V SA/Wa 2163/12

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M.J. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] znak [...] w przedmiocie: stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie przyznania płatności finansowej z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok [...] p o s t a n a w i a: - odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M.J. (dalej: "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Opisując posiadany majątek wskazał dom, budynki gospodarcze oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,5 ha. Podstawę utrzymania rodziny stanowią świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 6.128,74 zł. Skarżący wskazał ponadto, że pozostaje z żoną we wspólnocie majątkowej, nie posiada zasobów pieniężnych i wartościowych. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie skarżący nadesłał zaświadczenia o dochodach za 2011 r. wystawione przez Urząd Skarbowy, zaświadczenia o dochodach uzyskanych w roku 2012 (decyzje ZUS z dnia [...]marca 2012 r. w sprawie waloryzacji emerytur, umowa zlecenia zawarta przez skarżącego), wyciągi bankowe z ostatnich 3 miesięcy. Skarżący wyjaśnił, że posiadana nieruchomość rolna jest użytkowana rolniczo na powierzchni 1,03 ha, w tym ziemia rolna - 0,43 ha, łąka - 0,49 ha, pastwisko - 0,11 ha. Skarżący wskazał, że otrzymywał dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w następujących latach: rok 2004 - [...]zł, rok 2005 - [...]zł, rok 2006 - [...]zł, rok 2009 [...]zł; rok 2010 - [...]zł. W latach 2007-2008 oraz w roku 2011 skarżący nie otrzymał dopłat. Skarżący opisał również wydatki stanowiące koszty utrzymania rodziny, eksploatacji domu i utrzymania działki rolnej w dobrej kulturze. Do kosztów tych zaliczył podatek od nieruchomości i podatek rolny w wysokości [...]zł, gaz z butli - 300 zł (6 sztuk x 50 zł), woda rocznie 396 zł (6 x 65,91 zł), dwa telefony - średnio miesięcznie 122,01 zł, energia elektryczna – 2881,80 zł za rok, ubezpieczenia na życie - 924,6 zł, ubezpieczenie budynków – 132 zł, ubezpieczenie samochodu - 292 zl, wywóz śmieci 460 zł, benzyna średnio miesięcznie - 126 zł, zakup węgla wg faktur – 6.866,41 zł, drobne naprawy eksploatacyjne domu i budynku gospodarczego - 1800 zł, wydatki na wyżywienie średnio rocznie: 12 x 2.100 zł = 25.200 zł, porady medyczne: 6 x 120 zł = 720 zł, leki rocznie wg zaświadczenia i faktury – 1.911,91 zł, leki bez recepty - 900 zł, zakup odzieży - 1800 zł, zakup nawozów sztucznych 500 zł, środki czystości - 1000 zł. Do wykazanych wydatków skarżący dodał wydatki na zakup gazet, książek i "na kościół" - razem rocznie około 3.000 zł. Nadwyżka dochodów nad wydatkami to rezerwa na wypadki losowe jak choroba, awarie w domu i konieczne remonty. Skarżący zamierza w następnym roku przeprowadzić remont dachu, co stanowić będzie kwotę około 8.000 zł. Innych, dodatkowych dochodów, poza emeryturami skarżący nie przewiduje. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. W myśl art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy mieć na uwadze, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Na obecnym etapie postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto na skarżącym ciąży obowiązek zapłaty wpisów sądowych od skarg w trzech innych zainicjowanych postępowaniach sądowych; w każdej ze spraw wpis wynosi 200 zł. W niniejszym postępowaniu należy więc ocenić, czy skarżący może ponieść koszt wpisu sądowego (łącznie 800 zł). Warto zauważyć, że w toku postępowania mogą się pojawić inne koszty sądowe, np. opłaty kancelaryjne za sporządzenie uzasadnienia do wyroku (w każdej sprawie opłata ta wynosi 100 zł) oraz wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wraz z kosztem jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając jednak na uwadze, że obowiązek ewentualnego poniesienia wskazanych kosztów sądowych nie jest pewny, zależy od wyniku postępowania przed sądem I instancji, dotyczy czasu przyszłego i będzie rozłożony w czasie, a skarżący ma możliwość składania wniosków o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania sądowego, nie wydaje się uzasadnione przeprowadzenie oceny przesłanki przyznania prawa pomocy przy uwzględnieniu przyszłych kosztów sądowych. Analizując złożone oświadczenia i przedstawione dowody wskazać należy, iż skarżący oraz jego małżonka posiadają stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości netto 5.041 zł i nie mają nikogo na utrzymaniu. Skarżący wskazał, że ponosi koszty utrzymania nieruchomości rolnej w dobrej kulturze rolnej, ale nie wskazał, czy posiadana nieruchomość rolna przynosi dochody, w jakiej wysokości i nie wskazał jaki rodzaj działalności rolnej jest prowadzony (rodzaj upraw, hodowla zwierząt). Skarżący dokładnie opisał koszty utrzymania gospodarstwa domowego, ale przedstawione wydatki nie w każdym przypadku dotyczą okresów miesięcznych i nie wszystkie z wykazanych wydatków można zaliczyć do kosztów niezbędnego utrzymania. Do kosztów niezbędnego utrzymania nie można zaliczyć w ocenie referendarza sądowego składek na ubezpieczenie na życie, jak również wydatków na zakup gazet, książek i "na kościół" (około 3000 zł rocznie). Nie negując, że są to dla skarżącego bardzo istotne wydatki i stanowią one znaczące obciążenie budżetu domowego, nie mogą być uwzględnione przy ocenie zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Skarżący przedstawił wyciągi bankowe, własne i żony, z których wynika saldo dodatnie w wysokości [...] zł (rachunek skarżącego) oraz w wysokości [...] zł. (rachunek żony skarżącego). Na wyciągu z rachunku bankowego skarżącego zaewidencjonowano wpłaty z tytułu świadczenia emerytalnego, jak i wykonanej umowy zlecenia ([...] zł). Odnieść się należy również do wykazanych przez skarżącego wydatków na opał (węgiel, eko groszek, miał). Przedstawione faktury dokumentują wydatek w wysokości około 7.025 zł, poniesiony w ciągu dwóch dni. Mało prawdopodobne jest aby osoby, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej (co może uzasadniać zwolnienie od kosztów sądowych) w okresie dwóch dni ([...] i [...] listopad 2012 r.) zdecydowały się wydatkować kwotę przekraczającą 7000 zł, nawet jeżeli są to koszty zakupu opału. Analizując pozostałe informacje przedstawione przez skarżącego wskazać należy, że rodzina skarżącego ponosi miesięczne wydatki na: energię elektryczną - około 230 zł, leki – około 150 zł, woda – 33 zł, podatek – około 19 zł, gaz – około 25 zł, telefony – 122 zł, wywóz śmieci – 39 zł (łącznie 618 zł). Zgodnie z oświadczeniem, rodzina wydaje około 2.100 zł miesięcznie na wyżywienie, około 150 zł na odzież, 84 zł na środki czystości, 60 zł na dodatkowe usługi lekarskie. Wskazane wydatki stanowią kwotę około 3000 zł, a więc niewiele wyższą od świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez skarżącego ([...] zł). Ponadto rodzina ponosi roczny wydatek na ubezpieczenie samochodu (292 zł) i budynków (132 zł) oraz wydatki na drobne naprawy eksploatacyjne. Zauważyć należy, że oprócz skarżącego, świadczenie emerytalne otrzymuje również jego żona ([...] zł), a ponadto, zgodnie z oświadczeniem skarżącego w budżecie rodzinnym przewidziana jest rezerwa na wypadki losowe jak choroba, czy awarie w domu i konieczne remonty na która przeznaczane są nadwyżki dochodów nad wydatkami. Mając powyższe na uwadze należało uznać, iż skarżący posiada wystarczające środki pieniężne na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Wskazać należy, iż w sytuacji gdy uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Wnioskujący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.