V SA/Wa 2148/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Beata Trawińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych skargę oddala. Wnioskiem z [...] grudnia 2006r Skarżący J. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że składki zapłacił, jednak nie posiada dowodów wpłat. Ponadto wyjaśnił, że ma trudną sytuację materialną i zdrowotną. Utrzymuje się sam z renty chorobowej, którą otrzymuje w wysokości 600,00 zł netto. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z [...] stycznia 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) - dalej: ,,u.s.u.s.--- Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności finansowanych przez płatnika z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 02/1999 i 09-11/1999 wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/1999 wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...] zł, na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01-02/1999 i 09-11/1999 w łącznej kwocie [...] zł. Organ jednocześnie wskazał, iż w świetle obowiązujących przepisów nie podlegają umorzeniu należności finansowane przez ubezpieczonych pracowników za okres 02/1999, 09-11/1999 w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 1-3 i 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub gdy osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić. Jak dalej podniósł ZUS całkowita nieściągalność nie została stwierdzona. Nie zaistniały także, zdaniem ZUS, przesłanki pozwalające na umorzenie - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki ,Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład podniósł, że Zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą - usługi wulkanizacyjne. Głównym źródłem utrzymania jest renta chorobowa. Otrzymywany z tego tytułu dochód wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Odnośnie problemów zdrowotnych Zobowiązanego, organ stwierdził, iż ponoszone w tym zakresie wydatki nie zostały udokumentowane. Ponadto podkreślono, iż prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. postępowanie egzekucyjne jest skuteczne. Reasumując Organ orzekający wskazał, że uzyskiwane przez Wnioskodawcę dochody dają możliwość spłaty zadłużenia w systemie ratalnym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący ponownie wskazał na trudną sytuację materialną. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - dalej ,,Prezes ZUS-- - decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej k.p.a. oraz art. 83 ust.1 pkt 3, art.28 ust.1, 2 i 3a, art.30 i 32 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu, uchylając jednocześnie decyzję własną z [...] lutego 2007 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu Prezes ZUS podzielił argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Ponadto wskazał, że Zobowiązany jest właścicielem nieruchomości rolnej położonej w T., którą to nieruchomość wydzierżawił nieodpłatnie na okres 10 lat swojemu bratu. Na nieruchomości - na wniosek ZUS - została wpisana hipoteka przymusowa zabezpieczająca zaległe składki ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetki za zwłokę. Ponawiając argumenty podnoszone we wcześniejszych pismach Skarżący podkreślił, iż opłacenie zaległości z tytułu składek pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 §1 kpa zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (szczegółowo składki i okresy wymienione zostały na wstępie niniejszego uzasadnienia). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1)gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3)przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu Organ zasadnie uznał, że w niniejszym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność będąca podstawową przesłanką do ewentualnego umorzenia długu. Należy bowiem wziąć pod uwagę fakt, że Skarżący jest właścicielem nieruchomości, na której w dniu [...] marca 2007 r. została wpisana hipoteka przymusowa zabezpieczająca zaległe składki ZUS. Wobec Skarżącego jest prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. skuteczna egzekucja ze świadczenia rentowego. Ponadto Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług wulkanizacyjnych. Powyższe wskazuje, że mimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności nie można przyjąć, że Skarżący znajduje się w szczególnej sytuacji o której mowa w cytowanym rozporządzeniu. Pomimo problemów zdrowotnych, prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu dochody. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż Skarżący nie przedstawił w toku postępowania wyjaśniającego żadnych zaświadczeń lekarskich ani dowodów świadczących o ponoszonych stałych wydatkach na leki. Prawidłowo więc organy obu instancji przyjęły, że w sprawie nie zachodzą okoliczności mogące być podstawą umorzenia należności wobec ZUS. Zdaniem Sądu instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, która w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.