V SA/Wa 2182/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2016 r. V SA/Wa 2182/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2016 r. V SA/Wa 2182/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy P.W. (dalej: "Skarżący") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego jedynym źródłem dochodów jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.850 zł netto miesięcznie. Jako składniki majątku Skarżący wymienił współwłasność mieszkania o powierzchni 56 m2 (znajdującego się w W.) i wartości ok. 270.000 zł oraz działkę budowlaną o powierzchni 2,5 tysięcy m2 (położoną w G. nad P.) i wartości 70.000 zł. Natomiast do miesięcznych wydatków zaliczył: czynsz najmu – 700 zł, opłaty za media 150 zł, koszty wyżywienia i utrzymania – 700 zł. Skarżący dodał też, że jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 20.000 zł. Ponieważ oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego, został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez przedstawienie następujących dokumentów: a) zeznania podatkowego za 2015 rok, b) zaświadczenia pracodawcy o wysokości jego miesięcznego wynagrodzenia za pracę, c) dokumentów potwierdzających podaną w rubrykach nr 5 i nr 11 formularza PPF informację o udzielonym mu kredycie hipotecznym oraz miesięcznych wydatkach związanych z jego spłatą (np. kopia umowy kredytowej oraz, harmonogram spłaty rat kredytu), d) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie, e) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń. Ponadto wezwano Skarżącego do udzielenia w ww. terminie informacji, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą, a jeżeli tak, to zobowiązano do przedstawienia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów (straty) uzyskanych przez Skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2015 oraz w okresie od [...] stycznia 2016 r. do [...] lipca 2016 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, przy piśmie z dnia [...] września 2016 r., pełnomocnik Skarżącego nadesłał: - wydruk zeznania podatkowego Skarżącego za rok 2015 (PIT-36L) wraz z załącznikiem PIT/B, z którego wynika, że w roku ubiegłym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód w wysokości 4.044,27 zł przy przychodzie w kwocie 94.966,18 zł, - kserokopię zaświadczenia z dnia [...] września 2016 r. o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wskazującego, iż średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącego za pracę wynosi 1.850 zł brutto, - mało czytelny wydruk zdjęcia zawiadomienia o zmianie wysokości opłat za mieszkanie, - kserokopie prognoz zużycia energii elektrycznej, z których wynika, że opłata za energię elektryczną za okres 2 miesięcy wynosi ok. 219 zł, - wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wskazujący, iż Skarżący z dniem [...] czerwca 2016 r. został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej. W ww. piśmie z [...] września 2016 r. pełnomocnik poinformował, że harmonogram spłaty rat kredytu Skarżący otrzyma dopiero w dniu [...] września 2016 r. i wobec tego wniósł o wydłużenie terminu na jego przedłożenie. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Skarżący, ubiegając się o przyznanie jej prawa pomocy, nie wykazał w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. W ustawowym siedmiodniowym terminie Skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia podnosząc, iż przedstawił zdecydowaną większość dokumentów świadczących o zaistnieniu przesłanek do udzielenia mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, oceniając wniosek Skarżącego, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie wykazał on spełnienia ustawowych przesłanki uprawniających do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż przedłożenie przez Skarżącego kilku dokumentów w postaci: zeznania podatkowego za rok 2015, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, kserokopii prognoz zużycia energii, wydruku z CEIDG oraz nieczytelnego wydruku zdjęcia zawiadomienia o zmianie wysokości opłat za mieszkanie, nie może być uznane za wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, zgodnie z zarządzeniem z dnia [...] września 2016 r. Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik Skarżącego nie odniósł się w ogóle do kwestii posiadania przez Skarżącego rachunków bankowych (w tym lokat bądź kont dewizowych), do czego został zobowiązany w wezwaniu Sądu z dnia [...] września 2016 r. (lit. d). Słuszny jest więc wniosek referendarza, iż nie jest wiadome czy Skarżący dysponuje rachunkami bankowymi, a jeżeli tak, to iloma, jakie środki są na nich zgromadzone i jakie transakcje były wykonywane na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy. Brak przedstawienia przez Skarżącego istotnych dla oceny wniosku dokumentów, uniemożliwiło referendarzowi dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Przypomnieć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że rozstrzygnięcie w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji więc, gdy w aktach sprawy znajdują się jedynie oświadczenia Skarżącego i wybiórczo przez niego nadesłane dokumenty, Sąd nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego referendarz sądowy. Tym bardziej, iż wiedząc z jakich powodów referendarz odmówił zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych, jego profesjonalny pełnomocnik nie nadesłał wraz ze sprzeciwem wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez Skarżącego, a także nie złożył w tej kwestii żadnego oświadczenia. Ponadto odpowiadając na wezwanie referendarza pełnomocnik Skarżącego poinformował, że harmonogram spłaty rat kredytu Skarżący otrzyma w dniu [...] września 2016 r. Dokumentu tego pełnomocnik nie złożył ani do dnia orzekania przez referendarza (25 listopada 2016 r.), pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie (lit. c), a także nie załączył go do sprzeciwu,. Reasumując, referendarz sądowy trafnie uznał, że bierność Skarżącego w zakresie dokładnego i – co ważne – wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej uniemożliwiła pełną jej ocenę. Pomimo wiedzy, iż Skarżący posiada stałe źródło dochodów (umowa o pracę), a także majątek w postaci mieszkania i działki budowlanej, wobec braku wyciągów z kont bankowych Skarżącego, ani referendarz wcześniej, ani Sąd obecnie, nie jest w stanie dokonać porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Skarżący winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczym. Nie jest bowiem wiadome jakie są rzeczywiste miesięczne dochody Skarżącego oraz czy posiada jakieś oszczędności i w jakiej wysokości. W ocenie Sądu jeżeli wnioskodawca dysponuje zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia, że Skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia wnioskowanego prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.