V SA/Wa 2160/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Beata Blankiewicz-Wóltańska po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia ... maja 2014 r. Nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego W dniu 17 września 2014 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, sporządzony na urzędowym formularzu PPF. Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 października 2014 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz udzielenia informacji w przedmiocie sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył dokumentację dotyczącą jego sytuacji majątkowej. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 listopada 2014 r. odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ustawowym terminie strona złożyła sprzeciw. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada wiedzy specjalistycznej w zakresie prawa i procedury administracyjnej, a brak środków finansowych nie pozwala mu na skorzystanie z usług profesjonalisty w tym zakresie. Wskazał na sytuację majątkową, w wyniku której nie może bez uszczerbku ponieść kosztów wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej zwana "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej o jego przyznanie, która winna tego dokonać poprzez złożenie kompletnego, wiarygodnego i przekonującego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, dokumentów źródłowych oraz, na wezwanie Sądu, dodatkowych oświadczeń. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu rodzinnego, majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniej oceny sytuacji materialnej tej osoby. Oceny tej dokonuje się z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości oraz stałych koniecznych wydatków ponoszonych na utrzymanie jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona musi ponieść w danym postępowaniu. Mając na uwadze treść złożonych przez skarżącego oświadczeń (k. 30-56 akt sądowych) nie sposób stwierdzić, że wykazał on niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów i informacji wskazanych w wezwaniu z 10 października 2014 r., a jedynie kopie umów kredytowych – częściowo bez harmonogramów spłat kredytów, decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2014 oraz wyciąg z rachunku bankowego wskazujący jedynie wysokość salda debetowego (w związku z posiadanym przez Skarżącego kredytem w rachunku bieżącym). Nadesłany wyciąg bankowy nie dokumentuje dokonywanych operacji bankowych – w tym wpłat i wypłat z tego rachunku, co uniemożliwia ocenę realizowanych wypłat i wpłat. Nie przedstawił natomiast wyciągu z rachunku bankowego obsługującego kredyt gotówkowy na cel konsumpcyjny. Skarżący posiada kredyt w rachunku bieżącym, a więc rachunek bankowy dający potencjalną możliwość pobierania środków pieniężnych do określonego limitu. W przypadku konta bankowego prowadzonego dla Skarżącego limit kredytu odnawialnego wynosi ... zł i taki też jest wynik ujemnego salda na rachunku. Skarżący nie przedstawił również odcinków emerytury uzyskiwanej przez ojca oraz wyciągów z rachunków bankowych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nie udokumentował w żaden sposób kosztów utrzymania domu, nie przedstawił np. faktur za korzystanie z energii elektrycznej, gazu, wody, telefonów oraz nie udokumentował dochodów z gospodarstwa rolnego. Skarżący nie udokumentował ani uzyskiwanych dochodów ani ponoszonych kosztów utrzymania. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy. Skarżący posiada majątek – nieruchomość rolną (... ha), wykazał również trzy samochody osobowe i sprzęt. Wszystkie te składniki wymagają nakładów pieniężnych, chociażby zakupu paliwa, ubezpieczenia. Skarżący jest dłużnikiem bankowym i ciąży na nim spłata rat kredytu. Wskazując koszty utrzymania, równocześnie twierdzi, że dochód z gospodarstwa jest "zerowy". Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być natomiast brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Wnioskujący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Rozpoznając wniosek Skarżącego w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez Skarżącego zarzutów lub braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (Skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11 oddalających zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 929/10 przyznające Skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępstwa procesowego wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych oraz wynajęcia zawodowego pełnomocnika. W niniejszej sprawie brak jest podstaw, by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. Na skarżącym jako osobie zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy ciążył obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący takich przesłanek nie wykazał, zatem na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.