V SA/Wa 2141/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2.000 zł i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (zwolnienia od kosztów sądowych) w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż posiada kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, środki trwałe o wartości 9.745.404,17 zł, za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 287.295,47 zł. Na rachunku bankowym ulokowano 8,14 zł, a "w kasie" Spółka posiada środki pieniężne w kwocie 151,58 zł. Według stanu na dzień 31.05.2017 r. Skarżąca posiada zobowiązania wobec kontrahentów (15.474,68 zł), urzędu skarbowego i zakładu ubezpieczeń społecznych (150.665,42 zł), wobec pracowników z tytułu wynagrodzeń (117.213,58 zł). W uzasadnieniu podniesiono, iż Spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej z uwagi na niezrealizowanie projektów oraz żądanie przez organy administracji zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania. Do wniosku Skarżąca załączyła w kserokopiach: bilans oraz rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego z kwietnia i maja 2017 r., przedsądowe wezwanie do zapłaty z tytułu nieuregulowanych faktur za usługi telekomunikacyjne, wypowiedzenie przez P. Sp. z o.o. umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, obwieszczenie o licytacji ruchomości należących do spółki, wezwanie do zapłaty zobowiązania i innych dokumentów wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym. W dodatkowym oświadczeniu z 7 sierpnia 2017 r. Skarżąca wyjaśniła, iż wspólnicy nie podjęli uchwały w sprawie zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej ani w sprawie dopłat. We wskazanych w wezwaniu okresie Spółka nie dokonywała operacji kasowych i nie sporządzała raportów, nie zostało wobec niej wszczęte postępowanie likwidacyjne ani nie ogłoszono upadłości. Spółka nie posiada zasobów finansowych ani należności, ma zobowiązania wobec urzędu skarbowego, zakładu ubezpieczeń społecznych oraz osób fizycznych w wysokości wynikającej z przedstawionej w sprawie dokumentacji. Wyjaśniła również, że środki pieniężne na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w sprawie VSA/Wa 450/16 uzyskała na podstawie umowy pożyczki. Ponadto Spółka nie reguluje kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem, ponoszone koszty działalności powiększają jej zobowiązania, w 2017 r. uzyskała przychód w wysokości 8.300 zł w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego (przedstawiono kserokopię faktury). Do pisma załączyła kopie następujących dokumentów: deklaracje VAT-7 za okres od stycznia 2017 r. do czerwca 2017 r., zeznania podatkowe CIT-8 za 2016 rok, zestawienie obrotów i sald za okres od 01.06.2017 do 30.06.2017, listę środków trwałych na dzień 30.06.2017 r., bilans według stanu na dzień 31.12.2016 r. oraz na dzień 30.06.2017 r., rachunek zysków i strat za 2016 r. oraz za okres 01.01 2017 – 30.06.2017, wstęp do sprawozdania finansowego za 2016 r. wraz z informacją dodatkową, wyciągi z rachunku bankowego, postanowienie SR dla L. w L. z 11 lipca 2017 r. w sprawie wpisu Spółki do KRS: Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, dokumenty egzekucyjne oraz umowę pożyczki kwoty 73.000 zł zawartą 21 września 2016 r. pomiędzy Spółką i A. K. Postanowieniem z 22 września 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2.000 zł (słownie: dwa tysiące złotych) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia w części odmawiającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie przewyższającym kwotę 2.000 zł. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: dowolne uznanie, że Skarżąca ma możliwość uzyskania środków pieniężnych na poniesienie kosztów wpisu w wysokości 2.000 zł, gdy sytuacja majątkowa Skarżącej od czasu wydania przez Sąd wcześniejszego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od wpisu, w którym Sąd przyjął, że Skarżąca nie jest w stanie go uiścić ponad kwotę 2.000 zł, w żaden sposób się nie poprawiła ani też Skarżąca nie miała możliwości poprawienia sytuacji finansowej bądź uzyskania środków, pominięcie przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, że w kolejnym okresie, tj. od daty wydania przez Sąd wcześniejszego postanowienia w przedmiocie zwolnienia od wpisu, sytuacja majątkowa Skarżącej pogorszyła się i w sposób znaczny wzrosły zobowiązania Skarżącej; pominięcie okoliczności, że Skarżąca, ze względu na brak środków finansowych nie miała możliwości rzeczywistego podjęcia działalności gospodarczej, pozwalającej na osiągnięcie zysku; niezasadne uznanie, iż z faktu nie zawieszenia działalności gospodarczej, nie zlikwidowania jej, czy nie postawienia w stan upadłości wywodzić można możliwość uzyskania przez spółkę środków pieniężnych, w sytuacji, w której spółka w sposób wszystkie środki trwałe posiadane przez Spółkę stanowią urządzenia będące przedmiotem realizowanego w ramach uzyskanego dofinansowania projektu i nie mogą one zostać zbyte rzeczywisty nie jest w stanie podjąć żadnej działalności zarobkowej; będące skutkiem powyższego naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezasadne nie zastosowanie i odmówienie przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji, w której Skarżąca w sposób zupełny wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a nadto nie ma możliwości ich uzyskania. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca dodatkowo podniosła, że nie może pozyskać środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej poprzez zbycie urządzeń stanowiących jej środki trwałe. Posiadane urządzenia (ich zakup i budowa) były bowiem współfinansowane ze środków pochodzących z udzielonej Spółce dotacji, której dotyczy niniejsze postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1369, zwanej dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez odmowę zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2.000 zł. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki starszy referendarz sądowy prawidłowo uznał, że zasadne jest częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2.000 zł. Rozpoznając wniosek referendarz porównał stan majątkowego posiadania Spółki z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych, do których na obecnym etapie sprawy należy wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 20.898 zł. Sąd podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu z 22 września 2017 r. zgodnie z którą wnioskująca Spółka wykazała, że nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości 20.898 zł tytułem kosztów sądowych, jednakże analiza złożonych oświadczeń majątkowych, jak również dokumentów finansowych Spółki, nie daje podstaw do przyjęcia, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Słusznie referendarz sądowy zauważył, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. W załączonej do akt sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu na dzień 21 września 2017 r. z rejestru przedsiębiorców, pobranej na podstawie art. 4 ust. 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 ze zm.) nie ma wpisów w rubrykach dotyczących zaległości, likwidacji, postępowania naprawczego, układowego czy upadłościowego czy też informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością Skarżąca nie może w całości przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności Spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem orzeczenia.wsa.gov.pl). W ocenie Sądu referendarz trafnie powołał się na argumentację zawartą w uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 października 2016 r. poprzedniego wniosku Skarżącej. Zgodnie z jego treścią twierdzenie że Spółka nie prowadzi działalności zarobkowej, nie uzyskuje dochodów, oraz posiada liczne zobowiązania, kłóci się z definicją działalności gospodarczej zawartą w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U z 2015 r. poz. 1829), zgodnie z którą działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Dodać też należy, że spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze. zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Odnosząc się do powoływanej przez Skarżącą straty w prowadzonej działalności gospodarczej wskazać należy, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Ponadto, jak to już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Warto na koniec wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, w których stwierdzono, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom Skarżącej zawartym w sprzeciwie, referendarz sądowy dokonał porównania sytuacji majątkowej Skarżącej w świetle oświadczeń zawartych w formularzu PPPr z dnia 28 czerwca 2016 r. oraz 21 czerwca 2017 r. Referendarz zwrócił uwagę na zbliżoną wartość środków trwałych za poprzedni i ostatni rok obrotowy, która wyniosła odpowiednio 9.768.503,82 zł i 9.745.404,17 zł. Trafnie też wskazał, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe, do których zobligowana jest Skarżąca są o połowę niższe niż w postępowaniu przed sądem I instancji. Kluczowe w niniejszej sprawie jest jednak to, że Skarżąca (według stanu na dzień 30 czerwca 2017 r.) posiadała należności w wysokości 1.366.594,42 zł, a także środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości 8.513,49 zł, które to sumy znacznie przekraczają wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który na podstawie postanowienia referendarza sądowego został ograniczony do kwoty 2.000 zł. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.