V SA/Wa 2235/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2008r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. . Pismem z [...] marca 2008 r. J. M. wystąpił do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w P. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Uzasadniając wniosek powołał się na swoją trudną sytuację materialną. Podniósł, że utrzymuje się wyłącznie z pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni około [...] ha przeliczeniowego. Dochód z tego gospodarstwa wystarcza jedynie na bardzo skromną egzystencję. Decyzją z [...] kwietnia 2008 r., znak: [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, - dalej jako Prezes Kasy, rozpatrując powyższy wniosek, wskazując w podstawie prawnej art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 , poz. 25 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,u.u.s.r.", odmówił umorzenia zaległości powstałych z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 1998/2-2008/1. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że sytuacja w gospodarstwie wnioskodawcy nie odbiega od poziomu podobnych gospodarstw rolnych na sąsiednim terenie. Nie wystąpiły też zdarzenia losowe, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Ponadto stan zdrowia wnioskodawcy nie wpływa w istotny sposób na jego możliwości płatnicze. Prezes Kasy, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy, wniesionego przez stronę od powyższej decyzji - zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2008 r., znak: [...] utrzymał w mocy decyzję odmowną z dnia [...] kwietnia 2008 r., znak: [...]. W podstawie prawnej decyzji wskazał art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako: k.p.a. - a także art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ - podobnie jak we wcześniejszej decyzji - oparł się na informacjach zebranych podczas wizytacji w gospodarstwie dłużnika. Stwierdził, że dłużnik jest kawalerem, samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego, które jest jedynym źródłem jego dochodu. Dodatkowo ustalono, że dłużnik pobiera dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z ARiMR, nie zalega z opłacaniem podatku rolnego oraz nie korzysta z pomocy społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił decyzji Prezesa Kasy z dnia [...] lipca 2008 r. naruszenie "przepisów prawa, a w szczególności art. 41 a ust. 1 pkt 2" u.u.s.r. Wskazując na ten zarzut wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniósł, że nie wiedział, iż podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu. Ponadto stwierdził, że spłata całego zadłużenia zagraża jego egzystencji. Jedynym źródłem dochodu jest niewielkie gospodarstwo rolne, do pracy na którym konieczne jest odpłatne wynajmowanie maszyn. Podniósł również, że zwyrodnienie kręgosłupa uniemożliwia mu wykonywania cięższych prac w gospodarstwie. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazanych. Na wstępie należy jednak wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania bądź też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.", lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którego brzmieniem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z użytego w tym przepisie sformułowania ,,może umorzyć" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak Sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko. W sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s.", o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony. Prezes Kasy wydając zaskarżoną decyzję powołał się na przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., to jednak nie ustalił w sprawie w sposób prawidłowy stanu faktycznego, jak również nie dokonał oceny tego stanu na gruncie powołanego przepisu. Poza lakonicznym twierdzeniem o nieznalezieniu podstaw do umorzenia należności bądź odsetek Prezes Kasy nie podjął żadnej próby oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Wymienił tylko okoliczności stanowiące niepełny materiał dowodowy nie podejmując się ich oceny. W uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził m.in., że skarżący choruje na zwyrodnienie kręgosłupa nie wskazał jednak, czy okoliczność ta wpływa na wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów. Nie zbadał również, czy skarżący ponosi koszty związane z leczeniem swojej dolegliwości i w jakim wymiarze koszty te obciążają jego budżet. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje więc istotnych elementów, które powinny składać się na stan faktyczny sprawy, takich jak ustalenie wielkości dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, wydatków związanych z jego prowadzeniem, wydatków związanych z prowadzeniem domu, czy też wydatków stałych ponoszonych na utrzymanie skarżącego. Dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii pozwoliłoby na poznanie możliwości płatniczych skarżącego i dalszą ocenę zasadności jego wniosku na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W tej sytuacji przekonanie Prezesa Kasy, że opłacenie całości zadłużenia nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz, że sytuacja finansowa umożliwia uregulowanie całego zadłużenia jest dowolne i przedwczesne. Powyższe wskazuje na naruszenie przez Prezesa Kasy zasady prawdy obiektywnej (materialnej) polegającej na obowiązku podjęcia wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jak również art. 77 § 1 k.p.a., którego treść obliguje organy administracji publicznej nie tylko do zebrania w sposób wyczerpujący ale również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jednocześnie organ odwoławczy naruszył art. 80 k.p.a. stanowiący, że ocena czy dana okoliczność została udowodniona powinna nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W tej sytuacji możliwości płatnicze skarżącego - jako nie ustalone - nie zostały także uwzględnione przez organ orzekający, jak tego wymaga omawiany przepis u.u.s.r., a wydane orzeczenie należ uznać za nieuzasadnione. Należy przypomnieć, że, przepisy procedury administracyjnej wymagają by ,,Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (§ 3 art. 107 k.p.a.). Prezes Kasy nie wskazał istotnych w sprawie faktów i dowodów uzasadniających brak po stronie skarżącej ważnego interesu dającego podstawę do umorzenia składek w oparciu o art. 41 a ust. 1 u.u.s.r., czym naruszył omówiony art. 107 § 3 k.p.a. Podsumowując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem omówionych powyżej przepisów procedury, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Kasy zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. W ramach tego organ administracyjny winien w szczególności wyjaśnić sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego, a następnie uwzględnić je przy ustalaniu czy w sprawie nie występuje ważny interes skarżącego umożliwiający umorzenie zaległych składek w trybie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Zasadne jest zatem ustalenie i porównanie miesięcznych dochodów oraz wydatków skarżącego, poprzedzone zebraniem oraz oceną niezbędnych dowodów w tym zakresie. Ustalenia organu winny znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 134 § 1 i 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję