V SA/Wa 2143/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 r. ze skargi F. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... czerwca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne rolników; uchyla zaskarżoną decyzję F. K. wystąpił w dniu 5 stycznia 2007 r. (data wpływu do organu: 11 stycznia 2007 r.) z wnioskiem do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej i finansowej oraz zdrowotnej i że został pozbawiony możliwości uzyskania jakichkolwiek dochodów umożliwiających mu możliwość regulowania płatności i zapewnienie właściwej egzystencji dla pięcioosobowej rodziny. Podniósł, iż jego rodzina nie ma możliwości uzyskania pomocy lekarskiej i obecnie został zmuszony do wynajęcia lokalu mieszkalnego. Decyzją z dnia ... lutego 2007 r. znak: ... Prezes KRUS na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 z późn. zm.], dalej: u.s.r. po rozpoznaniu wniosku strony odmówił umorzenia zaległych składek wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od ... do ... w kwocie ... zł. Uzasadniając rozstrzygniecie organ w oparciu o analizę zgromadzonych dokumentów i wizytację przeprowadzoną w gospodarstwie wyjaśnił, że zadłużenie strony nie wynika ze zdarzeń losowych, które w znaczny sposób ograniczyłyby zdolności płatnicze rodziny, a powstały na skutek zaniedbania i nieterminowego zgłoszenia Kasie wszystkich faktów mających wpływ na przebieg ubezpieczenia. Organ odniósł się do problemów zdrowotnych wnioskodawcy oraz jego córki i stwierdził, iż strona korzysta z publicznej służby zdrowia, co oznacza iż porady lekarskie i wizyty u specjalistów są bezpłatne, a więc nie wpływają na obniżenie dochodów z gospodarstwa i nie osłabiły znacząco zdolności płatniczych rodziny. Prezes KRUS wskazał, że rodzina zobowiązanego posiada stały pozarolniczy dochód w postaci świadczenia emerytalnego matki wnioskodawcy w kwocie ... zł miesięcznie oraz podkreślił, iż zobowiązany nie podjął próby spłaty należności w formie układu ratalnego, podczas gdy organ proponował takie rozwiązanie kilkakrotnie. Dodatkowo organ stwierdził, iż z faktu posiadania przez stronę dużego areału gruntów rolnych w okresie powstania zaległości wynika, iż osiągała ona pożytki z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego czy to w postaci wymiernego dochodu, czy też płodów rolnych przeznaczonych na własne potrzeby. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego złożonym przez stronę wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z ... czerwca 2007 r. znak ... na podstawie 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: kpa i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ powtórzył argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji oraz wskazał, iż w 2005 r. wnioskodawca otrzymał dopłaty jako producent rolny za 2004 r. w wysokości ... zł, co świadczy o prowadzeniu działalności rolniczej na dzierżawionych gruntach rolnych. Stwierdził też, że strona nie korzystała z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w A. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2007 r. strona wniosła o umorzenie w całości należności z tytułu składek KRUS wraz z odsetkami. Skarżący wskazał, iż nie uprawiał pól w latach 2001-2004 z przyczyn od niego niezależnych, a w roku 2004 r. uprawiał je tylko częściowo - w okresie tym zaciągał długi u rodziny i znajomych na utrzymanie dzieci, żony i siebie. Podniósł, iż nie osiąga żadnych dochodów, nie ma własnego domu ani mieszkania jak również zameldowania oraz że organ znał powody nieopłacania składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniach obydwu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu ... lutego 2007 r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest Dyrektora Oddziału Regionalnego inż. J.N. Podkreślić przy tym należy, że Sąd co do zasady nie kwestionuje prawa określonego pracownika KRUS, w tym Dyrektora Oddziału Regionalnego, posiadającego właściwe upoważnienie - do wydawania decyzji w imieniu Prezesa KRUS. Sąd wskazuje, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników objęte zostały zakresem przedmiotowym ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 z późn. zm.]. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei według art. 1 pkt 1 kpa kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 kpa, są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. W związku z powyższym do decyzji Prezesa KRUS w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 kpa Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine kpa. W sprawie niniejszej decyzję z dnia ... lutego 2007 r. podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy Dyrektor Oddziału Regionalnego inż. J. N.. Ta sama osoba (J. N.), podpisała również decyzję z dnia ... czerwca 2007 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 kpa stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Odnośnie postępowania toczącego się z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa należy wskazać, iż podlega w nim wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyroki NSA z dnia 11 września 2002 r. sygn. akt V S A 2535/01, z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt V SA 1313/02, z dnia 28 lutego 2003r., uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M.Jaśkowska, A.Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s.222). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 kpa stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r. II S.A. 2616/93, ONSA 1995, NR 1 poz. 34). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 kpa. Należy również zauważyć, że przepisy o wyłączeniu pracownika mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 kpa odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. Stanowisko takie, jakkolwiek odnoszące się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA W-wa z dnia 22 lutego 2007r. - ONSAiWSA 2007/3/61, w której stwierdzono, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 zastosowanie ma art. 24 § 1 pkt 5 kpa. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 3 kpa przesłanką wznowienia postępowania jest wydanie decyzji ostatecznej przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 kpa. Jak już wskazano wcześniej, sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wobec tego wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS - w imieniu którego, posiadając stosowne upoważnienie, działał określony pracownik KRUS. Na koniec wskazać trzeba, że decyzja, jaką organ wydaje w wyniku ponownego rozpoznania jest decyzją, która zgodnie z treścią art. 7, 77, 80 kpa musi zapaść po wszechstronnym zebraniu i rozpatrzeniu zebranych dowodów w sposób obiektywny, z zachowaniem swobody organu w ich ocenie. Znaczy to, że organ rozważa wszystkie dostarczone dowody, w miarę potrzeby wzywa stronę do dostarczenia takich dowodów, które pozostają w jej dyspozycji, sam zaś, jeśli jest to niezbędne. prowadzi postępowanie uzupełniające rozpoznając sprawę od nowa według stanu na dzień wydania decyzji. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.