V SA/Wa 2211/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska- Jóźków (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant: referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez J. W. jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] marca 2012 r. nr [...], którą odmówiono skarżącemu umorzenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych ustalonych decyzjami z dnia [...] listopada 2010 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następującym stanie faktycznym sprawy. Czterema decyzjami z [...] listopada 2010 r. Prezes ARiMR ustalił J. W. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, odpowiednio w wysokości: 3.117,56 zł, 3.125,91 zł, 3.592,74 zł, 3.645,28 zł. Decyzje te wobec nie wniesienia przez stronę środków zaskarżenia stały się ostateczne. Po rozpoznaniu wniosku producenta rolnego o umorzenie ww. kwot Prezes ARiMR decyzją z [...] marca 2012 r. odmówił umorzenia należności. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące umorzenie należności określone w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz.U. nr 258, poz. 1747) – dalej "rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r.". Zgodnie bowiem z powyższym przepisem właściwy organ agencji płatniczej może umorzyć należności pieniężne w przypadku, gdy ich kwota nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Koszty upomnienia kształtują się na poziomie 8,80 zł., tymczasem zadłużenie wnioskodawcy z tytułu nienależnie pobranych płatności, ustalone w ww. decyzjach wynosi odpowiednio: 3.117,56 zł, 3.125,91 zł, 3.592,74 zł, 3.645,28 zł. a zatem przekracza kwotę kosztów upomnienia. Ponadto przepis ten daje podstawę do umorzenia przez Prezesa ARiMR wskazanych należności w przypadku, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. W niniejszej sprawie, co podkreślił organ I instancji taka sytuacja nie zachodzi. Wnioskodawca przekazał gospodarstwo rolne synowi w zamian za dożywocie dla siebie i żony. W ramach dożywocia ustanowiona została bezpłatna dożywotnia służebność mieszkania, opieka i pomoc w chorobie. Małżonka skarżącego otrzymuje rentę w wysokości 705,56 zł. Skarżący jest właścicielem samochodu marki [...] rocznik [...]. Powołany wyżej przepis § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. daje także podstawę do umorzenia należności pieniężnych przypadającym agencjom płatniczym w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Wobec tego, jak wskazał organ prowadzący postępowanie, bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, Prezes ARiMR nie może umorzyć kwoty nienależnie pobranych płatności. Dalej organ wywiódł, że w niniejszej sprawie nie została spełniona także przesłanka warunkująca umorzenie należności określona w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., zgodnie z którym właściwy organ agencji płatniczej umarza z urzędu kwotę należności, jeżeli należność nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania (...). Wobec tego, że zadłużenie Strony znacznie przekracza równowartość 100 euro, organ I instancji uznał, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku. Przypomniał, że kurs euro ustalony przez Europejski Bank Centralny na dzień 31 października 2010 r. wyniósł 3,9820 zł. W związku z tym kwota płatności nienależnie pobranych przez skarżącego mogłaby zostać umorzona gdyby nie przekraczała 398,20 zł. Warunek ten nie został jednak spełniony, ponieważ kwota nienależnie pobranych płatności została ustalona na kwotę wyższą. W końcowej części uzasadnienia decyzji pouczono skarżącego, że może stosownie do § 7 powoływanego rozporządzenia RM z 21 grudnia 2010 r., zwrócić się do Prezesa ARiMR z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty, jeżeli jest to uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2012 r. uznał prawidłowość decyzji podjętej przez Prezesa ARiMR. Uzasadniając rozstrzygnięcie o takiej treści organ II instancji przytoczył regulacje prawne, które mogą być podstawą umarzania należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Poddał analizie każdą z przesłanek. Podniósł, że osoby pozostające w związku małżeńskim odpowiadają za zobowiązania całym majątkiem odrębnym oraz majątkiem wspólnym, obejmującym ich dorobek. Powołując się na wysokość kosztów egzekucyjnych uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Dodatkowo wskazał, iż fakt znajdowania się w trudnej sytuacji materialnej zdrowotnej i osobistej, może być podstawą odroczenia terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenia płatności całości lub części należności na raty, w razie złożenia stosownego wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podniósł, że uzyskane z dopłat pieniądze wydatkował tylko na gospodarstwo rolne, przekazując je w tym celu dzierżawcy. Był przekonany, że pieniądze mu się należą. Uważa, że spełnia przesłanki do umorzenia należności, ponieważ nie jest w stanie zwrócić nienależnie pobranych płatności bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i żony. Nie posiada żadnego majątku przedstawiającego większą wartość, jedynym źródłem utrzymania jest renta żony. Jest schorowany i nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Gospodarstwo przekazał umową za dożywocie, ale musi z żoną radzić sobie sam, nikt im nie pomaga. Ponosi wszystkie koszty eksploatacyjne mieszkania mimo, ze zgodnie z umową ma prawo do bezpłatnego mieszkania. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów uznać należało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa powołanych przez organy administracyjne. Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Szczegółowe zasady i tryb umarzania tych należności reguluje powołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Zgodnie z przepisem § 4 ust. 1 tego aktu należność pieniężna umarzana jest z urzędu, a zatem organ zobowiązany jest do jej umorzenia, jeśli należność ta nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006, str. 52, ze zm.). W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że kwota nienależnie pobranej płatności ustalona decyzjami Prezesa ARiMR z dnia [...] listopada 2010 r. wynosiła łącznie 13.481,49 zł. Kwota ta przekroczyła zatem równowartość 100 euro, ponieważ wyznaczony przez Europejski Bank Centralny kurs euro na dzień 29 października 2010 r. wynosił 3,9820 zł. W tej sytuacji, jak słusznie przyjęły organy należność ta nie podlega umorzeniu z urzędu, gdyż stanowi kwotę wyższą od 398,20 zł. Ponadto, w przypadku całkowitej nieściągalności należności, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek, o których stanowi §3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., organy agencji mają możliwość, a zatem nie są zobligowane, umorzenia z urzędu w całości lub w części należności. Tak więc w przypadku spełnienia jednej z przesłanek określonych niniejszym przepisem organ może z urzędu (nawet bez wniosku strony ) umorzyć należność przypadającą agencji płatniczej. Przesłanki te są następujące : 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku (...) 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność (...); 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Wskazując na fakt pogorszenia sytuacji życiowej strony oraz brak majątku, niskie dochody i zły stan zdrowia, organ zasadnie uznał, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., nie stanowią one samodzielnych przesłanek umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności, ustalonych skarżącemu decyzjami Prezesa ARiMR z [...] listopada 2010 r. Nie mniej jednak uznać należy, że wskazane przez stronę okoliczności podlegają ocenie w świetle przesłanek o których mowa w § 3 pkt 5-6 rozporządzenia. Odnosząc się zatem do zaistnienia w przedmiotowej sprawie określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności należy stwierdzić, iż na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji organy administracyjne prawidłowo przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Sąd zgadza się z dokonaną przez organy płatnicze oceną, że niewątpliwie trudna sytuacja materialna, w której znajduje się skarżący, nie uzasadnia uznania wniosku pod kątem spełnienia omawianej wyżej przesłanki. Stały dochód w postaci renty żony oraz umowa dożywocia w ramach której - co wynika z aktu notarialnego umowy za dożywocie z [...] grudnia 2008 r. - skarżący ma prawo do korzystania ze służebności mieszkania, z ogrzewaniem, oświetleniem i wodą oraz wyżywieniem nie dają podstaw do przypuszczenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Należy podkreślić, że trudna sytuacja materialna nie stanowi samoistnej przesłanki skutkującej koniecznością umorzenia całości lub części należności. Należy także przypomnieć, że § 3 ust. 1 rozporządzenia oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego ("Prezes ARiMR i Prezes ARR mogą z urzędu umarzać...") co oznacza pewną swobodę w podejmowaniu rozstrzygnięć w omawianym przedmiocie. Negatywna ocena takich rozstrzygnięć musiałaby wiązać się z brakiem ich uzasadnienia, bądź też z takimi uzasadnieniami, które z żaden sposób nie przystawałyby do realiów konkretnej sprawy. Z sytuacją, o której mowa, nie mamy jednak do czynienia w sprawie niniejszej. W przedmiotowej sprawie skarżący powinien natomiast rozważyć (sugerowaną również przez organ odwoławczy) możliwość jaką przewiduje § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. Otóż przepis ten umożliwia wystąpienie z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności lub rozłożenia jej w całości lub w części na raty z uwagi na możliwości płatnicze dłużnika. W prawidłowo ustalonych okolicznościach stanu faktycznego sprawy i przy przeprowadzeniu przez organy administracji prawidłowej wykładni mających w niej zastosowanie przepisów obowiązującego prawa, w ocenie Sądu brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Z wyłożonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.