V SA/Wa 2138/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant ref. staż. - Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do wyłączonych z akt sprawy materiałów niejawnych z uwagi na interes państwa; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz A.T. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z [...] maja 2011 r. Wojewoda P. odmówił skarżącemu wglądu do materiałów niejawnych wyłączonych z akt sprawy o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na czas oznaczony, z uwagi na interes państwa. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że uzyskane od Dyrektora Delegatury Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w B. informacje opatrzone zostały klauzulą tajności, a zatem, stosownie do art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228), mogą być one udostępnione wyłącznie osobie uprawnionej, zgodnie z przepisami ustawy dotyczącymi dostępu do określonej klauzuli tajności. Rozpoznając sprawę w następstwie zażalenia, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] maja 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż dokumentom niejawnym, pozostającym w dyspozycji organu I instancji została nadana klauzula "zastrzeżone", wyłączenie ich jawności w stosunku do strony ze względu na ochronę tajemnicy informacji niejawnych może mieć miejsce jedynie na podstawie art. 74 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." tj. ze względu na ważny interes państwowy, z uwzględnieniem przepisów ustawy o ochronie informacji niejawnych w zakresie ochrony tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli "zastrzeżone". W ocenie organu treść informacji niejawnych, które pozostają w dyspozycji organu I instancji i którym nadawca przyznał klauzulę "zastrzeżone" uzasadnia odmowę umożliwienia jej przeglądania przez stronę ze względu na ważny interes państwowy. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie cudzoziemiec wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie postanowienia Wojewody P. z [...] maja 2011 r. Skarżący zarzucił naruszenie art. 9 i 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 73 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niezapewnienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu polegającego na przeglądaniu akt oraz nieudzielaniu wyczerpujących informacji mających wpływ na prawa skarżącego. Ponadto zarzucił naruszenie art. 74 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnej odmowie prawa do przeglądania akt. W uzasadnieniu, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, skarżący wskazał, iż sama klauzula tajemnicy służbowej nie przesądza o możliwości zastosowania art. 74 § 1 k.p.a. W toku postępowania należy wykazać dlaczego nadanie danemu dowodowi klauzuli tajemnicy służbowej powoduje powstanie ważnego interesu państwowego, co z kolei sprawia, że strona nie może zapoznać się z tym dowodem. Zdaniem skarżącego organ nie wykazał istnienia ważnego interesu państwowego, który mógłby doznać szkody na skutek udostępnienia skarżącemu dokumentów, co stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a dodatkowo pozbawia stronę możliwości obrony swoich praw. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym przez cudzoziemca postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelną zasadą postępowania administracyjnego, jak każdego postępowania w demokratycznym państwie prawnym, jest jawność tego postępowania dla stron, która obejmuje między innymi prawo strony do zapoznania się z wszelkimi materiałami zgromadzonymi w sprawie oraz prawo przedstawienia przez stronę swojego stanowiska co do tych materiałów (art. 9,10 i art. 73 § 1 k.p.a.). Wyjątki od tej zasady mogą wynikać tylko z ustawy i nie mogą być interpretowane rozszerzające. Wyjątek od jawności dla strony materiałów zgromadzonych w aktach sprawy w toku postępowania administracyjnego ustanawia art. 74 § 1 k.p.a., który wyłącza stosowanie art. 73 do akt sprawy zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne", a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy. Przepis ten należy stosować z uwzględnieniem ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Ustawa ta jednoznacznie określa, którym informacjom niejawnym nadaje się klauzulę "tajne" lub "ściśle tajne" (art. 5 ust. 1 i 2), a którym klauzulę "zastrzeżone" lub "poufne" (art. 5 ust. 3 i 4). Oznacza to, że wyłączenie jawności akt sprawy w stosunku do strony ze względu na ochronę informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "zastrzeżone" może nastąpić na podstawie art. 74 § 1 k.p.a. ze względu na ważny interes państwowy, z uwzględnieniem przepisów ustawy o ochronie informacji niejawnych dotyczących ochrony informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "zastrzeżone". Oznacza to, że w postępowaniu administracyjnym organ, któremu została przekazana informacja niejawna oznaczona klauzulą "zastrzeżone", z jednej strony jest związany zaklasyfikowaniem tej informacji do informacji niejawnych, której nieuprawnione ujawnienie może mieć szkodliwy wpływ na wykonywanie przez organy władzy publicznej lub inne jednostki organizacyjne zadań w zakresie obrony narodowej, polityki zagranicznej, bezpieczeństwa publicznego, przestrzegania praw i wolności obywateli, wymiaru sprawiedliwości albo interesów ekonomicznych Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5 ust. 4 ustawy o ochronie informacji niejawnych), z drugiej strony jednak jest obowiązany stwierdzić, iż odmowa udostępnienia tej informacji stronie jest konieczna ze względu na ważny interes państwowy (art. 74 § 1 k.p.a.). Wynika z tego, że rozstrzygnięcie przez organ na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. o odmowie udostępnienia stronie przeglądania dokumentów objętych ochroną tajemnicy służbowej nie może być automatyczne tylko dlatego, że dokumenty niejawne zostały opatrzone klauzulą "zastrzeżone". Konieczne jest rozważenie treści tej informacji, jej znaczenia w rozpoznawanej sprawie, z uwzględnieniem, że ustalenia przyjęte w decyzji kończącej postępowanie dokonane na podstawie takiej informacji podlegają kontroli sądu administracyjnego. Jakkolwiek organ nie musi szczegółowo uzasadniać odmowy umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, gdyż nie może ujawnić informacji niejawnych, to jednak potrzeba takiego rozstrzygnięcia powinna przekonująco wynikać z materiału zaklasyfikowanego jako informacja niejawna, co podlega ocenie sądu administracyjnego w razie wniesienia skargi na postanowienie wydane na podstawie art. 74 § 2 k.p.a., jak również w toku rozpoznawania skargi na decyzję wydaną w sprawie, w której określone dokumenty zostały wyłączone z akt sprawy dostępnych dla strony ze względu na ochronę tajemnicy państwowej lub ważnego interesu państwowego (por. wyrok NSA z 8 maja 2008r., sygn. akt II OSK 319/07, ONSAiWSA 2009/2/41). W świetle przedstawionych rozważań należało dojść do wniosku, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 74 § 1 k.p.a. oraz wskazanych przepisów ustawy o ochronie informacji niejawnych, co uzasadnia jego uchylenie. W toku ponownego rozpoznawania wniosku skarżącego o umożliwienie przeglądania akt sprawy w zakresie dotyczącym informacji niejawnej organ uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Uwzględnienie skargi w żadnym razie nie oznacza, że z tego tylko powodu skarżący może zapoznać się z informacjami niejawnymi, które nadal podlegają ochronie informacji niejawnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należy do kompetencji organów administracji publicznej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postępowanie celem ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego z zachowaniem wszelkich praw przysługujących stronie tego postępowania. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanej ustawy.