V SA/Wa 2163/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Oddala skargę Wnioskiem z dnia ... kwietnia 2008 r. M. Z. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezesa KRUS) o umorzenie należności w związku z nadpłatą wynikającą z nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Swój wniosek motywowała tym, że nie była świadoma pobierania nienależnego świadczenia, poza tym jest bardzo chora, nie ma środków na utrzymanie, jej mąż nie pracuje a córka chodzi jeszcze do szkoły. Pismem organu z ....04.2008r. wnioskodawczyni została zawiadomiona, że zostanie przeprowadzona wizytacja w jej gospodarstwie oraz pouczona o możliwości złożenia wszelkich dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialną oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzoną przez organ dokumentacją i zgłoszenia ewentualnych żądań lub zastrzeżeń w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma. W dniu ... kwietnia 2008 r. przeprowadzono wizytację w gospodarstwie płatnika, sporządzając na tę okoliczność protokół. Z protokołu wynika m.in., że wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni ... ha, twierdzi, że w gospodarstwie nic nie jest uprawiane, dostaje dopłaty z ARiMR, kwoty nie pamięta. W gospodarstwie znajdują się budynki gospodarcze -stodoła i stajnia murowane, kryte blachą, wymagające remontu ( odpada tynk) oraz dom mieszkalny z ...r. murowany, kryty blachą. Rodzina jest na utrzymaniu męża w-czyni, który podejmuje prace dorywcze, z czego ma dochód ok. 1... zł miesięcznie, poza tym wnioskodawczyni otrzymuje zasiłek rodzinny z Urzędu Gminy, córka A. ma lat ..., uczęszcza jeszcze do szkoły. Wnioskodawczyni wskazała, że systematycznie wykupuje lekarstwa, na co miesięcznie przeznacza ... zł. Prezes KRUS decyzją z ... maja 2008 r. znak: ... wydaną na podstawie przepisów art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników [Dz.U. Nr 7 z 1998 r. poz. 25 z późn. zm.], dalej: u.s.r. odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Organ wskazał, że M. Z. w dniu 18.11.2004r. zawarła z M. W. umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, składając własnoręczny podpis poświadczyła, że zapoznała się z jej treścią. W § 3 umowy zawarto następujące oświadczenie: "...." W dniu ...04. 2006r. dzierżawca zawarł związek małżeński córką w-czni, co naruszyło § 3 umowy dzierżawy i było podstawą do wstrzymania części uzupełniającej świadczenia. Ponieważ M. Z. nie poinformowała Kasy o zmianie warunków dzierżawy, naliczono nadpłatę nienależnie pobranego świadczenia za okres ....05.2006r. do....06.2007r. Prezes Kasy wskazał, że mimo, iż wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w - czyni uzasadniała złym stanem zdrowia, to nie została ona uznana za całkowicie - trwale lub okresowo - niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym ( wyrok Sądu Okręgowego w T. z 7 lutego 2008r.). M. Z. nie przedstawiła również dowodów na uzasadnienie pozostałych przyczyn, na które się powoływała we wniosku o umorzenie - wysokich kosztów leczenia ( brak faktur ) oraz wydatków związanych z uczęszczaniem córki do szkoły. Organ dodał, że nie znalazł podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. i umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Przedstawione przez stronę dowody na poniesione wydatki związane z modernizacją budynku mieszkalnego dotyczą nie okresu bieżącego, lecz 2007r., wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne, zamieszkuje wspólnie z domownikami w wieku pozwalającym na podjęcie zatrudnienia, jej mąż pracuje dorywczo. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. Z. podtrzymała swoje dotychczasowe argumenty, przemawiające - jej zdaniem - za umorzeniem nienależnie pobranego świadczenia, do wniosku dołączyła faktury za leki oraz zaświadczenie z Zespołu Szkół w C. Prezes KRUS decyzją z ... czerwca 2007 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że decyzją z ...03.2008r. Placówka Terenowa KRUS w T. ustaliła nadpłatę nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym za okres od ... maja 2006r. do ... czerwca 2007r. w kwocie ...zł. Podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, ustosunkowując się do dołączonych przez wnioskodawczynię do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dowodów podniósł, że przedstawione faktury nie wskazują na wydatki ponoszone na zakup leków, a jedynie na jednorazowo zakupione suplementy uzupełniające codzienną dietę w witaminy i składniki mineralne. Dodał również, iż przedstawiając zaświadczenie ze szkoły dotyczące córki wnioskodawczyni nie udokumentowała żadnych wydatków związanych z uczęszczaniem córki do szkoły, np. ponoszonych na zakup pomocy szkolnych, biletu miesięcznego na dojazdy itp. Na koniec zaproponował ulgę w spłacie nienależnie pobranego świadczenia w postaci rozłożenia go na raty. Powyższą decyzję strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia i wskazując na argumenty podnoszone już w postępowaniu administracyjnym, podkreślając, że od czterech lat jest bardzo chora. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że stan zdrowia wnioskodawczyni był przedmiotem badania zarówno przez komisję lekarską KRUS, jak i biegłego Sądu Okręgowego w T. i żaden z lekarzy nie stwierdził całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania danego aktu, a wynikającego z akt sprawy. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.r., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia ... kwietnia 2008 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z KRUS. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego" przy zaistnieniu, którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może, więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego - tak w pierwotnym wniosku, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - żądanie w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń uzasadniała tym, że nie była poinformowana o konieczności zgłoszenia do KRUS zmian w umowie dzierżawy, swoją ciężką chorobą, ponoszonymi kosztami leczenia oraz wydatkami związanymi z uczęszczaniem córki do szkoły. Organ orzekający wziął pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę i dokonał ich oceny, co znalazło zaś swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Pozwala to Sądowi na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia i stwierdzenie, iż w rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego, zgodnie z art. 80 k.p.a. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, co wskazał w uzasadnieniu decyzji, że żadne wydatki na leczenie własne rolniczki nie zostały udokumentowane. Przedstawione faktury nie dokumentują wydatków na leki, lecz suplementy uzupełniające codzienną dietę w witaminy i składniki mineralne. Tak samo skarżąca nie wykazała żadnych kosztów ponoszonych w związku z uczęszczaniem córki do szkoły. Jest bezsporne, że córka wnioskodawczyni A. jest na utrzymaniu rodziców, uczęszcza do szkoły, jednak brak wskazania przez skarżącą jakichkolwiek kwot wydatkowanych na dojazdy do szkoły, zakup podręczników i pomocy szkolnych itp. uniemożliwiło organowi dokonania oceny rozmiaru obciążenia budżetu domowego z tego tytułu. Z kolei, jeśli chodzi o powoływanie się przez M. Z. na ciężką chorobę, na jaką cierpi od czterech lat, to słusznie organ podniósł, że stan zdrowia skarżącej był przedmiotem oceny przez lekarzy - zarówno w KRUS, jak i Sądzie Okręgowym w T. - Sądzie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, gdzie skarżąca odwołała się od niekorzystnej dla siebie decyzji organu rentowego i nie stwierdzono jej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Powyższa konstatacja znajduje odzwierciedlanie w dowodach zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy (decyzja KRUS, dokumentacja lekarska i odwołanie skarżącej do sądu oraz wyrok Sądu Okręgowego w T. z ... lutego 2008r. k ...). Jeśli chodzi natomiast zarzut skarżącej, iż nie wiedziała ona o konieczności poinformowania KRUS - o wszelkich zmianach w realizowaniu umowy dzierżawy, to należy podzielić argumentację organu, który powołał się na treść tej umowy, własnoręcznie przez skarżącą podpisaną, a z której wprost wynika zobowiązanie wydzierżawiającego do niezwłocznego poinformowania KRUS o każdym przypadku zmiany w osobie dzierżawcy ( umowa k ... akt admin.). Dodatkowo należy wskazać, że w sprawie o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia sama zasadność zobowiązania do jego zwrotu nie jest przedmiotem badania organu, a w konsekwencji sądu kontrolującego ten organ, w wyniku wniesionej skargi. Kwestia ta była przedmiotem odrębnej sprawy administracyjnej, zakończonej wydaniem decyzji z dnia ... 03. 2008r., od której skarżąca się nie odwoływała i która jest ostateczna ( decyzja k ... akt admin.). Ponownemu badaniu zasadności naliczenia nadpłaty renty rolniczej, w części uzupełniającej stoi na przeszkodzie treść art. 16 oraz - w odniesieniu do organu - art. 110 k.p.a. Organ orzekając w sprawie wziął pod uwagę również i to, że rodzina skarżącej ma dodatkowe źródło dochodu w postaci zarobków męża skarżącej, pracującego dorywczo, w wymiarze ok. ...zł miesięcznie oraz zasiłku rodzinnego wypłacanego przez urząd gminy, jak również dopłat do produkcji rolniczej wypłacanych przez ARiMR. Wreszcie skarżąca zamieszkuje razem z innymi domownikami (dorosłe córki), będącymi w wieku pozwalającym na podjęcie zatrudnienia. W ocenie Sądu stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Zdaniem sądu, organ, biorąc pod uwagę zarówno interes zainteresowanej, jak i kierując się stanem finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania wnioskodawczyni ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranej renty, jednocześnie wyrażając gotowość udzielenia jej w innej formie - poprzez spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Podkreślenia wymaga, iż nie stwierdzono też takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub być podstawą wznowienia postępowania administracyjnego; postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a., oceny zebranych w sprawie dowodów dokonano z uwzględnieniem treści art. 77§ 1, 80 i 81 k.p.a., strona miała możliwość brania udziału w postępowaniu i powiadomiona prawidłowo - w trybie art. 10 § 1 k.p.a. - mogła wypowiedzieć się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz swych żądań. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.