V SA/Wa 2101/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA – Jarosław Stopczyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz umarzającego postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia P. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia (...) października 2017 r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania powstałego w związku z obowiązkiem zwrotu dotacji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2101/17 Stowarzyszenie ... w W., dalej: "Strona" lub "Stowarzyszenie", wystąpiło z wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Stowarzyszenie jest organizacją społeczną, nie posiada majątku, nie działa w celu osiągnięcia zysku, nie posiada rachunków bankowych, ponieważ zostały wypowiedziane. Wobec Stowarzyszenia prowadzone są postępowania egzekucyjne. Koszty ogólne działania Strony tj.: energia, koszty łączności, korespondencji, czynszu ponosi Prezes Stowarzyszenia. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Stronie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Postawiła przy tym zarzuty nieuwzględnienia całości swej sytuacji finansowej oraz zaprezentowania przez referendarza jedynie "prywatnych poglądów co do jej sytuacji materialnej". Do sprzeciwu dołączono m.in. nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym (k. 163 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a." – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a.: "Nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 239 i 395) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie". Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że Stowarzyszenie korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W Dziale 1, Rubryka 1 – Dane podmiotu informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej z dnia ... sierpnia 2017 r. znajduje się wpis, że Stowarzyszenie posiada status organizacji pożytku publicznego. W konsekwencji ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w tym z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi prawidłowo wniesiona skarga zostanie rozpoznana przez sąd I instancji. Na podstawie art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Wniosek Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego jest bezprzedmiotowy w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji stosownie do art. 249a p.p.s.a. postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jako zbędne należy umorzyć. W związku z powyższym wniosek Strony należy rozpoznać w zakresie ustanowienia pełnomocnika, a więc ocenić, czy spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W piśmie procesowym z ... października 2017 r. Stowarzyszenie wskazało, że jego sytuacja materialna i procesowa jest znana tut. Sądowi z urzędu. Powołało również sygn. akt spraw zawisłych przed WSA w Warszawie, w których Stronie zostało przyznane prawo pomocy. Podkreślić jednak należy, że stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w części. Analiza dokumentów przedstawionych przez Stronę oraz znajdujących się w aktach administracyjnych wskazuje, że oświadczenia złożone na urzędowym formularzu PPPr nie pokrywają się z informacjami i danymi wynikającymi z przedstawionych dokumentów finansowych. Wskazać należy, że na formularzu PPPr w rubryce 8: oświadczenie o majątku i dochodach Strona wskazała, że wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi "0 zł". W aktach sprawy znajduje się rachunek wyników za 2016 r. z którego wynika, że w 2016 r. Strona uzyskała przychody z działalności statutowej w łącznej wysokości 16.645,30 zł, w tym przychody ze składek określonych statutem stanowiły kwotę 2.500 zł. Wynik finansowy za 2016 r. był dodatni i wyniósł 5.851,50 zł. Zwrócić również uwagę należy, że Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada rachunków bankowych, ponieważ zostały one wypowiedziane przez banki. Na powołaną okoliczność przedstawiło pismo z ... sierpnia 2013 r. w sprawie wypowiedzenia przez ... umów rachunków bankowych. Tymczasem ze sporządzonego ... marca 2016 r. sprawozdania merytorycznego z działalności Organizacji Pożytku Publicznego za rok 2016 wynika, że Stowarzyszenie prowadzi dwa rachunki bankowe: rachunek bieżący i rachunek pomocniczy dla wpłat 1 %. Dodatkowo na formularzu PPPr oraz w piśmie z ... października 2017 r. Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie prowadzi działalności zarobkowej. Nie negując złożonego oświadczenia wskazać należy, że oprócz działalności prowadzonej nieodpłatnie, Strona prowadzi również działalność statutową częściowo odpłatną. W 2016 r. została przeprowadzona "..." wymieniona w sprawozdaniu merytorycznym z działalności OPP za rok 2016. Ze sprawozdania wynika również, że Stowarzyszenie w latach 2008 - 2016 posiadało środki obrotowe (w roku 2015 – 17.756,40 zł, w roku 2016 – 16.645,30 zł). Reasumując, z powołanych informacji wynika, że Stowarzyszenie prowadzi działalność statutową, uzyskuje przychody, w tym z tytułu składek członkowskich, prowadzi również częściowo odpłatną działalność. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przypadku, gdy wnioskodawcą jest stowarzyszenie warto odwołać się również do przepisów regulujących zasady działania takich jednostek. Podkreślić należy, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 r., poz. 210) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Uprawniony jest zatem wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione źródeł finansowania i nie są nimi tylko dobrowolne składki członkowskie. Co więcej, obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest opłacanie składek członkowskich, których wysokość ustala Zarząd Stowarzyszenia. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów sądowych dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić także jego członkowie. Stowarzyszenie może uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z prowadzonej działalności gospodarczej, dotacji i darowizn. Stowarzyszenie zatem ma możliwości by uzyskać środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie, a także podejmować inne działania, nawet aktywność gospodarczą, celem uzyskania tych środków. Jednocześnie, w sytuacji, gdy członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie są w stanie wygospodarować środków finansowych, niezbędnych do realizacji jego celów lub nie wyrażają woli finansowania szeroko określonej w statucie działalności Stowarzyszenia, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje przewidzianej przepisami powszechnie obowiązującego prawa działalności, która mogłaby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności statutowej, to przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. Przeniesienie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi zaś ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych. To natomiast prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. W rozpoznawanej sprawie Strona na urzędowym formularzu PPPr przedstawiła bardzo ogólne informacje o sytuacji materialnej, a co więcej złożone oświadczenia, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie znalazły pełnego odzwierciedlenia w przedstawionych dokumentach. Sąd podzielił zatem stanowisko starszego referendarza sądowego, zgodnie z którym prowadzenie postępowania sądowego wymaga nakładów finansowych. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje zasądzenie na rzecz Stowarzyszenia kosztów obsługi prawnej. W chwili obecnej Sąd nie dostrzega przesłanek umożliwiających orzeczenie o przyznaniu Stowarzyszeniu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.