V SA/Wa 2139/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant - st. sekr. sąd. Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie zajęcia towaru w postępowaniu celnym; 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz J. W. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. stwierdza, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Przedmiotem skargi J. W. (zwanego dalej: skarżącym) jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] czerwca 2010 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w P. z [...] listopada 2007 r., który uznał za nieuzasadnione zarzuty w sprawie zajęcia do dyspozycji Urzędu Celnego w P., postanowieniem z [...] czerwca 2006 r. samochodu [...] marki M., nr podwozia [...], rok prod. [...]. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że [...] czerwca 1997 r. funkcjonariusze Policji zatrzymali do kontroli drogowej ww. samochód [...] z b. numerami rejestracyjnymi, pojazdem kierował obywatel Polski. W trakcie postępowania karnego skarbowego prowadzonego przez Urząd Celny w W. ustalono, że pojazd ten został nabyty przez skarżącego w N., gdzie przeszedł kontrolę techniczną. Na polskim obszarze celnym nie został dopuszczony do obrotu, ponieważ podlegał ograniczeniom przywozowym z racji roku produkcji [...] r., w związku z zakazem przywozu pojazdów ciężarowych na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów (Dz. U. Nr 77, poz. 353 ze zm.). W związku z powyższym skarżący pozostawił przedmiotowy pojazd w składzie celnym "G." w N. Następnie [...] czerwca 1995 r. skarżący sprzedał przedmiotowy pojazd b. firmie. Po czym [...] czerwca 1995 r. pojazd ten został wyprowadzony ze składu celnego, gdzie dokonano odprawy tranzytowej i [...] czerwca 1995 r. pojazd został wprowadzony na b. obszar celny. Następnie [...] sierpnia 1995 r. skarżący zawarł umowę dzierżawy przedmiotowego pojazdu, w celu wykorzystania go do prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Polski. O tym, że pojazd ten został wprowadzony i użytkowany na polskim obszarze celnym świadczą dokumenty o dokonywanych okresowych badaniach technicznych wystawiane na skarżącego, [...] drogowej, w którym jako właściciel został wpisany skarżący oraz polisy ubezpieczeniowe pojazdu. W związku z tym, że przedmiotowy pojazd został wprowadzony na polski obszar celny wbrew zakazowi przywozu samochodów ciężarowych starszych niż trzyletnie, Naczelnik Urzędu Celnego w P. zawiadomieniem z [...] czerwca 2003 r. wszczął z urzędu postępowania w sprawie przedmiotowego pojazdu. Postanowieniem z [...] marca 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. zajął do dyspozycji Urzędu Celnego w P. przedmiotowy pojazd. Na powyższe postanowienie skarżący pismem z [...] kwietnia 2006 r. złożył zarzuty. Postanowieniem z [...] listopada 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. uznał zarzuty na postanowienie z [...] kwietnia 2006 r. za nieuzasadnione. Na powyższe postanowieni skarżący [...] grudnia 2007 r. złożył zażalenie. Dyrektor Izby Celnej w W. utrzymując w mocy postanowienie z [...] listopada 2007 r. przytoczył treść art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) i wyjaśnił, że przepis ten ustanawia zamknięty katalog przyczyn mogących stanowić podstawę zarzutu. Dyrektor Izby uznał, analizując treść pism skarżącego, że podstawą jego zarzutów jest zarzut o jakim mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a tj. nieistnienia obowiązku, ponieważ skarżący twierdzi, iż przedmiotowy pojazd jest pojazdem specjalistycznym i jako taki nie jest objęty zakazem przywozu, o którym mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów. Odnosząc się do powyższego Dyrektor Izby uznał, że bezzasadny jest zarzut, iż przedmiotowy pojazd jest pojazdem specjalistycznym. Bowiem stosowanie do treści wyjaśnień do Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 24 sierpnia 1999 r. w sprawie wyjaśnień do Taryfy celnej, pozycja 8704 obejmuje w szczególności "cysterny (wyposażone w pompy i bez pomp". Zatem nie można twierdzić, że pojazd ten jest pojazdem specjalistycznym, gdyż takie pojazdy taryfikuje się do pozycji 8705 Taryfy celnej. W myśl § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów – ustanawia się zakaz do 31 grudnia 1996 r. zakaz przywozu towarów wymienionych w załączniku nr 3 do rozporządzenia, w przypadku gdy od roku następnego po roku produkcji pojazdu samochodowego, nadwozia lub podwozia upłynęły co najmniej 3 lata albo nie można ustalić roku ich produkcji. Z uwagi na to, że kod PCN (8704...) przedmiotowego pojazdu wymieniony jest w ww. załączniku nr 3, zaś samochód został wyprodukowany w [...] r. to podlegał on w chwili ujawnienia zakazowi przywozu. Dyrektor Izby za nieuzasadniony uznał zarzut nieobowiązywania w dacie orzekania o zajęciu przedmiotowej cysterny rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. Bowiem zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 30 maja 2003 r. sygn. akt SN CZP 29/03 – orzekając o przepadku na rzecz Skarbu Państwa towaru objętego zakazem przywozu na polski obszar celny, sąd bierze za podstawę stan prawny – w odniesieniu do tego zakazu – obowiązujący w dniu ujawnienia, że towar objęty zakazem znajduje się na polskim obszarze celnym. Z przytoczonej tezy Dyrektor Izby wywiódł, że w chwili ujawnienia tj. [...] czerwca 1997 r. obowiązywał ww. zakaz przywozu. Następnie Dyrektor Izby wyjaśnił, że zgodnie z 155 u.p.e.a. – zabezpieczenie może być dokonane również przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy odrębne zezwalają na takie zabezpieczenie. Zgodnie z art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.) – w depozycie urzędu celnego czasowo przechowuje się towary celne nie dopuszczone do wolnego lub czasowego obrotu na polskim obszarze celnym albo do wywozu za granicę, jeżeli zwrot towaru odpowiednio za granicę lub na polski obszar celny albo ich złożenie w magazynie celnym są niemożliwe albo utrudnione. Powyższe uregulowanie dotyczy między innymi towarów zabezpieczonych z uwagi na zakaz przywozu i stanowił podstawę do zajęcia towaru na podstawie art. 155 u.p.e.a. Skarżący 10 sierpnia 2010 r. (uzupełnionym pismem procesowym z 4 kwietnia 2011 r.) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. i wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędne zastosowanie rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów; 2. błędne przyjęcie, że momentem wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny jest [...] czerwca 1997 r.; 3. wykonywanie kontroli celnej po upływie terminu ustanowionego przepisem art. 22 ust. 3 Prawa celnego; 4. naruszenie przepisu art. 86 ust. 2 pkt 1 i 3 Prawa celnego; 5. naruszenie art. 155 u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie zarzucił, że ww. rozporządzenie z [...] czerwca 1994 r. nie dotyczy przedmiotowej cysterny, która jest samochodem specjalistycznym. Ponadto organ nie powinien powoływać się na wyjaśnienia do Taryfy celnej, które weszły w życie po dacie zatrzymania pojazdu do kontroli drogowej ([...] czerwca 1997 r.). Skarżący zarzucił, że wbrew przywołanej w uzasadnieniu zaskarżonego treści postanowienia Sądu Najwyższego, organ nie wskazał podstawy prawnej na podstawie której przyjął, że cysterna sprowadzona została na polski obszar celny [...] czerwca 1997 r. Skarżący podkreślił, że organ nie wskazał konkretnej daty przywozu pojazdy na polski obszar celny. Skarżący powołując się treść art. 22 ust. 3 Prawa celnego wskazał, że kontrola celna może być wykonywana również poza miejscem odprawy celnej, z tym że kontrola ta może być wykonywana w ciągu 2 lat od dnia wprowadzenia towaru na polski obszar celny. Biorąc to pod uwagę skarżący zarzucił, że aktualnie nie jest możliwe wykonywanie kontroli celnej przedmiotowego pojazdu, ponieważ upłynął 2-letni okres. Zarzucił także, że przekroczony został termin przechowywania towaru w depozycie, który wynosi 2 miesiące i może ulec przedłużeniu nie więcej niż o 4 miesiące – art. 83 ust. 3 Prawa celnego. Skarżący zarzucił także, że organu nie wykazały, że brak zabezpieczenia mógłby udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji. W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2011 r. dodatkowo zarzucono, że rozporządzenie z [...] czerwca 1994 r. obowiązywały do [...] grudnia 1996 r. i nie obowiązywały [...] czerwca 1997 r. Skarżący zarzucił, że organ błędnie przyjął za podstawę prawną do podjęcia czynności w sprawie art. 273 Kodeksu celnego. Zarzucił także, że w uzasadnieniu postanowienia o zajęciu organ celny, nie wykazał, ze zaistniały przesłanki o których mowa w art. 154 § 1 u.p.e.a., a także nie wykazał odrębnego przepisu zezwalającego na takie zabezpieczenie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Na wstępie rozważań wskazać należy, że ustawodawca w przepisie art. 33 pkt 1 - 10 u.p.e.a. wymienił podstawy prawne zarzutów, które może wnieść zobowiązany. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia, który służy zobowiązanemu. Co do zasady, w związku z wniesieniem zarzutów organ egzekucyjny nie bada sprawy pod względem merytorycznym (art. 29 § 1 u.p.e.a.). Wyjątek od tej reguły ustawodawca wprowadził w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., który stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Wskazane w tym przepisie przesłanki zgłoszenia zarzutów mają charakter merytoryczny. Zobowiązany wnosząc m.in. zarzut nieistnienia obowiązku, powinien wykazać, że taki obowiązek nie istniał. W rozpoznawanej sprawie skarżący podniósł, że w dacie wprowadzenia pojazdu na polski obszar celny (za jaki należy uznać moment ujawnienia pojazdu) tj. [...] czerwca 1997 r., rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów nie obowiązywało i dlatego nie może być podstawą materialną niedopuszczenia towaru na polski obszar celny. Zdaniem Sądu powyższy zarzut jest trafny. Wskazać bowiem należy, że zarówno zakaz przywozu, jak i samo rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. obowiązywało do 31 grudnia 1996 r. Tak więc nie mogło mieć zastosowania do zdarzeń, które zaistniały po 31 grudnia 1996 r., a więc w dniu ujawnienia przedmiotowego pojazdu na polskim obszarze celnym ([...] czerwca 1997 r.). Taką interpretację Sądu potwierdza powołana w zaskarżonym postanowieniu (błędnie interpretowana przez organ celny) uchwała Sądu Najwyższego z 30 maja 2003 r. sygn. akt SN III CZP 29/03, w której stwierdzono, że "sąd bierze za podstawę stan prawny – w odniesieniu do tego zakazu – obowiązujący w dniu ujawnienia, że towar objęty zakazem znajduje się na polskim obszarze celnym". Stan prawny przedmiotowej sprawy był taki, że rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. w dniu ujawnienia pojazdu tj. [...] czerwca 2007 r. nie obowiązywało i dlatego nie mogło być podstawą materialną zakazu przywozu przedmiotowego pojazdu. Niemniej jednak Sąd zauważa, że w chwili ujawnienia przedmiotowego towaru ([...] czerwca 1997 r.) obowiązywało rozporządzenia Rady Ministrów z 11 grudnia 1996 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów (Dz. U. Nr 148, poz. 691) i ewentualnie to rozporządzenie – jeżeli przedmiotowy pojazd był objęty zakazem przywozu w rozumieniu tego rozporządzenia – mogło mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W związku z powyższym, Sąd uznał, że powołanie się przez organ na nieobowiązujące rozporządzenie z którego wywiedziono zakaz przywozu przedmiotowego pojazdu stanowiło wystarczającą podstawę do uwzględnienia skargi. Pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za chybione. Skarżący zarzucił naruszenie art. 22 ust. 3 ustawy Prawo celne, w myśl którego – kontrola celna może być wykonywana również poza miejscem odprawy celnej, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że towar został wprowadzony na polski obszar celny z naruszeniem przepisów prawa lub umów międzynarodowych; kontrola ta może być wykonywana w ciągu 2 lat od dnia wprowadzenia towaru na polski obszar celny. Z naruszenia tego przepisu i upływu 2 letniego terminu na przeprowadzenia kontroli celnej, skarżący wywodzi, iż po upływie tego terminu pojazd objęty wcześniej zakazem przywozu mógłby być wprowadzony na polski obszar celny. Sąd zarzut ten uznaje za błędny. Przede wszystkim podnieść należy, że także po upływie obowiązywania rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 1994 r. w sprawie ustanowienia zakazu przywozu niektórych towarów, obowiązywały kolejne rozporządzenia, które wprowadzały okresowe zakazy przywozów pojazdów – i jak podkreślono wyżej – organ celny w ponownie przeprowadzonym postępowaniu będzie miał obowiązek zbadać, czy rozporządzenie Rady Ministrów z 11 grudnia 1996 r. w sprawie ustanowienia czasowego zakazu przywozu niektórych pojazdów samochodowych, nadwozi i podwozi do tych pojazdów obejmowało przedmiotowy pojazd. Ponadto Sąd za trafny uznał stanowisko organu zawarte w odpowiedzi na skargę, że w przypadku towarów objętych zakazem przywozu nie obowiązuje ograniczenie czasowe na przeprowadzenie kontroli celnej. Wskazać bowiem należy, że przedmiotowy pojazd w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy Prawo celne stanowi towar celny i nawet po upływie dwuletniego terminu o jakim mowa w art. 22 ust. 3 ustawy Prawo celne, automatycznie nie traci statusu towaru celnego. Wskazać należy, że przepisy wówczas obowiązującej ustawy Prawo celne (podobnie jak zastępującej ją przepisy ustawy Kodeks celny z 1997 r.) nie przewidywały możliwości dopuszczenie towaru do obrotu na polskim obszarze celnym z uwagi na przedawnienie okresu wykonywania kontroli celnej. Przepis art. 5 ustawy Prawo celne stanowił wyraźnie, że obrót towarowy z zagranicą jest zakazany, jeżeli umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne zakazują posiadania, rozpowszechniania lub obrotu towarami będącymi przedmiotem tego obrotu (ust. 1). W przypadkach, o których mowa w ust. 1, organ celny: 1) cofa natychmiast towar za granicę lub na polski obszar celny, chyba że umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne przewidują jego przepadek, 2) może orzec przepadek towaru, jeżeli jego cofnięcie jest niemożliwe (ust. 2). Przy czym wskazać należy, że od 1 czerwca 2000 r. – zgodnie z art. 3 ustawy z 2 marca 2000 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 22, poz. 269) – kompetencje do orzekania w sprawach przepadku towarów powierzono sądom. Powyższe oznacza, że w stosunku do towaru celnego musiała być wydana decyzja regulująca jego status celny. Należy zgodzić się także z organem, iż przepis art. 22 ust. 3 ustawy Prawo celne (in fine), że kontrola ta może być wykonywana w ciągu 2 lat od dnia wprowadzenia towaru na polski obszar celny – dotyczy jedynie towarów, co do których istniała możliwość wymierzenia należności celnych, ale z powodu upływu dwuletniego terminu przedawniła się (art. 83 ust. 1 ustawy Prawo celne). W takiej sytuacji nie istniała bowiem konieczność sprawowania dalszej kontroli celnej, ponieważ wobec takiego towaru (nie objętego zakazem przywozu) można było wydać decyzję o jego dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym, co jednak w sytuacji towaru objętego zakazem przywozu nie jest dopuszczalne. Sąd uznał, że organ celny prawidłowo wskazał podstawy prawne zabezpieczenia pojazdu. Zgodnie bowiem z 155 u.p.e.a. – zabezpieczenie może być dokonane również przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy odrębne zezwalają na takie zabezpieczenie. Za przepis odrębny trafnie wskazano art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo celne w myśl którego – w depozycie urzędu celnego czasowo przechowuje się towary celne nie dopuszczone do wolnego lub czasowego obrotu na polskim obszarze celnym albo do wywozu za granicę, jeżeli zwrot towaru odpowiednio za granicę lub na polski obszar celny albo ich złożenie w magazynie celnym są niemożliwe albo utrudnione. Przy czym wskazać należy, że przepis celne nie przewidywało sytuacji aby towar celny o nieuregulowanym statusie mógł pozostawać bez dozoru celnego. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 2 ustawy Prawo celne – towar celny to towar stanowiący przedmiot obrotu towarowego z zagranicą, podlegający dozorowi i kontroli celnej. Ponadto Sąd za błędny uznał zarzut skargi dotyczący nieprawidłowego wszczęcia postępowania poprzez powołanie się na nie znajdujący zastosowania w sprawie art. 273 ustawy Kodeks celny. Należy zauważyć, że ze znajdującego się w sprawy zawiadomienia Naczelnika Urzędu Celnego w P. z [...] czerwca 2006 r. (k. 75 akt adm.) wynika, że podstawa prawna wszczęcia postępowania była powołana prawidłowo tj. art. 61 § 1 i 4 k.p.a. w zw. z art. 46a i art. 47 ust. 2 w zw. z art. 289 ustawy Kodeks celny. Uznając zatem, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa materialnego (poprzez niewłaściwe wskazanie rozporządzenia w sprawie zakazu przywozu), Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przed radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). O wstrzymaniu wykonania uchylonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.