajęcia w części odpowiadającej 50 % kwoty najniższej emerytury lub renty, która na dzień wydania decyzji wynosiła 415,58 zł zgodnie z zgodnie z pkt. 1 Komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2013 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent (M.P. z 2013 r. poz. 95). Dodatkowo, zarówno organ I jak i II instancji wskazał, iż koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej wysokości kosztów (tj. opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne pobierana w wysokości od 4% do 8% w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia) w stosunku do egzekwowanej należności z zastrzeżeniem minimalnej kwoty w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez egzekutora. W oparciu o powyższe nie sposób uznać, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Skarżący nie spełnił także przesłanki z § 3 ust.1 pkt 6 rozporządzenia, ponieważ dotyczy ona możliwości umorzenia należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne. Nie jest to jednak możliwe bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji, a następnie stwierdzenia nieściągalności należności dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Takie postępowanie na razie nie jest prowadzone, zatem przesłanka ta nie wystąpiła i nie jest możliwe jej zastosowanie w sprawie. Należy podkreślić, że treść § 3 ust. 1 rozporządzenia nie przewiduje, ażeby możliwe było umorzenie postępowania w związku z trudną sytuacją materialną, czy zdrowotną strony, ponieważ umorzenie możliwe jest jedynie w przypadkach wyraźnie wskazanych w tym przepisie a sytuacja materialna, jest oceniana jedynie przez pryzmat treści § 3 ust 1 pkt 5 i 6 rozporządzenia. W myśl § 6 rozporządzenia w przypadku gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności dlatego też umorzenie odsetek za zwlokę może nastąpić tylko w sytuacji, w której spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności głównej. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest również, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzją Prezesa ARiMR z [...] grudnia 2009 r. przekroczyła równowartość 100 euro, dlatego też jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu w myśl § 4 ust.1 rozporządzenia. W tym stanie rzeczy należy uznać, że organy prawidłowo zebrały i oceniły wszystkie okoliczności sprawy w kontekście obowiązujących przepisów prawa i wydały właściwe decyzje w związku z czym uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa zarówno procesowego jak i materialnego Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.