V SA/Wa 2196/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako ,,Prezes Zakładu--) z dnia [...]10.2006 r. nr [...] wydaną na wniosek H. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy została utrzymana w mocy decyzja z dnia [...]09.2004 r. nr [...]odmawiająca umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 10/1999 - 11/2003 w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę na dzień 16.07.2004 r. w kwocie [...] zł, ubezpieczenia zdrowotne za okres 10/1999 - 11/2003 w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę na dzień 16.07.2004 r. w kwocie [...] zł, Fundusz Pracy za okres 10/1999 r. -11/2003 w kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę na dzień 16.07.2004 r. w kwocie [...] zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: H. L. prowadzi działalność gospodarczą - handel obwoźny - na podstawie zaświadczenia nr [...] z dnia [...]09.1999 r. wydanego przez Urząd Miasta I. Działalność gospodarczą rozpoczął [...]09.1999 r. Złożył deklarację rozliczeniową wyłącznie za miesiąc 09/1999, więc Zakład Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,ZUS--) wydał decyzję o dokonaniu na koncie Zobowiązanego, wymiaru składek z urzędu za okres 09/1999 - 11/2003 r. Od tej decyzji H. L. złożył odwołanie do Sądu Okręgowego w B., który postanowieniem z dnia [...]06.2004 r. umorzył postępowanie wobec cofnięcia przez Zobowiązanego odwołania i złożenia przez niego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. ZUS decyzją z dnia [...]09.2004 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, gdyż ustalono, iż zaległość istniejąca na koncie zobowiązanego nie była objęta postępowaniem egzekucyjnym (Płatnik do 12/2003 r. nie składał dokumentów rozliczeniowych, więc decyzją z dnia [...]12.2003 r. dokonano na jego koncie przypisu składek z urzędu) - więc, zdaniem organu, brak było możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności. [...]09.2004r H. L. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia zaległych składek, powołując się na art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 11 poz. 74 z 2007 r.), dalej ,,u.s.u.s". Wskazał, że zadłużenie powstało z powodu zaległości za dostawy towaru, ponadto był zmuszony kupić drugi samochód, co wiązało się z dodatkowymi wydatkami oraz, że ma na utrzymaniu konkubinę, a dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności, ledwie starczają na pokrycie bieżących opłat i skromne jedzenie--, w związku z czym uregulowanie zadłużenia pozbawiłoby go środków do życia. Decyzją z dnia [...]11.2005 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy powyższą decyzję. Podniósł, że na Zobowiązanym spoczywał ciężar udowodnienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, czego nie uczynił gdyż nie przedłożył stosownych dokumentów. Ponadto organ stwierdził, że zaległość istniejąca na koncie H. L. nie była objęta postępowaniem egzekucyjnym z uwagi na fakt, iż za okres od X 1999 r. do XI 2003 r. nie składał on deklaracji rozliczeniowych, a zatem nie było możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Na powyższą decyzję H. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 20.01.2006 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1918/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji gdyż uznał, że w obowiązującym stanie prawnym organem właściwym do rozpoznawania odwołań od decyzji ZUS w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek jest Minister Pracy i Polityki Społecznej a nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Minister postanowieniem z dnia [...]08.2006 r. przekazał sprawę do rozpatrzenia Prezesowi ZUS jako organowi właściwemu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy- decyzją z dnia [...]10.2006 r. nr [...] Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]09.2004 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141 poz. 1365 z 2003 r.), dalej ,,Rozporządzenie--, można umorzyć należności, jeżeli ich opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, mimo, że nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, gdyż Zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody w wysokości około [...] zł miesięczne. Mieszka u konkubiny H. D., która od 02.2006 r. jest zatrudniona w jego firmie i która z tego tytułu uzyskuje dochody w wysokości [...] brutto miesięcznie. Prezes podkreślił, że Zobowiązany nie ma innych zobowiązań pieniężnych, zatrudnia dwóch pracowników tj. H. D. i A. D. i od 12/2003 r. na bieżąco opłaca składki na ubezpieczenia. Ponadto podniósł, że instytucja umorzenia jest przewidziana dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka tu nie występuje. Podał także, ze spłata mogłaby nastąpić w układzie ratalnym, a jednocześnie wskazał, że ewentualne umorzenie zadłużenia byłoby przedwczesne, gdyż zgodnie z art.24 ust.4 u.s.u.s. oraz z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135) , należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. L. wniósł o stwierdzenie nieważności , ewentualnie o uchylenie , decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. gdyż narusza ona prawo, a przede wszystkim zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu oraz zasadę jawności postępowania i informowania strony o podejmowanych czynnościach i zgromadzonych dowodach. Stwierdził, że nie wyjaśniono istoty sprawy i nie przeprowadzono wyczerpującego postępowania dowodowego naruszając tym samym art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 r. z poźn. zm.), dalej k.p.a.. Ponadto zdaniem Skarżącego został naruszony art. 107 k.p.a. gdyż ani w sentencji decyzji ani w uzasadnieniu nie wskazano podstawy prawnej rozstrzygnięcia cytując jedynie przepis art. 83 ust.4 u.s.u.s. Skarżący wskazał także, że Prezes dokonał błędnej oceny jego sytuacji majątkowej, a przecież istotne jest, jaka ona jest obecnie a nie w okresie objętym zaległościami. Podkreślił także, że zaległości powstały z przyczyn od niego niezależnych, ze w wyniku kradzieży jego pojazdu, niezbędnego do prowadzenia działalności, poniósł straty około [...] zł. Także istnienie zaległości za dokonane przez niego dostawy przyczyniło się do złej kondycji finansowej firmy. Twierdzi też, że od kilku lat pozostaje w konkubinacie z H. D. i faktycznie utrzymuje ją i cały dom. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji. Dodatkowo podkreślił, że Skarżącemu zapewniono czynny udział w toczącym się postępowaniu administracyjnym, ponadto, iż przeanalizowano jego aktualną sytuację osobistą i majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł (kwota główna plus odsetki), na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł (kwota główna plus odsetki), na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] (kwota główna plus odsetki) - wszystkie za okres 10/1999 - 11/2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Skarżący nawet nie twierdził, aby takie przypadki zachodziły. Organy orzekające wskazały, że Skarżący w sposób czynny prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi określone dochody. Zatrudnia 2 osoby, w tym swoją konkubinę H. D. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Ponadto z powodu braku deklaracji rozliczeniowych nie prowadzono wobec niego egzekucji, a zatem nie było możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w toku postępowania powoływał się na te okoliczności ale ich skutecznie nie wykazał. On to bowiem powinien udowodnić, że znajduje się w tak trudnej sytuacji, że opłacenie składek pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tej sytuacji stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. i ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć natomiast żadnego znaczenia podnoszone przez Skarżącego w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia. Nie jest zasadny zarzut nie zapewnienia Skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, gdyż w aktach administracyjnych są spisane przy jego udziale kwestionariusze o stanie majątkowym i rodzinnym; w tym z dnia [...]09.2006 r. w którym jest zapis, że nie posiada on innych dokumentów potwierdzających stan materialny. Co do zarzutu braku podstawy prawnej w sentencji decyzji II instancji, to należy podnieść, że decyzja składa się z sentencji i uzasadnienia. W niniejszej sprawie w sentencji nie wymieniono wprawdzie art.28 ust 1 i 2 i ust. 3a tegoż artykułu, ale organ orzekający zrobił to w uzasadnieniu decyzji. Ponadto utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] września 2004 r. podtrzymał także jej podstawę prawną dokonując szczegółowo jej wyjaśnienia w uzasadnieniu oraz rozszerzył znacznie uzasadnienie faktyczne decyzji, w którym wskazał fakty które uznał za udowodnione i odniósł się do argumentów podnoszonych przez H. L. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z tych wszystkich względów na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 z 2002 r.) należało orzec jak w sentencji.