V SA/Wa 2115/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant starszy specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz r. pr. R. R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Po rozpatrzeniu wniosku K. G. z dnia 29 kwietnia 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wydaną przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu [...] lipca 2010r., tenże organ decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, a w jej uzasadnieniu przywołał m. in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: W dniu 3 czerwca 2004 r. K. G. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 do działek rolnych o powierzchni 3,18 ha, nr: 141, 203, 142/3, 142/4, 530/4 w obrębie ewidencyjnym R. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. przyznał Stronie płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni 3,18 ha w wysokości 569,22 zł. Decyzja została doręczona Stronie w dniu 4 lutego 2005 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane dnia 25 lutego 2005 r. na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego. Następnie Pan K. G. złożył w dniu 4 maja 2005 r. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005 do działek rolnych o powierzchni 5,52 ha, nr: 141, 203, 142/4. 529/1, 66 oraz 32/2 w obrębie ewidencyjnym R. W wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono powierzchnię kwalifikującą się do płatności 3, 29 ha. Ostatecznie po kilkakrotnym rozpoznaniu sprawy przez organy obu instancji ale i przez tut. Sąd, oraz po analizie dokumentacji zgromadzonej w sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał w dniu [...] lutego 2010 r. decyzję Nr [...] odmawiającą przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005 a Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymał ją w mocy. Strona skorzystała z przysługującego jej prawa i złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r. oddalił skargę. Sytuacja o której wyżej mowa powtórzyła się w latach 2006 i 2007. Przypomniano również, że kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] na podstawie wezwania Nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. zobowiązał K. G. do złożenia wyjaśnień w zakresie prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w związku z podjętym zobowiązaniem. Powyższe wezwanie zostało doręczone w dniu 23 czerwca 2010 r. ale K. G. nie złożył wyjaśnień. Mając na uwadze powyższe Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], (na mocy imiennego upoważnienia Prezesa ARiMR) zawiadomieniem NR [...] z dnia [...] lipca 2010 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznanych K. G. na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2004r . Decyzja została skutecznie doręczona w dniu 28 kwietnia 2011 r, a w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymano ją w mocy. Jednocześnie organ podniósł, że ONW przysługuje na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004r., Nr 74, poz. 657, z późn. zm), które określają zasady udzielania, wstrzymywania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wyliczenie płatności ONW następuje w oparciu o powierzchnie zadeklarowanych i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania działek użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki i pastwiska trwałe (§ 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Przepisy te określają m.in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działek rolnych. Działalność ta musi być prowadzona zgodnie z wymaganiami wskazanymi w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich 1257/1999/WE. Polegają one na: - prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust.1 pkt 2 rozporządzenia ONW). - prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. - stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymaniu krajobrazu wiejskiego (w szczególności chodzi o zrównoważone gospodarowanie) Podkreślono, ze K. G. składając w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2004, podpisał oświadczenie, że : zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich, działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a zatem był świadomy ciążących na nim obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że pierwszą płatność z zakresu ONW otrzymał w dniu 25 lutego 2005 r. do powierzchni 3,18 ha, co oznacza, że pięcioletnie zobowiązanie rozpoczęło się z dniem wypłaty pierwszej płatności ONW i obejmowało działki rolne o powierzchni 3,18 ha. Z uwagi na kierowane do producenta rolnego wezwania do złożenia wyjaśnień w zakresie powierzchni użytkowanej rolniczo na obszarach ONW oraz brakiem stosownych wyjaśnień w tym zakresie, tj. wskazania powierzchni, na jakiej Strona kontynuowała zobowiązanie ONW stwierdzono, iż K. G. w okresie trwania zobowiązania zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na całym obszarze ONW, tj. powierzchni 3,18 ha, do której otrzymał płatność ONW w 2004 r. Podkreślono jednocześnie, że zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW. Wskazano również, że kwestia uprawnień do władania gruntami pozostaje bez wpływu na przedmiotową sprawę, gdyż znaczenie ma efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.- Kodeks cywilny, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Mając na uwadze art. 18 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu. Oznacza to, iż dla uzyskania płatności, niezbędnym jest faktyczne użytkowanie rolnicze, przejawiające się w wykonywaniu zabiegów agrotechnicznych. (Producent rolny jest posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 18 ust. 1 w/w ustawy, nie dysponując nawet żadnym tytułem prawnym do posiadanej nieruchomości) Poza tym zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej, stanowi samodzielną przesłankę zwrotu otrzymanych przez producenta rolnego płatności ONW. Oznacza to, że do powstania obowiązku zwrotu nie jest konieczne wystąpienie innych, dodatkowych okoliczności. Sam fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na określonym obszarze powoduje, że po stronie producenta rolnego powstaje obowiązek zwrotu otrzymanej płatności, zaś po stronie Prezesa ARiMR- obowiązek i uprawnienie do wydawania decyzji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków. Zaniechanie działalności rolniczej jest więc zdarzeniem, z którego zaistnieniem przepisy bezpośrednio wiążą określone skutki prawne w postaci zwrotu całości lub części płatności. Powyższe wiąże się z tym, że przepis art. 29 ust.1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, i uznanych następnie na pobrane nienależnie, z powodu niedotrzymania pięcioletniego okresu zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Wskazano również, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres miedzy datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent nie działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001). W niniejszej sprawie przepisy te nie mają jednak zastosowania, ponieważ wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2004, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 25 lutego 2005 r., natomiast decyzja Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW (przyznanych na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r.) została doręczona w dniu 28 kwietnia 2011 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Podkreślono także, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż Strona działała w dobrej wierze, co stanowiłoby podstawę do skrócenia okresu przedawnienia do lat czterech, K. G. złożył bowiem podpis pod zobowiązaniem do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2004. Na podstawie w/w przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Podkreślono wreszcie, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Powyższe wynika z przepisów prawa wspólnotowego, tj. art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001 r.). Poza tym na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy do ustalonej kwoty nienależnie pobranych płatności, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. Decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] sierpnia 2011 r. zaskarżył w całości K. G. wnosząc jednocześnie o jej uchylenie. W treści skargi jej autor nie formułuje żadnych konkretnych zarzutów. Powołuje się natomiast na kilka dokumentów, które jego zdaniem mają znaczenie w sprawie. Chodzi mianowicie o: 1) wypis z rejestru gruntów 2) zaświadczenie z dnia 9 marca 1988 r. 3) nakaz płatniczy z 1997 r. 4) mapę zasadniczą z 12 marca 1997 r. 5) decyzję nr [...] 6) postawienie Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie należy ustalić prawo własności dotyczące jego działek, a także umowy dzierżawy dotyczące nieokreślonych przez niego nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 29 ust.1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa / Dz. U. nr 98. poz 634 z 2000 r. z późn. zm). Prezes ARiMR ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej 2) krajowych przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. W przedmiotowej sprawie wypłacone nienależnie skarżącemu środki na rok 2004 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie tj. funduszy o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a w/w ustawy. Należy również przypomnieć, że płatności ONW na rok 2004 przyznane skarżącemu decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] grudnia 2004 r- nr [...] w wysokości 569,22 zł zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego w dniu 25 lutego 2005 r. W związku z wątpliwościami dotyczącymi tego czy i ewentualnie na jakich nieruchomościach skarżący prowadził działalność rolniczą w latach późniejszych (po roku 2004) wezwanego go do złożenia stosownych wyjaśnień (wezwanie z dnia 18 czerwca 2010 r.). Ponieważ skarżący żadnych wyjaśnień nie udzielił, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności ONW przyznanych skarżącemu w/w decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Postępowanie o którym mowa zostało zakończone decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] ustalającą nienależnie pobraną płatność ONW podlegającą obowiązkowi zwrotu na kwotę 569,22 zł. Podstawą prawną w/w decyzji był art. 29 ust.1 i ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Należy przy tym zaznaczyć, że środki przeznaczone na wypłaty płatności ONW podlegają zaostrzonemu reżimowi w zakresie zwłaszcza ich wydatkowania oraz zwrotu jako wydatki ze środków publicznych (art. 5 ust. 3 lit. a, art. 202 ust.2, pkt.3, art. 212 ustawy o finansach publicznych). W niniejszej sprawie określenie wysokości środków podlegających zwrotowi było zatem konsekwencją ustalenia, że skarżący nie dopełnił wszystkich obowiązków wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r, w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz. U nr 73 z 2004 r, poz. 657 ze zm). Chodzi o § 2 ust. 1 który stanowi, że płatności ONW udziela się producentowi rolnemu 1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999 WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFO i GR) nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia oraz 2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na których jest prowadzona działalność rolnicza wynosi co najmniej 1 ha. Wymieniony wyżej art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999/WE stanowi natomiast, że dodatki wyrównawcze będą przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy prowadzą działalność rolniczą na obszarze znajdującym się w mniej korzystnych warunkach zagospodarowania przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego a nadto stosują zwykła, dobrą praktykę rolniczą zgodną z potrzebami ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolna. Jak trafnie zauważono w postępowaniu przed organami wymóg użytkowania gruntów przez okres minimum 5 lat nie został przez skarżącego dochowany. Organ miał uzasadnione podstawy aby przyjąć takie ustalenia albowiem skarżący nie reagował należycie na kierowane do niego wezwania do złożenia wyjaśnień co do tego jaką powierzchnie gruntów użytkuje rolniczo na obszarach ONW. W konsekwencji przyjął, iż zaniechał on prowadzenia takiej działalności na całym obszarze ONW tj. na powierzchni 3, 18 ha do której otrzymał płatność w 2004 r. Z treści zarówno skargi jak i pism składanych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżący stoi na stanowisku, iż decydujące znaczenie ma w przedmiotowej sprawie kwestia własności gruntu. Nie jest to jednak pogląd właściwy, jako ze decydujące znaczenie ma to czy podmiot któremu przyznano płatności ONW do określonego areału gruntu faktycznie go użytkuje rolniczo a jeśli tak to przez jak długi okres czasu. Faktyczne użytkowanie powinno się przejawiać w podejmowaniu stosowanych zabiegów agrotechnicznych których nie muszą dokonywać właściciele czy współwłaściciele gruntu. Skarżący tej kwestii nie rozumie albo też, z niewiadomych przyczyn, nie chce przyjąć jej do wiadomości twierdząc (także w skardze) ze organ winien ustalić jego prawo własności (współwłasności) do działek objętych wnioskami o przyznanie płatności. W ocenie Sądu bez wpływu na treść kwestionowanego rozstrzygnięcia pozostaje pismo pełnomocnika skarżącego nazwane skargą a potraktowane jako uzupełnienie skargi (k.283), które wpłynęło do akt postawy dopiero w dniu 9 lipca 2012 r. (k.270 akt sprawy). Z powyższych względów skargę oddalono na podstawie art. 151 ppsa.