V SA/Wa 224/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Asesor Sądowy WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2006r., J. N. zwróciła się do Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 1999r. do września 2005r. . W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż nie posiada tak "astronomicznej" sumy ani majątku, który pozwoliłby jej na spłatę zadłużenia. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne oraz odsetek za zwłokę naliczonych do dnia 03.04.2006r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż J. N. jest uprawniona do świadczenia emerytalnego, a dodatkowym źródłem utrzymania jest także świadczenie emerytalne jej męża. Ponadto jest właścicielką użytków rolnych. Wyjaśnił ponadto, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Powołując przepis art. 30 ustawy systemowej ZUS wskazał również, iż możliwość umorzenia należnych składek nie dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zgodnie zaś z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu obecna sytuacja finansowa J. N. jest trudna, ale nie uzasadnia umorzenia zaległości. Wskazał również, iż zobowiązania wobec banku oraz wydatki związane z koniecznością zamieszkiwania we wspólnym gospodarstwie domowym syna z rodziną nie są podstawą do uznania przez Zakład, że wystąpił ważny interes, który uzasadniałby umorzenie. Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2006r., o nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.Nr 9, poz. 26 ze zm.). W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie ustalono, że do świadczenia emerytalnego w wysokości 800 zł uprawniony jest małżonek zobowiązanej. Prezes ZUS dodał również, iż zobowiązana wraz z mężem, na prawach wspólności ustawowej jest właścicielem nieruchomości o pow. 0,145ha, położonej w miejscowości M., a posiadana nieruchomość pozwala na ustanowienie hipoteki przymusowej celem zabezpieczenia należności z tytułu składek. Zdaniem Prezesa Zakładu nie jest przesłanką dającą podstawę do umorzenia zadłużenia fakt, iż na utrzymaniu Państwa N. pozostają cztery osoby, bowiem syn zobowiązanej wraz z małżonką są osobami dorosłymi, zdolnymi do podjęcia pracy, a tym samym do samodzielnej egzystencji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca J. N. wniosła o ponowne rozpatrzenie decyzji Prezesa ZUS. W uzasadnieniu przedstawiła swój oraz męża zły stan zdrowia. Dodała, że po odliczeniu opłat pozostaje jej około 100 zł na utrzymanie miesięczne, a zyski z prowadzonej przez nią działalności były bardzo skromne. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. W powyższym kontekście Sąd miał na uwadze okoliczność, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana przez pracownika organu, który wydał decyzję ZUS i zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS. Zgodnie z treścią przepisu art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego jest wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosowanie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 stanowi, iż pracownik podlega wyłączeniu od udziału w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Jak wynika z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Należy przyjąć, że art. 24 k.p.a. wyłącza pracownika od udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Nie ulega wątpliwości, że powyższa reguła ma odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której pracownik organu administracji publicznej brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji, następnie zaskarżonej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowej sprawie decyzja I i II instancji została wydana przez Dyrektora Oddziału ZUS w T. tj. K. S. Skutkiem prawnym naruszenia art. 24 k.p.a. jest wznowienia postępowania w sprawie, co wynika bezpośrednio z treści przepisu art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego, który to przepis ustanawia procesową sankcję, ale tylko w odniesieniu do naruszenia zasady obiektywizmu przy wydawaniu decyzji administracyjnej, ponieważ nie chodzi w tym przypadku o sam udział w postępowaniu podmiotu z niego wyłączonego, lecz o orzekanie w sprawie. W związku z powyższym, zdaniem Sądu naruszenie przepisów o wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu należy traktować jako naruszenie przepisów procesowych mających istotny wpływ na wynik sprawy. W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazana powyżej wada kwalifikowana zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2006r., stanowi okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. b w zw. z art. 134 i 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt. 1 wyroku. Na podstawie art. 152 orzeczono jak w pkt. 2 ustawy procesowej.