V SA/Wa 2140/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne skargę oddala. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako "Prezes Zakładu"), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]kwietnia 2007 r. nr [...] odmawiającą Z.R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł. Orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Pismem z [...]11.2006 r., uzupełnionym w dniu [...]11.2006 r. Z. R. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami, kosztami upomnienia i opłaty dodatkowej w kwocie wskazanej powyżej. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną, fakt dokonywania potrąceń z jego emerytury przez komornika i Bank Spółdzielczy w G., chorobę i śmierć żony - z czym wiązały się duże wydatki, własną chorobę i podeszły wiek (71 lat). Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 09.2000 r. do 12.2005 r. w wysokości [...] zł, odsetek w wysokości [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł, opłaty dodatkowej [...] zł. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jedn. Dz.U. Nr 11 poz. 74 z 2007 r.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s". Uzasadniając decyzję ZUS powołał się na treść przepisów art. 28 ust. 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. regulujących umarzanie należności z tytułu składek, a także Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie zachodziła całkowita nieściągalność należności obciążających zobowiązanego. Jest on bowiem właścicielem dwóch nieruchomości o znacznej wartości rynkowej, z których jedną wynajmuje, uzyskując z tego tytułu dochód [...] zł miesięcznie. Ponadto pobiera emeryturę w kwocie [...] zł netto oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Podsumowując Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dogodnym systemie ratalnym, która nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) - dalej jako "k.p.a." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu podniósł, że Zakład nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to w granicach określonych w ustawie u.s.u.s. .Zauważył, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, a zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że zachodzi tu całkowita nieściągalność bądź sytuacja, w której opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że miesięczne dochody wnioskodawcy wynoszą [...] zł, jest on także właścicielem dwóch nieruchomości o znacznej wartości. Prezes Zakładu wziął pod uwagę chorobę zobowiązanego i wydatki na lekarstwa oraz fakt, że spłaca on kredyt za lokal w Urzędzie Miejskim w G. i ponosi wydatki na spłatę kredytu w Banku Spółdzielczym w G. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. R. podkreślił, że ma 72 lata, jest bardzo schorowany a kłopoty z opłacaniem składek zaczęły się od ciężkiej choroby jego żony H. Wydatki związane z choroba żony zmusiły go do sprzedaży cenniejszych ruchomości i pracy mimo przebytej operacji serca. Podnosi, że nie jest właścicielem samochodu a po dokonaniu wszystkich opłat "na życie" zostaje mu kwota [...] zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 kpa zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł. Składają się na nią: nieopłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09.2000 r. do 12.2005 r. w wysokości [...] zł, odsetki w kwocie [...] zł, koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł, koszty upomnień w wysokości [...] zł oraz opłata dodatkowa w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu Organ zasadnie uznał, że w niniejszym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność będąca - zgodnie z cytowanym wyżej rozporządzeniem - podstawową przesłanką do ewentualnego umorzenia długu. Należy bowiem wziąć pod uwagę fakt, że Skarżący jest właścicielem dwóch nieruchomości: jedna - to dom jednorodzinny o powierzchni 108 m kw. i działka o powierzchni 60 m kw., druga to lokal użytkowy [...] w budynku mieszkalno - użytkowym położonym w G. nabyty przez Z. i H. małżonków R. za kwotę [...] zł w dniu [...] kwietnia 2004 r. dla którego jest prowadzona księga wieczysta [...] (k. 24 akt adm.). Spłata należności za tę nieruchomość została rozłożona na 5 rat. Należy pamiętać, że wymieniona nieruchomość została nabyta w czasie, gdy już istniały zaległości na rzecz ZUS, co w tej sytuacji świadczy o pewnej lekkomyślności. Skarżący w piśmie z dnia [...]11.2006 r. stwierdza, że otrzymał zasiłek pogrzebowy od ZUS w kwocie [...] zł, podczas gdy całkowity koszt pogrzebu żony wyniósł ponad [...] zł, co spowodowało, że się zadłużył u znajomych. Nie udowodnił jednak tych okoliczności gdyż nie przedstawił żadnych rachunków ani oświadczeń potwierdzających powyższe twierdzenia. Natomiast zostało ustalone ponad wszelką wątpliwość, że kwota wypłaconego zasiłku pogrzebowego wyniosła [...] zł. Organ dokonał porównania miesięcznych dochodów i wydatków zobowiązanego. Po stronie dochodów są: kwota [...] zł uzyskiwana z tytułu najmu lokalu (k 87 akt adm.), emerytura w kwocie [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Wydatki to: [...] zł - potrącenia komornika, [...] zł - telefon, [...] zł - opłata za wodę, [...] zł -opłata za gaz, [...] zł - opłaty ponoszone za sklep, ok.[...] zł - rata miesięczna za kupiony lokal, ok.[...] zł - rata i odsetki z tytułu kredytu w Banku Spółdzielczym, [...] zł - podatek od nieruchomości, [...]zł - opłata za prąd, [...] zł - lekarstwa. Uiszczanie przez Skarżącego kosztów spłaty za zakup nieruchomości w 2004 r. są jego dobrowolnym obciążeniem i wyborem, czego konsekwencji ZUS nie może ponosić. Skarżący jest osobą schorowaną - ma orzeczenie o trwałym stopniu niepełnosprawności, jest niezdolny do pracy, wymaga opieki osoby drugiej (k. 105 akt adm.). Nie ma nikogo na utrzymaniu. Niewątpliwie więc jest osobą w trudnej sytuacji osobistej i zdrowotnej. Jednakże fakt, że jest właścicielem nieruchomości z których można skutecznie wyegzekwować należności powoduje, że nie można uznać, że w niniejszym przypadku zachodzi całkowita nieściągalność będąca podstawą do tego, aby zgodnie z obowiązującymi przepisami - art. 28 u.s.u.s. - ZUS mógł podjąć decyzję o umorzeniu. Zasadnie także organ przyjął, iż w powyższej sytuacji nie ma zastosowania § 3 rozporządzenia cytowanego już w niniejszym uzasadnieniu, gdyż nie zostało wykazane, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi Zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z tych wszystkich względów na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 z 2002 r.) należało orzec jak w sentencji.