V SA/Wa 218/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant st. specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2018 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz T. D. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z ... lipca 2017 r. ... w przedmiocie odmowy umorzenia w całości grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego seria ... w wysokości 500 zł, Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z ... grudnia 2017 r. nr.... utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu w/w decyzji organ przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: Pismem z 18 maja 2017 r. T. D. zwrócił się do Głównego Inspektora Transportu Drogowego z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia w całości kary grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w wysokości 500,00 zł. Wnioskodawca wskazał na trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną. Zaznaczył, że jest inwalidą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, całkowicie niezdolnym do pracy. W latach 2004 r. - 2014 r. opiekował się żoną, jednak ze względu na swój zły stan zdrowia obecnie nie jest już w stanie sprawować nad nią opieki w konsekwencji czego umieszczono ją w DPS. Do wniosku załączono m.in. zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej potwierdzające objęcie strony zasiłkiem stałym. Decyzją z ... lipca 2017 r. ... Główny Inspektor Transportu Drogowego odmówił umorzenia w całości grzywny. Pismem z 8 sierpnia 2017 r. T. D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał na swoją trudną sytuację życiową związaną m.in. z przewlekłymi chorobami. Do pisma załączył zaświadczenie z GOPS w L. oraz kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu żony z ... lipca 2017 r. Decyzją z ... grudnia 2017 r. nr... Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jak wyjaśnił Organ, wniosek o umorzenie należności pieniężnej w całości powinien być szczegółowo umotywowany. Dłużnik powinien we wniosku wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że z uwagi na swoją sytuację majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a ściągnięcie należności w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Zgromadzenie materiału dowodowego, w oparciu o który organ administracyjny podejmuje decyzję, wymaga współdziałania ze strony dłużnika, który będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem podania powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty, oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy. W ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego trudno w niniejszej sprawie dopatrzyć się przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowej należności w całości. GITD wskazał, że z przedłożonego przez stronę materiału dowodowego wynika, że T. D. [...] Z powyższego zestawienia wynika, [...]. Zdaniem Organu strona nie wskazała w jaki sposób finansuje wydatki wskazane w oświadczeniu o majątku, dochodach i źródłach utrzymania pomimo, iż jak wcześniej wskazano bilans gospodarstwa domowego zobowiązanego jest ujemny. GITD stoi na stanowisku, że strona posiada niewykazane w złożonym materiale dowodowym środki pieniężne, które umożliwiają jej pokrywanie bieżących wydatków. GITD podkreślił, iż powszechnie obowiązującą zasadą w polskim porządku prawnym jest obowiązek regulowania należności wobec Skarbu Państwa, natomiast umorzenie należności pieniężnej w całości traktować należy jako instytucję o charakterze zupełnie wyjątkowym. Trudna sytuacja materialna Strony sama w sobie, w ocenie Organu nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem zobowiązanego. Zawsze bowiem ulga w zapłacie zobowiązania leży w interesie (faktycznym) ukaranego. W rezultacie każdy zobowiązany znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania ulgi. Dlatego ważne jest wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji, w której strona znalazła się niezależnie od swojego postępowania. Skargę na wyżej opisaną decyzję wniósł T. D. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów Jak wyjaśnił autor skargi, podnoszony przez organ ujemny bilans po stronie wydatków, w porównaniu z średnio miesięcznymi dochodami osiąganymi przez zobowiązanego ma swoje źródło w przyjętej strukturze wydatków zobowiązanego. Stanowi, co podkreślił wykaz minimalnych egzystencjalnych potrzeb zobowiązanego, przy uwzględnieniu jego stanu zdrowia - choroba nowotworowa i związane z nią inwalidztwo tj. całkowita niezdolność do pracy. To nie oznacza, jak błędnie założył organ, że zobowiązany ukrywa bądź posiada dodatkowy majątek, z którego pokrywa "brakujące" ... zł". Skarżący pokreślił, że osiągany przychód nie pozwala w całości pokryć tychże potrzeb bywa, że aby pokryć wymagalne zobowiązania np. za zużytą energię elektryczną, czy też aby zakupić niezbędny opał, zmuszony jest zrezygnować z zakupu zalecanych przez lekarza leków. Zatem, w ocenie Skarżącego czym innym są uzasadnione obiektywnie wydatki zobowiązanego - wskazane organowi, a czym innym realne możliwości ich pokrycia z dochodu zobowiązanego. Nadto wnoszący skargę wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania, składał oświadczenie o braku możliwości jakiegokolwiek zatrudnienia z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Do akt złożył bowiem m.in. aktualne zaświadczenie z GOPS w L. o objęciu go pomocą od 2005 r. z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Organ owej całkowitej niezdolności do pracy zobowiązanego nie kwestionował bynajmniej w - toku postępowania, nie żądał też dodatkowych wyjaśnień, dokumentów na tę okoliczność. Autor skargi podkreślił, że zapłata zaległej grzywny spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, co nie byłoby zgodne z interesem tego obywatela, jednocześnie nie byłoby to również zgodne z interesem publicznym. A taka sytuacja niewątpliwie powstałaby w realiach przedmiotu sprawy. W ocenie Skarżącego nie może być tak, że postępowanie, które kwoty tej dotyczy, może generować należności, które przewyższają pomoc społeczną z GOPS-u. Do skargi załączono zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z 29 kwietnia 2015 r. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 27 maja 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2016 poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzją powinna zostać uchylona. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2016 r., poz.1870 ze zm.), w której zgodnie z art. 55 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W myśl powołanego przepisu oraz art. 57 ustawy należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Art. 56 ust. 1 stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli: - osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; - osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; - zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; - jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; - zachodzi interes publiczny. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl). Przechodząc do analizy niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż organ nie przeprowadził w ramach postępowania odwoławczego postępowania dowodowego w odpowiednim zakresie i z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów uznał, iż wobec Skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych umożliwiająca umorzenie obciążających go należności. Chodzi mianowicie o przesłankę wskazaną w pkt. 5 ww. przepisu. Zdaniem Sądu organ powinien raz jeszcze w sposób dogłębny ustalić i ocenić sytuacje zdrowotną Skarżącego, zwłaszcza w kontekście podnoszonych przez niego i udokumentowanych okoliczności związanych z przebywaną ciężką chorobą nowotworową. Organ zarzucił Stronie "ujemny bilans gospodarstwa domowego", bez odniesienia się w tej materii do choroby nowotworowej i związanych z nią kosztów tj. na leki, odpowiednie odżywianie, wizyty u lekarzy, dojazdy do szpitala, czy Skarżący jest w stanie im podołać w kontekście pobierania zasiłku stałego jako osoby całkowicie niezdolnej do pracy. Organ winien mieć na względzie, że uiszczenie kary pieniężnej w wysokości 500 zł przez Skarżącego, który otrzymuje miesięcznie 634 zł (zasiłek stały – 481 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny – 154 zł) może pozbawiać zobowiązanego środków zapewniających mu codzienną egzystencję, jak również leczenie czy odpowiednie, adekwatne do schorzenia odżywianie. Gdyby organ miał jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie winien zobowiązać Skarżącego do przedłożenia np. dokumentacji lekarskiej odnoszącej się do stanu jego zdrowia oraz potrzeb z nim związanych, czy orzeczenia o niezdolności do pracy. Przy tym Sąd stoi na stanowisku, że w przypadku człowieka bardzo poważnie chorego, obarczonego dużym ryzykiem śmierci, samotnego nie może być tak, że nie daje się pierwszeństwa jego interesom i to podstawowym jakim jest prawo do życia i normalnej egzystencji, a preferuje się interes fiskalny państwa (por. wyrok WSA w Warszawie sygn. akt: V SA/Wa 3171/16 z 2 czerwca 2017 r.). Sąd podkreśla, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia danej przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy wyłącznie do kompetencji organu. W ocenie Sądu, w badanej sprawie Organ nie zebrał jednak wymaganego materiału dowodowego, co spowodowało, że uzasadnienie zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Co prawda odniósł się do przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, lecz nie wykazał, że rozważał wszystkie aspekty sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem interesu publicznego. Interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powodowałaby konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej, kolejnej formy pomocy państwa, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Warszawie sygn. akt: V SA/Wa 2218/16 z 12 czerwca 2017 r.). Z powyższych względów Sąd skargę uwzględnił. Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O zwrocie Skarżącemu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.