V SA/Wa 2217/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2011 r. sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu grzywien nałożonych mandatami karnymi 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złote dwadzieścia groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi z dnia ... sierpnia 2010 roku (data nadania pocztowego) wniesionej przez Ł. K. jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia ... lipca 2010 roku o odmowie umorzenia grzywien nałożonych mandatami karnymi kredytowanymi. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. W dniu ... lipca 2009 r. do P.– [...] w S. wpłynęło pismo H. K. – matki Ł. K. – wnioskujące o umorzenie mandatów karnych nałożonych od 2005 r. na Ł. K.. Uzasadniając wniosek H. K. wskazała na orzeczoną w dniu ... sierpnia 2008 r. znaczną niepełnosprawność Ł. K. W wyniku złożonego wniosku P. [...] w S. wszczął postępowanie administracyjne, w trakcie którego zobowiązał stronę do przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną zobowiązanego oraz wystąpił o opinię od Naczelnika ... Urzędu Skarbowego w G. W dniu ... stycznia 2010 r. Wojewoda P. wydał decyzję nr ... o odmowie umorzenia grzywien na łączną kwotę ... zł nałożonych na Ł. K. mandatami karnymi kredytowanymi. W uzasadnieniu wskazał, że skoro Ł. K. otrzymuje świadczenie w postaci renty socjalnej z której prowadzona jest egzekucja, nie ma podstaw do umorzenia należności nałożonych w postaci mandatów karnych. W dniu ... lutego 2010 r. do P. [...] w S. wpłynęło odwołanie Ł. K., które Wojewoda P. przekazał do rozpatrzenia Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji. Decyzją z dnia ... marca 2010 r. o sygn. akt ... Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę Wojewodzie P. do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że prowadzący postępowanie w I instancji Wojewoda P. dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego na podstawie przepisu materialnego niewłaściwego aktu prawnego oraz w sposób wadliwy przeprowadził postępowanie wyjaśniające ograniczając się do uzyskania od Naczelnika ... Urzędu Skarbowego w G. informacji o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, podczas gdy dla właściwego przeprowadzenia postępowania administracyjnego o umorzenie grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych konieczna jest ocena organu egzekucyjnego o skuteczności prowadzonych czynności w postępowaniu egzekucyjnym. W dniu ... maja 2010 r. Wojewoda P. wydał decyzję o sygn. ..., w której ponownie odmówił umorzenia grzywien na łączną kwotę ... zł nałożonych na Ł. K. o mandatami karnymi kredytowanymi. Swoje rozstrzygnięcie uzasadnił, odwołując się do otrzymanej w dniu ... maja 2010 r. odpowiedzi Naczelnika ... Urzędu Skarbowego z G., z której wynikło, że w dniu ... kwietnia 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat w G. świadczeń, które otrzymuje zobowiązany w postaci renty socjalnej. Dnia ... maja 2010 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, bez pośrednictwa P. [...] w G., wpłynęło odwołanie Ł. K. o od decyzji Wojewody P. Wnoszący, w uzasadnieniu odwołania, nie zgodził się z rozstrzygnięciem Wojewody P. z dnia ... maja 2010 r. Podniósł również nieuwzględnienie przez organ swojego stanu zdrowia oraz przedstawił faktyczne koszty utrzymania. W dniu ... lipca 2010 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał decyzję nr ..., w której uchylił w całości decyzję z dnia ... maja 2010 r. Wojewody P. i orzekł o odmowie umorzenia grzywien nałożonych mandatami karnymi kredytowanymi. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że konieczność uchylenia decyzji Wojewody wynikła z faktu, że organ prowadzący postępowanie w I instancji dokonał oceny faktycznego i prawnego na podstawie przepisu materialnego niewłaściwego aktu prawnego, zgadzając się z Wojewodą P., że zajęcie przez organ egzekucyjny renty socjalnej uniemożliwia umorzenie mandatów karnych i w tym zakresie wydał decyzję negatywną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący Ł. K. wniósł o zmianę w/w decyzji i orzeczenie o nieobciążaniu go spłatą grzywien. Wskazał, że podstawą do umorzenia nałożonych na niego mandatów karnych powinien być jego stan zdrowia tj. choroba psychiczna w postaci schizofrenii. Podniósł, że osoba, która ze względu na chorobę i znaczną niepełnosprawność nie jest w stanie odpowiadać za swoje zachowanie, nie powinna zostać ukarana. W uzupełnieniu skargi pismem procesowym z dnia ... marca 2011 roku oraz w toku rozprawy przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącego z urzędu dodatkowo zarzucił, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 19 kpa. Wskazał, iż organy administracji mogły się uznać za właściwe do rozpoznania sprawy jedynie wtedy, jeżeli mandaty, których dotyczyło żądanie, są prawomocne (art. 98 § 2 kopw). Mandaty można zaś uznać za prawomocne jedynie w sytuacji, jeżeli oświadczenia skarżącego o przyjęciu każdego z nich były swobodne – w rozumieniu art. 171 § 7 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 39 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Zgodnie z art. 171 § 7 kpk oświadczenie, które nie jest swobodne nie może stanowić dowodu. Podniósł, iż gdyby biegły z zakresu psychiatrii stwierdził, że skarżący z powodu choroby psychicznej nie był w stanie złożyć swobodnych (w rozumieniu art. 171 § 7 kpk) oświadczeń o przyjęciu mandatów, wówczas organ administracji powinien przyjąć, że mandaty nie zostały przez niego przyjęte (bo na podstawie art. 171 § 7 kpk jego oświadczenia o ich przyjęciu nie mogą stanowić dowodu). Wówczas organ administracji powinien przyjąć, że mandaty te nie są prawomocne (art. 98 & 2 kpow) a wobec czego grzywny nałożone tymi mandatami nie mogą być ściągane w trybie art. 100 kpow, a więc w trybie egzekucji administracyjnej. Wskazał, iż fakt, iż skarżący jest chory psychicznie, czynił niedopuszczalnym prowadzenie postępowania mandatowego, bo jest to szczególny tryb postępowania, przeznaczony dla spraw nieskomplikowanych, w których sprawstwo i wina są oczywiste i są stwierdzane przez funkcjonariusza nakładającego mandat. Funkcjonariusz nakładający mandat może także być w błędzie co do oceny poczytalności osoby karanej mandatem. Skoro jednak przeprowadzono postępowanie mandatowe, to dla postępowania administracyjnego istotne jest to, czy ukarany przyjął mandat swobodnie – a więc świadomie i ze zrozumieniem tej czynności, czy z sytuacją, że te oświadczenia nie były swobodne – bo złożyła je osoba psychicznie chora. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem postępowania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, wszczętej wnioskiem Strony z dnia ... lipca 2009 r., było umorzenie kar grzywny nałożonych mandatami karnymi. Stanowiący podstawę decyzji o umorzeniu grzywny art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104 ze zm.) wskazuje jako ewentualne przyczyny umorzenia wyłącznie sytuacje, w których zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne. Zgodnie bowiem z art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241) do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.), wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy tj. przed 1 stycznia 2010 r.. stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie administracyjne z wniosku Ł. K. o umorzenie grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych nie zostało zakończone wydaniem decyzji ostatecznej przed 1 stycznia 2010 r., w związku z czym podstawą prawną rozpatrzenia wniosku zobowiązanego jest ustawa o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień 31.12.2009 r. Zgodnie z treścią art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.), należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Przesłanki określone w przywołanym akcie prawnym stanowią podstawę umorzenia należności pieniężnych osobom znajdującym się w wyjątkowej sytuacji losowej i stanie ewidentnego ubóstwa. Z powyższego zapisu wynika, iż trudna sytuacja materialna zobowiązanego nie daje możliwości umorzenia należności. Ustawodawca określił, iż o umorzeniu należności można orzec tylko w przypadku gdy zachodzi uzasadnione przypuszczanie, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Trudna sytuacja finansowa zobowiązanego jest podstawą tylko i wyłącznie do udzielenia ulgi w spłacie w postaci odroczenia terminu spłaty należności lub też rozłożenia jej na raty. Powzięcie przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne wymaga co najmniej podjęcia czynności zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bądź kodeksu postępowania cywilnego. "Gdyby nie podjęto kroków do wszczęcia przez organ egzekucyjny tegoż postępowania, nigdy nie dowiedziano by się, czy uzyska się, czy też nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. [E. Ruśkowski (w:) Ustawa o finansach publicznych. Komentarz praktyczny, pod red. E. Ruśkowskiego i J.M. Salachny, Gdańsk 2007, s. 162]. Jak zasadnie wskazał to organ o umorzeniu należności wierzyciel może orzec tylko w ściśle określonych przypadkach, które mogą być ujawnione w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym, iż postępowanie egzekucyjne prowadzi na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 z późn. zm.) Naczelnik Urzędu Skarbowego, wierzyciel może skorzystać z przysługującego mu uprawnienia w zakresie umorzenia grzywny dopiero po przekazaniu przez organ egzekucyjny negatywnej informacji na temat skuteczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego w określonej, indywidualnej sprawie. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne jest w toku. Wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy na niezapłaconą należność pieniężną wynikającą z grzywny nałożonej mandatami karnymi kredytowymi. Tytuły wykonawcze zostały przesłane do właściwego organu egzekucyjnego, a organ egzekucyjny poprzez swoje działania dokonał zajęcia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w G. świadczenia, które otrzymuje zobowiązany w postaci renty socjalnej. Tym samym nie zostały spełnione pozytywne przesłanki umorzenia grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych tj. całkowita nieściągalność oraz uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu (egzekucyjnym) nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia przepisów art. 177 § 7 kpk, art. 98 § 2 i art. 39 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz art. 84 § 1 kpa to należy wskazać, iż Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji kontroluje decyzje administracyjne wydane przez wojewodę tylko w aspekcie ich zgodności z przepisami ustawy o finansach publicznych, a nie ocenia celowości i zasadności nałożonych grzywien. Zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia mandat karny staje się prawomocny z momentem jego podpisania. W niniejszej sprawie Wojewoda P. jako wierzyciel, w związku z nieuiszczeniem grzywny w ciągu 7 dni od daty podpisania mandatu, wystawił na jego podstawie tytuł wykonawczy i przesłał go do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. Minister jak i wojewoda, nie są organami uprawnionymi do uchylenia prawomocnego mandatu karnego. Wyłącznie uprawnionym do badania zasadności nałożenia prawomocnego mandatu i rozważenia wszystkich związanych z tym okoliczności jest bowiem sąd właściwy do rozpatrzenia sprawy, na którego obszarze działania grzywna została nałożona (art. 101 kpow). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia ... lipca 2009 r. odpowiada prawu, co skutkuje oddaleniem skargi w oparciu o art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach jak w pkt. 2 wyroku orzeczono na podstawie § 18 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ("DzU 02.163.1348 z późn. zm.).