V SA/Wa 2131/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Monika Kramek, Asesor WSA - Paweł Gorajewski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. K. małoletniego reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr 713/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek i kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi M. K. (dalej: "strona", "skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ") z 10 kwietnia 2025 r. nr 713/2025 o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych. Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia Repertorium A nr 1947/2023 z 6 marca 2023 r. skarżący nabył wraz z W. K. spadek po zmarłym ojcu J. K., na mocy ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, po 1/2 części każde z nich. Na koncie płatnika J. K. powstały zaległości na skutek nieopłacenia przez niego składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. J. K. był właścicielem, na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej z K. K., lokalu mieszkalnego położonego w N. W., oznaczonego KW nr ..., który wszedł w skład masy spadkowej. W dziale III niniejszej księgi widnieje ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, skierowane przeciwko prawu współwłasności przysługującemu J. K., wobec przejścia tego prawa na skutek spadkobrania, na rzecz W. K. w udziale 1/2 części oraz M. K. w udziale 1/2 części. W decyzji nr 174 z 12 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie przeniósł na spadkobierców W. K. i M. K. solidarną odpowiedzialność po zmarłym J. K. (data zgonu 2 listopada 2022 r.) za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek (decyzja prawomocna 20 listopada 2023 r.). 23 października 2024 r. została wydana decyzja nr 181 zmieniająca decyzję nr 174 (decyzja prawomocna od 28 listopada 2024 r.). 6 listopada 2023 r. K. K., działając jako przedstawicielka ustawowa małoletnich M. i W. K., zwróciła się do ZUS o odstąpienie od pobierania odsetek za zwłokę oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wniosku podała, że J. K. w chwili śmierci miał zadłużenie z tytułu składek za okres od grudnia 2018 r. do daty śmierci i nie pozostawił po sobie majątku poza mieszkaniem, w którym aktualnie zamieszkuje K. K. z dziećmi. Wskazano, że J. K. posiadał znaczne zobowiązania, które aktualnie w całości obciążają małoletnich oraz że w ostatnich latach przed śmiercią zmagał się z problemami zdrowotnymi, które w połączeniu z epidemią Covid-19 utrudniały mu prowadzenie działalności gospodarczej, co przekładało się na rosnące zadłużenie z tytułu składek oraz zobowiązań kredytowych. K. K. podniosła, że jako samotna matka, mająca na utrzymaniu dwoje dzieci bez prawa do renty rodzinnej, nie jest w stanie uregulować tych zobowiązań bez ponadprzeciętnego uszczerbku dla finansów swojej rodziny. Podała, że 24 lipca 2023 r. dokonała na poczet zaległości wpłaty w łącznej kwocie 45 465,49 zł dzięki pomocy finansowej rodziny. Podniosła, że w kolejnych latach małoletnie dzieci będą wymagały znacznych nakładów finansowych na utrzymanie, edukację, opiekę psychologiczną i zdrowotną, a obciążenie ich obowiązkiem pokrycia odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych będzie skutkowało pogorszeniem ich perspektyw na przyszłość. Podała, że dzieci są zdruzgotane śmiercią ojca i na ich zły stan psychiczny wpływa również sytuacja w domu, związana z koniecznością regulowania kolejnych zobowiązań finansowych niespłaconych na dzień śmierci spadkodawcy. W decyzjach nr 1215/2024 oraz 1216/2024 z 6 czerwca 2024 r. ZUS I Oddział w Łodzi odmówił W. K. i M. K. umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz kosztów egzekucyjnych po zmarłym J. K.. Decyzje zostały doręczone stronom 18 czerwca 2024 r. We wniosku złożonym 4 lipca 2024 r. K. K., działając jako przedstawicielka ustawowa małoletnich M. K. i W. K., zwróciła się do ZUS o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu podniosła, że dzieci odziedziczyły długi po zmarłym ojcu i nie mają przyznanego prawa do renty rodzinnej, co znacząco wpływa na sytuację finansową rodziny i brak tego wsparcia sprawia, że każda dodatkowa opłata, w tym odsetki od zaległych składek, stanowi dla rodziny ogromne obciążenie. Wskazała, że aby zapobiec dalszemu naliczaniu odsetek od odziedziczonych zobowiązań, zmuszona była pożyczyć środki od najbliższej rodziny. Poinformowała, że obecnie trwa sporządzanie spisu inwentarza, co może potrwać od 1,5 do 2 lat, i że do momentu zakończenia tego procesu całkowita wartość odziedziczonych długów nie jest znana, lecz prawdopodobnie przewyższają one wartość spadku, a dzieci nabyły spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Podniosła, że umorzenie odsetek pozwoliłoby na stabilizację sytuacji rodzinnej i lepsze zabezpieczenie przyszłości dzieci, a także kontynuowanie spłaty kapitału długów w imieniu małoletnich spadkobierców również w innych instytucjach. ZUS potraktował wniosek z 4 lipca 2024 r. jako nowy wniosek o umorzenie odsetek i kosztów egzekucyjnych po zmarłym J. K., ponieważ termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął 2 lipca 2024 r. W decyzji z 10 kwietnia 2025 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: "rozporządzenie"), ZUS odmówił umorzenia odsetek przypadających od należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji nr 174 z 12 października 2023 r. oraz decyzji zmieniającej nr 181 z 23 października 2024 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym J. K., w łącznej kwocie 1 882,39 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne za okres 11/2021-04/2022 z tytułu odsetek liczonych na 8 lipca 2024r. w kwocie 1150,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2021-04/2022 w łącznej kwocie 596,62 zł, w tym z tytułu: odsetek liczonych na 8 lipca 2024r. - 496,00 zł, kosztów egzekucyjnych -100,62 zł, c) Fundusz Pracy za okres 10/2021-04/2022 w łącznej kwocie 135,77 zł, w tym z tytułu: odsetek liczonych na 8 lipca 2024r. - 56,00 zł, kosztów egzekucyjnych - 79,77 zł. W uzasadnieniu decyzji ZUS ustalił, że K. K. rozwiodła się z J. K. z datą 3 czerwca 2022 r., jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, uzyskując wynagrodzenie 4 300 zł brutto, tj. 3 201,53 zł netto. Według deklaracji podatkowych K. K. uzyskała dochód ze stosunku pracy za 2022 r. w wysokości 13 681,40 zł, a za 2023 r. w kwocie 45 416,10 zł. K. K. pobiera zasiłek z pomocy społecznej 634 zł netto miesięcznie, korzysta z pomocy GOPS w formie posiłków w szkole dla dzieci i ma wypłacane przez ZUS świadczenie wychowawcze na dwoje małoletnich dzieci w wysokości 1 600 zł miesięcznie. K. K. jest zatrudniona na pełen etat, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy przedstawiała się następująco: 12/2024 - 4 300 zł brutto, tj. około 3 262 zł netto, 01/2025 - 8 320 zł brutto, tj. około 6 001 zł netto, 02/2025 - 8 720 zł brutto, tj. około 6 274 zł netto. K. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci: córką W. K. (11 lat) i synem M. K. (8 lat). Dzieci nie pobierają renty rodzinnej po zmarłym ojcu - w decyzji z18 września 2023 r. ZUS III Oddział w Warszawie odmówił przyznania im prawa do tego świadczenia i obecnie sprawa jest w sądzie, gdyż zostało złożone odwołanie, a termin rozprawy wyznaczono na 21 marca 2025 r. Stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 752,38 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - 202,38 zł oraz opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - około 550 zł. Według oświadczenia K. K. ma następujące zobowiązania pieniężne: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 144 228,44 zł, z miesięczną ratą wynoszącą 1 053,92 zł; w bankach w kwocie 73 979,23 zł, z miesięczną ratą wynoszącą 1 637,88 zł; u osób fizycznych w kwocie 45 500 zł (pożyczka od rodziny, bez ustalonego planu spłaty); inne w kwocie 62 877 zł (zajęcia egzekucyjne byłego męża na wspólnym rachunku); z tytułu odziedziczonego długu na karcie kredytowej w kwocie około 30 000 zł. K. K. podała, że powyższe należności są dochodzone w trybie egzekucyjnym oraz regulowane w układzie ratalnym, a łączna miesięczna kwota spłaty kredytów wynosi 2 691,80 zł. K. K. jako przedstawicielka ustawowa małoletnich 24 lipca 2023 r. dokonała spłaty zaległych składek po zmarłym J. K. w kwocie 45 465,49 zł. We wniosku o umorzenie K. K. ma nie powołała własnych problemów zdrowotnych natomiast podniosła, że dzieci są zdruzgotane śmiercią ojca, a dodatkowo na ich zły stan psychiczny ma wpływ sytuacja w domu związana z koniecznością regulowania kolejnych zobowiązań finansowych po zmarłym ojcu. Do akt sprawy nie została załączona żadna dokumentacja medyczna. K. K. posiada na współwłasność w 1/2 części mieszkanie o powierzchni 111,20 m2, położone przy ul. P. w N. W., objęte KW nr .... Wykazała również mienie ruchome (sprzęt AGD w zabudowie, używany telewizor) o łącznej wartości około 15 500 zł. W stosunku do małoletniego M. K. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Według organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ZUS stwierdził, że w stosunku do małoletniego M. K. nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, dlatego nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c i z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 i 4. Wysokość należności z tytułu składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, dlatego przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Organ stwierdził, że M. K. jest osobą małoletnią i nie osiąga dochodu, jednak odziedziczył po zmarłym ojcu - J. K. majątek w udziale wynoszącym 1/2 części, a w skład masy spadkowej wchodzi udział w nieruchomości. Organ wskazał, że w celu wyegzekwowania należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy, w stosunku do M. K. nie zostało wdrożone przymusowe dochodzenie należności, lecz możliwości dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane ponieważ istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości. Nie nastąpiło również stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu wykluczeniu podlegają więc przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. ZUS nie znalazł też podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w stosunku do M. K. i z materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny, wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ wyjaśnił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu, tymczasem skarżący jest osobą małoletnią i pozostaje na utrzymaniu matki. W ocenie organu okoliczność, że K. K. dysponuje dochodem z tytułu zatrudnienia oraz pobiera na małoletnie dzieci świadczenia związane z rodzicielstwem, wyklucza tę przesłankę. ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową o której mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia. ZUS wyjaśnił, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Opracowania Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych nie przewidują gospodarstwa jednoosobowego z dwojgiem dzieci. Przy analizie sprawy przyjęto zatem najbardziej zbliżoną wartość minimum socjalnego zestawiając dochody rodziny z minimum socjalnym dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za III kwartał 2024r.) wynosi 4 562,07 zł, tj. 1 520,69 zł na osobę. Zdaniem ZUS ponieważ środki finansowe jakimi przedstawiciel ustawowy aktualnie dysponuje są wyższe od kwoty minimum socjalnego, to w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Organ podkreślił, że zobowiązania wobec Zakładu, ze względu na ich szczególny charakter, nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, a ZUS nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym (np. bankom). Zdaniem organu umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem ZUS. Organ wyjaśnił, że obowiązek spłaty zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 29 przewiduje możliwość udzielenia ulgi w formie układu ratalnego, po złożeniu stosownego wniosku. W konkluzji ZUS stwierdził, że z uwagi na powyżej opisane okoliczności podjęcie decyzji o umorzeniu odsetek oraz kosztów egzekucyjnych na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Organ wyjaśnił, że rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, ponieważ przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W skardze na decyzję ZUS z 10 kwietnia 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego, zarzucając naruszenie następujących przepisów: 1) art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., który pozwala na umorzenie odsetek, jeżeli ich dochodzenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub z innych względów zasługuje na uwzględnienie ze względu na sytuację osobistą i majątkową zobowiązanego; 2) art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie i wyjaśniania okoliczności istotnych dla sprawy); 3) art. 2 i 32 Konstytucji RP (zasady sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa). W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada prawidłowość zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów sąd uznał, że podlega ona uchyleniu ponieważ została wydana naruszeniem przepisów postepowania - art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 28 ust. 3a u.s.u.s., które miało wpływ na wynik sprawy. Umorzenie należności ZUS z tytułu składek może nastąpić jedynie w wypadku spełnienia przesłanek określonych w ustawie - art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach wymienionych w ust. 2-4 tego przepisu. W ust. 2 i 3 zostały zdefiniowane przypadki tzw. "całkowitej nieściągalności". Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 pkt 1 do 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przybiera formę decyzji (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.), stąd też postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy k.p.a. Decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oparta jest na uznaniu administracyjnym. Uznanie stanowiące uproszczenie działań administracji i ułatwienie administrowania, ma miejsce w ramach stosowania prawa i polega na ustaleniu konsekwencji prawnych stwierdzonych stanów faktycznych przez organ stosujący prawo, stanowiąc sferę wyboru zachowania organu administracyjnego związanego z podejmowanym aktem woli. Stąd istnieje ono wówczas, gdy administracja, dla urzeczywistnienia stanu prawnego, może wybierać między różnymi rozwiązaniami, a norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracyjnemu. Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ramach uznania administracyjnego przewidzianego w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę co do kierunku rozstrzygnięcia przy ziszczeniu się przesłanek umorzenia należności. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny.( por. wyrok NSA z 9 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 714/19) W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wyliczenie przypadków całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek stanowi zamknięty katalog i tylko wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje ZUS możliwość umorzenia takich należności. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ocenił, w oparciu o całokształt ustalonych okoliczności faktycznych, że w sprawie, nie zaistniał żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ w sposób wyczerpujący i logiczny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, w tym zakresie poddając ocenie wszystkie okoliczności podnoszone przez skarżącego oraz okoliczności ustalone przez organ na podstawie informacji pozyskanych z publicznie dostępnych rejestrów oraz własnej bazy danych ZUS. Natomiast organ nieprawidłowo rozpoznał sprawę pod kątem umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, czyli na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że co do zasady przesłanką umorzenia należności na podstawie tego przepisu jest zaistnienie sytuacji, w której ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, natomiast przypadki określone w pkt. 1 – 3 analizowanego przepisu mają charakter wyliczenia przykładowego. W rozpoznawanej sprawie przeprowadzona przez organ analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, w kontekście możliwości zaistnienia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 rozporządzenia, jest niewystarczająca, ponieważ organ nie wyjaśnił wyczerpująco kwestii kosztów utrzymania rodziny skarżącego, jak również nieprawidłowo ocenił możliwości skarżącego co do zaspokojenia zaległości bez uszczerbku dla jej istotnych potrzeb życiowych. Ustalone w postępowaniu koszty utrzymania obejmują wyłącznie stałe opłaty za mieszkanie i media, brak jest natomiast ustaleń co wysokości wydatków niezbędnych do poniesienia przez rodzinę skarżącego na żywność, ubranie, higienę, ochronę zdrowia i edukację dzieci. Jakkolwiek wykazanie okoliczności, uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), obciąża stronę postępowania, to organ powinien mieć na uwadze, że strona działa bez profesjonalnego pełnomocnika, i w sytuacji gdy oczywiste jest, że strona nie przedstawiła informacji co do wszystkich kategorii wydatków związanych z ponoszeniem niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, organ powinien wezwać ją do uzupełnienia wyjaśnień w tym zakresie. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla zaspokojenia jej ważnych potrzeb życiowych. Organ powinien przy tym uwzględnić nie tylko wartość udziału w nieruchomości mieszkalnej odziedziczonej przez skarżącego po zmarłym ojcu ale też charakter tego majątku w kontekście zaspokajania przez niego podstawowych potrzeb mieszkaniowych rodziny. Uwzględnienia też przy tym wymaga, że skarżący, jako małoletni nie będzie mógł pracować w perspektywie co najmniej kilku najbliższych lat, pozostaje w całości na utrzymaniu matki i samodzielnie nie osiąga żadnych dochodów, a w szczególności nie otrzymuje renty po zmarłym ojcu, której nie przyznano z powodu braku posiadania przez zmarłego ojca wymaganego stażu okresów składkowych i nieskładkowych, natomiast jedną z podstawowych potrzeb życiowych w przypadku małoletniego, obok zapewnienia mu przyzwoitych warunków mieszkania, wyżywienia i opieki zdrowotnej, jest także zdobycie przez niego wykształcenia na poziomie pozwalającym na późniejszą samodzielność życiową, w tym samodzielność finansową. Reasumując, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy samo ustalenie przez organ, że rodzina skarżącego osiąga dochody przekraczające minimum socjalne oraz że wartość posiadanego przez nią majątku jest wystarczająca do opłacenie zaległych należności, nie wyklucza możliwości stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 rozporządzenia, w sytuacji gdy posiadane przez rodzinę zasoby majątkowe nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb jej członków, o czym może świadczyć korzystanie przez rodzinę z pomocy społecznej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ nie wyważył też należycie przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu obywatela. Organ powinien bowiem ocenić czy z punktu widzenia interesu społecznego w ustalonych okolicznościach danej sprawy korzystniejsze będzie udzielenie zobowiązanemu ulgi kosztem finansów ubezpieczeń społecznych, czy też wyegzekwowanie całości należności z uszczerbkiem realizacji dla podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego, narażając społeczeństwo w dalszej perspektywie na konieczność udzielania pomocy zobowiązanemu w innych formach. Przez interes publiczny należy bowiem rozumieć nie tylko efektywność w odzyskiwaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale też ograniczenie ewentualnych przyszłych wydatków budżetu państwa na pomoc z opieki społecznej dla zobowiązanego. Organ powinien wziąć też pod uwagę, że skarżący w żaden sposób nie przyczynił się do powstania zaległych należności z tytułu składek i pomimo trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej dobrowolnie uregulował całość należności głównej, dodatkowo zadłużając się na ten cel. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzupełni postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie i uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.