V SA/Wa 2203/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary(spr.), Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnosci z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 16 lipca 2007 r., wniesionej przez pełnomocnika A. J. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwany "Prezesem ZUS") z [...] czerwca 2007 r., Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 11.2005 r. odmawiającą A. J. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 06-11.2000r.; 02-12.2001r., ubezpieczenie zdrowotne za okres 04-12.2000r.; 02-12.2001r. i Fundusz Pracy za okres 04.2000r.; 06-11.2000r.; 02-12.2001r. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 8 lutego 2002 r. Skarżąca zwróciła się między innymi o rozłożenie zadłużenia wobec Zakładu na niskie raty oraz zmniejszenie odsetek i opłat dodatkowych. W piśmie z dnia 14 marca 2002 r. opisała swoją trudną sytuację, z której wynikało, iż opuścił ją mąż, który dodatkowo pozbawił ją wspólnego majątku oraz spowodował, iż obciążono ją za nieuregulowane należności wobec dostawców. Skarżąca opisała jak doszło do upadku jej działalności gospodarczej oraz powstania zadłużenie z różnych tytułów. Skarżąca wskazała, iż do braku kontroli nad prowadzoną działalnością przyczyniła się także jej choroba [...], co spowodowało, iż ojciec skarżącej uzyskał od niej pełnomocnictwo i wyrejestrował działalność skarżącej. W ww. piśmie pełnomocnik ponownie wniósł o umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty. Jako dowody zaistniałej sytuacji zostały dołączone: zaświadczenie o stanie zdrowia skarżącej z dnia 28 stycznia 2002 r., z których wynika, że skarżąca choruje od 1982 r., wyrok Sądu Okręgowego o orzeczeniu rozwodu z winy męża, decyzję Powiatowego Urzędu Pracy o statusie osoby bezrobotnej syna skarżącej z odmową przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, decyzję o wykreśleniu działalności gospodarczej. W odpowiedzi na pismo z dnia 8 lutego 2002 r. Zakład pismem z dnia 19 lutego 2002 r. poinformował skarżącą, iż płatnik zobowiązany jest do opłacania odsetek a opisana sytuacja nie rokuje nadziei na systematyczne terminowe opłacanie rat. Ponadto skarżąca została wezwana do wskazania, źródła spłaty ewentualnych rat. Następnie pismem z dnia 24 maja 2005 r. pełnomocnik skarżącej wskazał na pogarszającą się sytuację zobowiązanej spowodowaną nasileniem choroby oraz spłatą zadłużenia wobec PKP, Urzędu Skarbowego. Jako źródło utrzymania skarżącej wskazał rentę w kwocie 427 zł. Podniósł także, iż rodzina uiszcza za skarżącą czynsz oraz kupuje drogie lekarstwa. Wskazał, iż komornicy oglądając mieszkanie córki nie stwierdzili posiadania przedmiotów nadających się do egzekucji. Konkludując pełnomocnik wniósł po raz kolejny o anulowanie długu lub rozłożenie na raty, zrezygnowanie z odsetek, zrezygnowanie z kosztów egzekucyjnych, pozostanie przy kwotach głównych, bo takie tylko gwarantuje podjecie próby realizacji spłaty zaznaczając przy tym, iż rodzina nie ma już żadnych środków na pomoc dla niej. W załączeniu do ww. pisma pełnomocnik przedstawił szereg zaświadczeń lekarskich stwierdzających chorobę psychiczną skarżącej. W odpowiedzi na ww. pismo Zakład poinformował o obowiązujących przepisach w zakresie umarzania należności oraz warunkach umorzenia min. uiszczenia kosztów egzekucyjnych. Na koniec Zakład wskazał, iż oczekuje wskazania proponowanej wysokości rat i ich realizacji. W odpowiedzi na to pismo pełnomocnik poinformował pismem z dnia l września 2005 r., iż uiścił koszty egzekucyjne. Ponadto przedstawił dochody i wydatki skarżącej oraz wskazał na nasilającą się chorobę [...] zobowiązanej. W kolejnym piśmie z dnia 3 października 2005 r. pełnomocnik opisał stan majątkowy córki wskazując, iż mieszka w pokoju z kuchnią w budynku PKP z 1912 r. Wyposażenie mieszkania jest bardzo skromne stanowi darowizny od znajomych i rodziny. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Zakład odmówił umorzenia zaległości. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, iż skarżąca otrzymuje dochody z tytułu umowy o pracę i renty. Zatem nie mógł uznać, iż zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia, o której mowa w art. 28 ust. 3 usus. Ponadto Zakład wskazał na brak możliwości umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3a usus, ponieważ nie ma szczególnych okoliczności w przemawiających za umorzeniem a spłata innych zaległości nie zwalnia z obowiązku zapłaty zaległych składek ZUS. W odwołaniu od powyższej decyzji A. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź rozłożenie spłaty należności na 48 rat. Powtórzyła przyczyny powstania zaległości opisane wcześniej oraz sytuację w jakiej się znalazła. Jako nową okoliczność wskazała, iż nie jest jej winą, iż Zakład nie rozpoznał jej wniosku z dnia 8 lutego 2002 r., co spowodowało wygenerowanie odsetek. Opisała obecną sytuację majątkową, z której wynika, iż otrzymuje wynagrodzenie miesięczne 1170 zł. Po opłaceniu rachunków oraz zadłużenia pozostaje jej na życie kwota 430 zł. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. Od niniejszej decyzji Prezesa Zakładu, pełnomocnik A. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 741/06, uchylił zaskarżoną decyzję nakazując ponowne, wnikliwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie z zachowaniem wymogów kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd szczegółowo wskazał okoliczności, jakie należy ustalić przed wydaniem decyzji. Sąd podkreślił, że ponownego zbadania wymaga w szczególności zgłoszony w piśmie z 8 lutego 2002 roku, inicjującym postępowanie w sprawie, wniosek o umorzenie odsetek, przy rozpoznaniu którego należy mieć na uwadze, że wbrew stanowisku Prezesa ZUS istnieje możliwość umorzenia samych odsetek za zwłokę, co wynika wprost z brzmienia przepisu art. 24 ust. 2 usus., gdzie pod pojęciem "należności z tytułu składek" mieszczą się także odsetki za zwłokę. Pismem z dnia 16.04.2007r. Zakład zwrócił się do skarżącej z prośbą o poinformowanie, czy od czasu wniesienia wniosku o umorzenie jej sytuacja finansowa uległa zmianie i poinformował o treści art. 10 § 1 kpa. W piśmie z dnia 29.04.2007r. pełnomocnik przedstawił aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącej. Wskazał, że sytuacja pogorszyła się, A. J. od listopada 2006 r. jest chora ([...], [...], [...] i nastąpiło nasilenie się objawów [...]) przebywa na zwolnieniu lekarskim i ze względu na stan zdrowia prawdopodobnie nie będzie miała możliwości powrotu do pracy zawodowej. Pobiera zasiłek chorobowy i rentę, co nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania, w tym na zakup leków, czy dodatkowe świadczenia lekarskie. Do pisma dołączono kartę informacyjną z leczenia szpitalnego w okresie od dnia 18.04.2007r. do 23.04.2007r. i informacje o wysokości pobieranego wynagrodzenia z MOPS Filia L.-B. Prezes ZUS - po ponownym rozpatrzeniu sprawy -decyzją z [...] czerwca 2007 r., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczył ustalenia dokonane przez organ I instancji. Wskazał przebieg postępowania i wymienił dowody w sprawie załączone przesz stronę przy piśmie z dnia 30.04.2007 r. Podkreślił, że Oddział ustalił we własnym zakresie, że np. w miesiącu 02.2007r. skarżąca otrzymała wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w MOPS Filia L.-B. w wysokości 2.766,25 zł brutto, w miesiącu 03.2007r. w kwocie 1.227,77 zł. brutto (wraz z wynagrodzeniem za czas niezdolności do pracy) i w miesiącu 04.2007r. w kwocie 1.101,68 zł. brutto (również wraz z wynagrodzeniem za czas niezdolności do pracy). W dniu 28.03.2007r. Wydział Uprawnień Emerytalno-Rentowych poinformował, że A. J. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 499,50 zł. brutto oraz, że z tego świadczenia nie są dokonywane żadne potrącenia. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS po raz kolejny nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Wskazał i przytoczył podstawy prawne umorzenia oraz zauważył, iż nawet zaistnienie przesłanek do umorzenia określonych w przepisach nie skutkuje umorzeniem z mocy prawa, gdyż decyzja Zakładu oparta jest na uznaniowości. Zakład może, ale nie musi umorzyć należności w całości lub w części. Prezes ZUS wskazał, iż skarżąca pracuje i osiąga z tego tytułu dochody, a także pobiera rentę a zatem należności są ściągalne, dlatego brak jest podstaw do ich umorzenia. Nie ma znaczenia, że dochody te nie są wysokie. Skoro skarżąca reguluje zaległości wobec innych wierzycieli, np. urzędów skarbowych, banków, czy innych firm, oznacza, że posiada środki finansowe, zatem winna również zabezpieczyć fundusze na pokrycie należności wobec ZUS. Ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania, czyli uiszczanie opłat, m.in. za czynsz, energię elektryczną, czy gaz jest ważne, ale nie może to, w ocenie Prezesa ZUS, stanowić podstawy do umorzenia powstałego zadłużenia. Odnosząc się do wskazywanych przez skarżącą problemów zdrowotnych i dołączonego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan zdrowia organ stwierdził, że mimo ww. problemów dłużniczka pracuje zawodowo, co oznacza, że choroba nie uniemożliwia jej całkowicie wykonywania pracy zarobkowej. Wprawdzie w piśmie z dnia 30.04.2007r. jest informacja, że od listopada 2006r. skarżąca przebywa na zwolnieniu lekarskim (otrzymuje zasiłek chorobowy), gdyż w tym okresie chorowała na: [...], [...], [...] i nastąpiło nasilenie się objawów [...] i że ze względu na stan zdrowia prawdopodobnie nie będzie miała możliwości powrotu do pracy zawodowej, jednak nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego, że ma całkowite przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy zarobkowej na stałe. Z karty informacyjnej z leczenia szpitalnego w okresie od 18.04.2007r. do 23.04.2007r. wynika, że przy wypisie ze szpitala orzeczono okres czasowej niezdolności do pracy, tj. 30 dni zwolnienia poszpitalnego, a w miarę potrzeby będzie można ocenić zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. W związku z tym organ uznał, że jest szansa na poprawę stanu zdrowia i ewentualnie podjęcie zatrudnienia. Prezes ZUS wyjaśnił również, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przychody FUS pochodzą, m.in. ze składek na ubezpieczenia społeczne, nie podlegających przekazaniu na rzecz otwartych funduszy emerytalnych. Ze środków zgromadzonych w FUS finansowane są, m.in. wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Skarżąca również korzysta z tych środków, gdyż otrzymuje świadczenie rentowe, więc tym bardziej powinna rozumieć, jak ważne jest opłacanie zaległych składek przez każdą osobę prowadzącą działalność gospodarczą. W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Prezesa ZUS z dnia 13 czerwca 2007 r. jako naruszającej prawo. Pełnomocnik skarżącej zarzucił, że decyzja jest tendencyjna i przy jej wydaniu nie uwzględniono wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 18 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 741/06. Materiał dowodowy został przedstawiony wybiórczo i tendencyjnie, a ustalenia Prezesa ZUS są dowolne i nie uwzględniają stanu faktycznego sprawy. Nie wzięto pod uwagę argumentów i wyliczeń dotyczących sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej przedstawionych w piśmie z dnia 30.04.2007r. Ponadto skarżący powtórzył argumenty podnoszone we wcześniejszych etapach postępowania, w tym również dotyczące przewlekłości postępowania, co przyczyniło się do powiększenia kwoty odsetek. Odnośnie zatrudnienia pełnomocnik wskazał, iż jest to praca okresowa (czynności manualne), dostosowana do cyklów nawrotowych choroby [...] skarżącej i nosi charakter terapeutyczny, zgodnie ze wskazaniem lekarskim. Miejscem pracy jest dom pobytu dziennego m.in. osób chorych [...]. Skarżąca uzyskuje zarobki 1.193 zł brutto, zaś netto ok. 800 zł, co uwzględniwszy wydatki, w tym koszty leczenia nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Pełnomocnik skarżącej zarzucił także naruszenie przepisu art. 10 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, iż podstawą odmowy jest osiąganie dochodów przez Skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że nie zostały wykonane wytyczne WSA zawarte w wyroku z dnia 18 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 741/06, które z mocy przepisu art. 153 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wiążą zarówno sąd jak i organy ponownie rozpoznające sprawę. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że "organ nie odniósł się szczegółowo do warunków umorzenia określonych w przepisach art. 28 ust. l i ust. 3a) u.s.u.s. odnosząc je do konkretnych warunków Skarżącej. Samo ogólnikowe stwierdzenie, że skarżąca otrzymuje dochody z umowy o pracę i renty a następnie wskazanie, iż skarżąca uiszcza inne zobowiązania bez odniesienia się do ich wielkości pod kątem analizy kwoty pozostałej do dyspozycji dowodzi, że Prezes ZUS nie uwzględnił choroby skarżącej, która wpływa na możliwości zarobkowania. Organ nie oceniał tym samym sytuacji wnioskodawcy w kontekście obowiązujących w tym zakresie przepisów. Skarżąca w swoim wniosku w szczególności odwołuje się do podstawy umorzenia - art. 28 ust. 3a) u.s.u.s., jaką jest choroba, do czego organ w żaden sposób się nie ustosunkował, mimo, że skarżąca na każdym etapie postępowania powołuje się na ten fakt. Organ nie ustosunkował się do tej kwestii, a winien był rozważyć jaki wpływ przedmiotowa choroba ma na potencjalną możliwość spłaty zadłużenia przez Skarżącą. Jako argument przemawiający za odmową umorzenia organ podaje, że Skarżąca pobiera rentę oraz wynagrodzenie, z których może być prowadzona skuteczna egzekucja, nie odnosząc się jednak do tego, że Skarżąca jest osobą chorą, a praca ma charakter terapeutyczny. Zakład pomija istotną w sprawie okoliczność a mianowicie złożenie przez Skarżącą wniosku o umorzenie w dniu 8 lutego 2002 r. Decyzja Zakładu natomiast jest oznaczona datą 4 listopada 2005 r. W decyzji tej Zakład wskazuje jako wniosek inicjujący postępowanie z dnia 6 września 2005 r. Zakład zatem nie rozpoznał w ustawowym terminie dwóch miesięcy (art. 35 § 3 kpa) wniosku skarżącej z dnia 2 lutego 2002 r., co doprowadziło do powstania znacznych odsetek. W takich okolicznościach sprawy, mając na uwadze stan majątkowy skarżącej, jej długotrwałą chorobę oraz przewlekłe działanie Zakładu należy rozważyć ponownie umorzenie odsetek. Sąd zauważa, że pełnomocnik skarżącej wskazywał na brak winy w powstaniu odsetek. Organ do powyższych kwestii w swoim uzasadnieniu również się nie odniósł a to ma wpływ na kwestię umorzenia odsetek." Pomimo tych wskazań, nadal nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności w sprawie. W szczególności Prezes ZUS - pomimo wyraźnych wytycznych w tym zakresie - w zaskarżonej decyzji nie rozważył kwestii umorzenia odsetek za zwłokę. Nie dokonano też oceny wpływu przewlekłej choroby [...], na jaką cierpi Skarżąca, na potencjalną możliwość spłaty zadłużenia w świetle przesłanek z art. art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. Za całkowicie dowolne należy natomiast uznać stwierdzenie organu, że tylko dokument potwierdzający całkowite przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy zarobkowej na stałe może świadczyć o niemożności wykonywania tej pracy z powodu choroby. Pominięto fakt, że wykonywana przez Skarżącą praca w MOPS ma charakter terapeutyczny. Po raz kolejny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło też analizy złożonych przez Skarżącą dokumentów, jak też pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dochodów Skarżącej, majątku, jakim dysponuje, możliwości zarobkowych (z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej i zdrowotnej) i porównania go z podstawowymi potrzebami (potrzebami, które dotyczą wszystkich sfer życia, a więc eksploatacji zajmowanego mieszkania, wydatków na żywność, leki, podstawowe dobra kultury). Organ wprawdzie przedstawił swoje wyliczenia zarobków Skarżącej, jednakże całkowicie pominął wydatki. Bez dokonania takiej analizy stwierdzenie organu, iż zebrany w sprawie materiał nie stanowi przesłanki do umorzenia zaległości, jest stwierdzeniem niepopartym żadnymi argumentami. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdza, że w jego ocenie osiągane dochody pozwalają na spłatę zadłużenia. Natomiast Sąd ponownie zauważa, że sytuacja finansowa Skarżącej jest zła, a pogarsza ją dodatkowo przewlekła choroba i koszty koniecznego leczenia. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się do tych okoliczności. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy wynika, że organ dokonał jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. W konsekwencji takiego rozumowania obowiązek dokładnego ustalenia w toku postępowania administracyjnego istotnych okoliczności sprawy otrzymał marginalne znaczenie. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku WSA z dnia 18 września 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 741/06. Odmawiając umorzenia wnioskowanych należności nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącej. Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast dać jasny obraz motywów rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zakresie tego, jak Prezes Zakładu ocenia sprawę. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.