V SA/Wa 2160/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. G. od postanowienia referendarza sądowego z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2010 r. w sprawie ze skargi M. M., J. G. wspólników spółki cywilnej A. [...] na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... lipca 2010 r. Nr ... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 22 października 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. M., J. G. wspólników spółki cywilnej A. [...] J. G. (zwany dalej: skarżącym) wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z ... grudnia 2010 r. (uzupełnionym ... grudnia 2010 r.), zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W jego uzasadnieniu wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów. Wyjaśnił, iż posiada dom o powierzchni ... m2 oraz nieruchomość rolną o pow. ... ha (łąki). Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych nie posiada. Wyjaśnił, że jest zadłużony w bankach z tytułu zaciągniętych kredytów. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z ... grudnia 2010 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu ... grudnia 2010 r. (data nadania) skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym zmienił poprzednie oświadczenia i wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Wyjaśnił, iż z prowadzonej działalności gospodarczej nie osiągnął w 2010 r. żadnych dochodów oraz wszelkie koszty pokrywa z zaciągniętych kredytów bankowych. W odpowiedzi na pytanie z jakich środków finansowych spłaca kredyty stwierdził, iż część kredytów jest prolongowana, a na spłatę pozostałych zaciąga nowe kredyty. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą ... złotych. Oświadczył, iż zarówno on jak i jego żona nie posiadają oszczędności, lokat bankowych oraz nie otrzymują pomocy finansowej od osób trzecich, ARR i ARiMR (dopłaty do gruntów i inna pomoc) i nie uzyskują dochodów z wynajmu sprzętu gospodarstwa rolnego. Wskazał, iż posiada samochody marki: M. z ... roku i Ł. z ...r. Do pisma załączył m.in. pięć umów kredytowych na łączną kwotę ponad ... mln złotych, zaświadczenia z banku potwierdzające wysokość zadłużenia, zestawienia dotyczące części posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (bez wskazania opisów operacji na rachunku), odpisy decyzji odmawiające przyznania dopłat do gruntów rolnych, PIT-40A żony, dokumenty potwierdzające koszty i przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. Rozpoznając powyższy wniosek postanowieniem z 11 stycznia 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na rozbieżności w złożonych oświadczeniach, w których skarżący pierwotnie twierdzi, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a następnie zmienia oświadczenie i wskazuje, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, co może uzasadniać twierdzenie, iż skarżący dopasowuje swoją sytuację do zadawanych pytań. Dodatkowo referendarz sądowy podniósł, iż skarżący mimo wezwania nie załączył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za trzy miesiące. Na powyższe postanowienie pismem z ... stycznia 2011 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw (nie załączając żadnych dodatkowych dokumentów) podnosząc, iż udzielone kredyty stanowiły zabezpieczenie umowy ARiMR o przyznaniu pomocy ze środków unijnych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF z ... grudnia 2010 r., było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Analizując, w tym zakresie, nadesłane przez skarżącego na zarządzenie referendarza sądowego z ... grudnia 2010 r. dokumenty, Sąd stwierdza, iż na ich podstawie nie można stwierdzić aby w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Świadczy o tym przede wszystkim fakt, iż małżonka skarżącego otrzymuje stałe świadczenie emerytalne w wysokości 16.576 zł brutto rocznie (według oświadczenia) oraz prowadzi gospodarstwo agroturystyczne, w stosunku do którego nie oświadczono aby przynosiło stratę. Mając na uwadze oświadczenie skarżącego o miesięcznych wydatkach na poziomie ok. ... zł oraz jedynym ujawnionym źródle dochodów jego żony w wysokości ... zł brutto rocznie zauważyć można, iż różnica powyższych kwot i ustalony w ten sposób dochód nie pokrywa wydatków, co świadczyć może o świadomym nieujawnieniu innych źródeł osiąganych przez skarżącego dochodów i ich wysokości. Dodatkowo należy wskazać (co zostało podniesione przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2011 r.), iż skarżący mimo wezwania nie załączył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za trzy miesiące. Załączył jeden zestawienia obrotów na rachunkach i to nie wszystkich. Brak jest natomiast tytułów operacji bankowych. Trzeba również zauważyć, iż skarżący, mimo wezwania nie nadesłał wyciągu z rachunku bankowego nr ..., którego zgodnie z zaświadczeniem z banku jest właścicielem. Nadesłał jedynie zaświadczenie, z którego wynika, iż na dzień ... grudnia 2010r. stan rachunku wynosi ... złotych oraz że skarżący korzysta z kredytu, którego wysokość wynosi ... złotych. Podkreślić należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Ma to również znaczenie np. przy badaniu wpływów na rachunek spółki cywilnej A. [...], gdzie z dokumentów finansowych (rachunki nr ...) wynika, iż płatności za sprzedane przez spółkę ryby mają być dokonane przelewem na rachunek spółki. Natomiast z nadesłanego zestawienia nie wynikają wskazane ww. płatności, które miały być dokonane przez kupującego na ten rachunek. Również, nie bez znaczenia jest, w ocenie Sądu okoliczność, iż przed udzieleniem skarżącemu kredytu (który skarżący posiada m.in. jako wspólnik spółki cywilnej w B., czy współkredytobiorca ze swoją żoną) B. za każdym razem bada zdolność kredytową kredytobiorcy i tylko w wypadku, gdy podmiot ten jest w stanie spłacić w określanym czasie kredyt, taki kredyt udziela. Powyższe świadczy o tym, że skarżący posiadał wymaganą zdolność kredytową tj. spełniał wymagania majątkowego, aby taki kredyt uzyskać. Ponadto z akt sądowych oraz orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wynika, iż skarżący korzystał z pomocy radcy prawnego ustanowionego z wyboru oraz w związku z wydaniem orzeczeń dla niego korzystnych zostały na jego na rzecz zasądzone koszty postępowania sądowego obejmujące również wynagrodzenie radcy prawnego. W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.