V SA/Wa 2103/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Jarosław Stopczyński po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R.K. (dalej: "Skarżący") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku oraz oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest młodym rolnikiem, od kwietnia 2005 r. prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 33,05 ha słabej ziemi (własność) oraz o pow. 3,30 ha (ziemia dzierżawiona). Nie posiada stałego dochodu, gospodarstwo przekazali mu rodzice wraz ze starym, zniszczonym sprzętem. Skarżący wskazał, iż zaciągnął kredyty, które pomagają mu spłacić rodzice, a jego jedyny dochód stanowią dopłaty do gruntów rolnych w wysokości 33.000 zł za 2012 r. i ze sprzedaży 2 szt. bydła w wysokości 7000 zł - 8000 zł. Wydatki na prowadzenie gospodarstwa i remonty maszyn pochłaniają duże pieniądze, dlatego Skarżący zmuszony jest pożyczać pieniądze. Skarżący posiada ponadto stary wymagający remontu dom, nie posiada innych nieruchomości przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Ponadto Skarżący oświadczył, iż posiada zobowiązanie wobec rodzeństwa w kwocie 200.000 zł, nie wykonane od 2005 r. w całości, 18.000 zł zobowiązania wobec rodziców za kupno krów, od 2005 r. W związku z tym, iż złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia [...] września 2014 r. referendarz sądowy wezwał go do dodatkowego oświadczenia, poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów, wyznaczając termin 10 dni na wykonanie wezwania. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący oświadczył, że nie jest w stanie zgromadzić zaświadczeń i pism dokumentujących jego sytuację materialną w terminie wskazanym w wezwaniu, dlatego wniósł o jego przedłużenie do [...] listopada 2014 r. Skarżący ponownie opisał swoją sytuację majątkową, powtarzając okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF. Postanowieniem z dnia 27 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone R.K. w dniu [...] listopada 2014 r. W piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. R.K. wniósł sprzeciw do Sądu od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie podniósł, że nie jest w stanie sam reprezentować się przed tut. Sądem. Ponieważ informacje i oświadczenia przekazane przez Skarżącego nadał były niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia [...] listopada 2014 r. Sąd wezwał R.K. do nadesłania w terminie 14 dni: 1. wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych - Skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym - z okresu od [...] sierpnia 2014 r. do dnia otrzymania wezwania, a w przypadku ich likwidacji – dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy, 2. kopii dowodów potwierdzających uiszczenie składek na ubezpieczenia KRUS, zapłatę podatku rolnego i leśnego oraz poniesienia opłat za budynki, maszyny i ich remont ( z wyjaśnieniem kto ponosił koszty naprawy maszyn rolniczych w wysokości 20.000 zł oraz zakup części wymiennych w wysokości 5.000 zł) oraz dowodów poniesienia kosztów zakupu nawozów i środków ochrony roślin (około 12.000 zł - z wyjaśnieniem kto poniósł te koszty), na podstawie których Skarżący przedstawił wysokość ponoszonych wydatków we wniosku z dnia [...] września 2014 r., 3. szczegółowego wskazania i udokumentowania (faktury, rachunki) wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie (np. opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, woda), 4. kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt w 2014 r., z wyjaśnieniem, ile zwierząt zostało sprzedanych w 2014 r. i za jaką kwotę, 5. zaświadczenia banku(ów) o wysokości uzyskanych kredytów, warunkach ich spłaty, dacie wypłaty pochodzących z nich środków pieniężnych oraz aktualnym stanie zadłużenia, 6. decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego za 2014 rok, 7. pisemnego oświadczenia opisującego sposób wykorzystywania poszczególnych składników gospodarstwa rolnego (w odniesieniu do gruntów innych niż pastwiska – ich powierzchnię i przeznaczenie prowadzonych na nich upraw, a w odniesieniu do inwentarza żywego - cel hodowli), 8. umów pożyczek zawartych z rodzeństwem (200.000 zł) oraz rodzicami (18.000 zł) lub złożenia przez pożyczkodawców oświadczeń o udzielonych Skarżącemu pożyczkach oraz wyjaśnienie w formie pisemnego oświadczenia, czy i w jaki sposób reguluje spłatę zadłużenia, 9. innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną przez Skarżącego sytuację materialną oraz brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie (pismo z dnia [...] grudnia 2014 r. - nadesłane w wyznaczonym terminie) Skarżący oświadczył, iż "jest na garnuszku rodziców" i nie ma stałego dochodu, samodzielnie poniósł koszty naprawy maszyn rolniczych, zakup części wymiennych oraz zakupu nawozów i środków ochrony roślin. Wskazał, iż obecnie posiada 5 sztuk zwierząt, natomiast w kwestii kopii ksiąg rejestracji zwierząt stwierdził, iż nie posiada środków na sporządzenie takich kopii, dlatego Sąd winien zwrócić się w tej sprawie do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N., który jest władny wydać Sądowi te dokumenty. Odnosząc się do wezwania o nadesłanie umów pożyczek zawartych z rodzeństwem (200.000 zł) oraz rodzicami (18.000 zł) lub złożenia przez pożyczkodawców oświadczeń o udzielonych Skarżącemu pożyczkach R.K. oświadczył, że jego rodzice oraz rodzeństwo odmówili złożenia takich oświadczeń, zatem nie przedstawi wskazanych dokumentów. Co do wezwania Sądu o nadesłanie innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną przez niego sytuację materialną oraz brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł Skarżący stwierdził, że spełnienia warunki do domagania się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ponieważ jest rolnikiem i nie będzie umiał sam bronić się przed sądem. Do pisma załączył wyciąg z rachunku ROR za okres [...].08.2014 r. – [...].12.2014 r., kopię potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia rolniczego, kopie potwierdzenia dokonania wpłat z tytułu podatku leśnego, podatku od nieruchomości i podatku rolnego za IV kwartał w łącznej kwocie 316 zł oraz składek na ubezpieczenie KRUS za II kwartał, a także 2 kopie faktur VAT za zużycie energii elektrycznej w kwotach 1047,65 zł (za okres rozliczeniowy [...].07.2014 – [...].09.2014) i 901,21 zł ([...].09.2014 [...].11.2014). Mając na względzie powyższe Sąd zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego wniesienie w dniu [...] listopada 2014 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym w N.) sprzeciwu od postanowienia z dnia [...] października 2014 r., który nie został przez Sąd odrzucony, skutkuje utratą mocy postanowienia referendarza sądowego i rozpoznaniem wniosku o prawo pomocy przez Sąd. W myśl art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Podkreślić należy, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w sposób nie budzący wątpliwości Sądu. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie, przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W takich sprawach wpis sądowy jest stały i wynosi 100 zł, stosownie do przepisu § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej, a w konsekwencji nienadesłania ich na wezwanie referendarza sądowego, wystosowanie kolejnego wezwania przez Sąd. W ocenie Sądu zarówno oświadczenia R.K. jak i nadesłane przez niego dokumenty nie pozwalają na obiektywną ocenę jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego zawartym w urzędowym formularzy PPF posiada on roczny dochód w wysokości 45.000,00 zł brutto. Równocześnie opisał on swoją trudną sytuację wskazując na liczne wydatki, które poniósł i ponosi oraz ciążące na nim wysokie zobowiązania. W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2014 r. oświadczył, iż nie stać go na zakup chleba. Podkreślenia wymaga, że zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Kluczowe zatem w niniejszej sprawie jest nadesłanie przez Skarżącego dokumentów potwierdzających uzyskiwane przez niego dochody, a przede wszystkim ponoszone wydatki i ciążące na nim zobowiązania. Tymczasem R.K. uchyla się od przedłożenia tych kluczowych dokumentów załączając te, które uniemożliwiają pełną ocenę jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych W odniesieniu do wydatków na budynki, zakup maszyn i ich naprawy Skarżący został wezwany przede wszystkim do nadesłania kopii dowodów potwierdzających te wydatki, czego nie uczynił. Ponadto zobowiązania Skarżącego wobec rodziców i rodzeństwa nie zostały w żaden sposób udokumentowane bowiem, zgodnie ze słowami Skarżącego, jego krewni nie wyrazili zgodny na przetwarzanie ich danych osobowych, zatem nie złożyli oświadczeń, o które Sąd wyzwał wnioskodawcę. Niezrozumiała jest dla Sądu odmowa przedstawienia kopii księgi rejestracji zwierząt w roku 2014 r. Koszt sporządzenia kopii nie może być wysoki, jeśli rzeczywiście, jak twierdzi Skarżący, posiada on jedynie 5 sztuk zwierząt. Z tych względów uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.