V SA/Wa 22/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2019 r. sprawy ze skargi G. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych oddala skargę. Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku G.Z., na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...].05.2018 r. o numerach [...],[...] i [...], obejmujących zaległości w nienależnie pobranych świadczeniach za lata 2012-2014 na łączną kwotę 54 .591,20 zł należności głównej. W celu wyegzekwowania dochodzonych należności Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. dokonał następujących czynności egzekucyjnych, na podstawie zawiadomień z dnia [...].05.2018 r.: - nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P. [...] (brak środków, zbieg egzekucji); - nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] (brak środków); - nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] (nieskuteczne). Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych wraz z w/w zawiadomieniami o zajęciach zostały odebrane przez Zobowiązanego w dniu [...].05.2018 r. W dniu [...].05.2018 r. wpłynęło do Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., za pośrednictwem faksu, pismo z dnia [...].05.2018 r., w którym G.Z., w związku z nieuprawnionymi działaniami polegającymi na zajęciu środków pieniężnych z rachunków bankowych ([...]), wniósł o natychmiastowe uchylenie wskazanego zajęcia oraz zwrot środków pieniężnych na konto, łącznie z opłatą bankową w wysokości 30 zł (art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej). W nawiązaniu do pisma z dnia [...].05.2018 r. Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. poinformował G.Z., iż [...].04.2018 r. została wydana decyzja odmawiająca ponownego rozpatrzenia sprawy dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za rok 2014 r. W sprawie nie zostały przedłożone nowe dowody oraz nie ujawniono nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które miałyby wpływ na zmianę decyzji zobowiązującej Stronę do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W decyzjach wydawanych przez ZUS każdorazowo Strona była informowana o zasadach zawieszenia świadczenia, w związku z osiąganym przychodem. Sąd Apelacyjny w L. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z [...].08.2017 r., sygn. akt [...] oddalił apelacje Strony w związku z powyższym decyzja zobowiązująca do zwrotu jest prawomocna i Strona jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie Dyrektor ZUS poinformował, iż w związku ze złożonym odwołaniem do Sądu od decyzji z [...].04.2018 r. sprawie nadano bieg. Z uwagi na to, że pismo z dnia [...].05.2018 r. zostało przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. w części zakwalifikowane jako wniosek wniesiony na podstawie art. 58 § 2 ustawy egzekucyjnej, a w pozostałej części jako zarzuty, o których mowa w art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej, w dniu [...].05.2018 r. wydał on dwa postanowienia, mianowicie: - znak [...], którym uznał złożone przy piśmie z dnia [...].05.2018 r. zarzuty za niezasadne; - znak [...], którym nie wyraził zgody na uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia [...].09.2018 r. znak [...] Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Dyrektor ZUS wyjaśnił, że w związku z tym, że zwolnienie środków spod egzekucji związane jest z koniecznością przedłożenia dokumentów umożliwiających analizę stanu faktycznego i ocenę zasadności wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, pismem z dnia [...].08.2018 r. wezwał G.Z. do ich złożenia. W piśmie tym wskazano również, że występując z prośbą o zwolnienie składników majątkowych Strona powinna określić, który składnik ma być objęty zwolnieniem. W odpowiedzi na powyższe G.Z. przy piśmie z dnia [...].09.2018 r. podniósł, że żądanie złożenia dokumentów i wskazanie przez organ, że ich złożenie jest niezbędne do rozpatrzenia wniosku, nie ma oparcia w przepisach prawa w zestawieniu ze stanem faktycznym. Ponadto Strona ponownie wskazała, że wniosek dotyczy uchylenia dokonanych czynności, jednak zgodnie ze stanowiskiem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. pismo zostało potraktowane jako wniosek o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych. Podejmując decyzję w sprawie zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wziął pod uwagę fakt, że G.Z. nie określił składnika, który miałby zostać objęty zwolnieniem, nie wykazał również na czym polega interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należałoby go uznać za ważny. Poza tym nie przedstawił dokumentów z żądanego zakresu, umożliwiających analizę stanu faktycznego i ocenę zasadności wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Nie godząc się z treścią powyższego rozstrzygnięcia G.Z. pismem z dnia [...].10.2018 r. złożył na nie zażalenie. Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu własnego postanowienia organ odwoławczy wskazał m.in., iż z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie zostało wydane żadne postanowienie w przedmiocie zawieszenia prowadzonego postepowania egzekucyjnego, to tym samym brak było podstaw do rozpatrzenia pisma G.Z. z dnia [...].05.2018 r. jako wniosku o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, wniesionego w oparciu o przepis art. 58 § 2. Jedynym trybem, który mógł mieć zastosowanie w sprawie wszczętej żądaniem zawartym w piśmie z dnia [...].05.2018 r. był art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej. Wyjaśnił, że definicja zwolnienia spod egzekucji została zamieszczona w art. 1a pkt 21 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że pod pojęciem tym należy rozumieć niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych. Zgodnie natomiast z treścią art. 13 § 1 w/w ustawy, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter fakultatywny, o czym świadczy ukryty przez ustawodawcę zwrot ,,może". Oznacza to, że organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku. Nawet łączne spełnienie wyżej wymienionych przesłanek nie oznacza, że organ egzekucyjny jest zobowiązany zwolnić określony składnik majątkowy spod egzekucji. Powyższe potwierdza ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w przedmiotowej sprawie Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. nie wyrażając zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętych rachunków bankowych wystarczająco umotywował swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia [...].09.2018 r. Organ egzekucyjny odniósł się zarówno do przesłanki ważnego interesu, jak i wskazał, że w odpowiedzi na wystosowane wezwanie G.Z. nie przedłożył stosownych dokumentów, będących dowodem zasadności wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Organ egzekucyjny słusznie wskazał przy tym, że przesłanka ,,ważnego interesu zobowiązanego" stanowi swoistą klauzulę generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. W zażaleniu z dnia 01.10.2018 r. G.Z. nie wskazał żadnych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy też Kodeksu postępowania administracyjnego, których naruszenia dopuścił się organ egzekucyjny, wnosząc jedynie o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z kolei w piśmie z dnia 01.10.2018 r., będącym uzupełnieniem do tego zażalenia Skarżący podniósł te same argumenty co we wniosku z dnia [...].05.2018r, kwestionując ponownie wydane przez ZUS decyzje o rozliczeniu renty i o zwrocie świadczeń. W ocenie organu odwoławczego kwestie związane z wydanymi przez ZUS decyzjami nie mogą podlegać rozpatrzeniu w tym postępowaniu, nie jest on bowiem uprawniony do poddawania analizie ich treści. Przedmiotem niniejszej sprawy był wniosek o zwolnienie spod egzekucji zajętych rachunków bankowych i jedynie co do prawidłowości jego rozpoznania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej mógł zająć stanowisko. Natomiast Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. uzasadniając swoje postanowienie zawarł w nim zarówno uzasadnienie faktyczne, jak i prawne. Przywołał przepisy regulujące kwestię zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych, zaś dokonana przez organ egzekucyjny ocena przepisów prawa nie budzi zastrzeżeń. Wyżej opisane postanowienie zaskarżył G.Z. W obszernej wielowątkowej skardze w znacznej części nie odnoszącej się do kwestionowanego postanowienia podniósł m. in. że postępowanie organu narusza zasady, o których mowa w art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. Mimo, iż postępowanie o zwrot pobranych kwot jest postępowaniem odrębnym niż postępowanie egzekucyjne to fakt ten nie zwalnia organu z obowiązku należytego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia. W szczególności nie jest uprawniony do pominięcia podnoszonych przez stronę ważnych naruszeń prawa odnoszących się do postępowania egzekucyjnego. Pominięcie zgłaszanych okoliczności naruszeń prawa związanych z egzekucją nosiłoby znamiona zmierzające do uzyskania legitymacji do odmowy zwrotu pobranych kwot. W dalszej części skargi skupił się na kwestionowaniu wydanych przez ZUS decyzji o zwrocie świadczeń. Nadto Skarżący wskazał, że prowadząc postępowanie nadzorcze Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. nie dostrzegł, że w zakreślonym przez ZUS terminie (7 dni), po doręczeniu tytułów wykonawczych, wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego, a zarzuty te nie zostały rozpatrzone w ustawowym terminie. Wobec powyższego wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwana: "P.p.s.a."), stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) P.p.s.a.). W świetle akt sprawy wyżej określone przesłanki nie zachodzą. Organy administracyjne wydając postanowienia w obu instancjach w sposób należyty rozpatrzyły przesłanki wymagane przepisem prawa – art. 13 § 1 u.p.e.a. - przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego – wierzytelności z rachunku bankowego oraz dały temu wyraz w uzasadnieniach swych postanowień, wyjaśniając przy tym stan faktyczny sprawy i biorąc pod uwagę argumenty prezentowane przez Skarżącego zarówno we wniosku, który wszczął postępowanie, jak też w środku odwoławczym wniesionym po wydaniu postanowienia pierwszoinstancyjnego. Podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie postanowień, podlegających kontroli Sądu administracyjnego, stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Z ww. przepisu wynika, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek: a) zobowiązany musi złożyć wniosek, b) zobowiązany musi uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela c) za zwolnieniem spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego musi przemawiać jego ważny interes. Z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika zatem, że przepis ten ma na celu zarówno ochronę interesów zobowiązanego, jak również i wierzyciela. Z przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika ponadto, że organ egzekucyjny rozpatrując wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego, działa w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się, m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku, organ egzekucyjny ma więc prawo odmówić ww. zwolnienia. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi, zarówno organ administracyjny pierwszej instancji, jak też drugiej instancji w sposób należyty, z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy oraz obowiązujących i wiążących się z rozpatrywanym zagadnieniem prawnym, uwzględniły przesłankę ważnego interesu Skarżącego odmawiając zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego – wierzytelności z rachunku bankowego. W ocenie Sądu przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10). O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005. str. 158). Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. służy - jak podkreśla się w doktrynie - poszanowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji (por. Z. Leoński Administracyjne postępowanie egzekucyjne. Problemy węzłowe, Poznań 2003r., s. 80). Skarżący nie przedstawił we wniosku, ani w toku postępowania żadnych konkretnych wyliczeń i zestawień, które w sposób jednoznaczny wskazywałyby, że brak w jego budżecie zajętych kwot wpłynie negatywnie na jego sytuację finansową. Należy wręcz zauważyć iż w tej materii Skarżący nie przejawiał żadnej inicjatywy dowodowej. Sąd stwierdza również, że w orzecznictwie dotyczącym przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., które należy w pełni podzielić, podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 442/10). Należy też podnieść, jedynie na marginesie, że ewentualne pozytywne rozstrzygnięcie wniosku, już po ściągnięciu wyżej wskazanych środków pieniężnych z rachunku bankowego, nie mogło przyczynić się do zmniejszenia uciążliwości egzekucji. Mając na uwadze powyższe (w tym w szczególności to, że Skarżący nie wykazał na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia spod egzekucji, z jakich powodów należałoby uznać go za ważny, a poza tym nie przedstawił żadnych dokumentów umożliwiających ocenę zasadności tego zwolnienia) kwestionowane rozstrzygniecie uznać należało za trafne. Podstawą wyroku jest art. 151 p.p.s.a.