V SA/Wa 224/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2017 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) grudnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" oddala skargę. Decyzją z [...] grudnia 2008 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR ARiMR) przyznał [...] (dalej: Strona lub Skarżący) pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" PROW 2007-2013 z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Gospodarstwo Strony obejmowało działkę rolną nr [...] położoną w województwie lubuskim, powiecie żarskim, gmina [...], obręb [...], nabytą przez Skarżącego w dniu [...] grudnia 2008 r. Pomoc finansowa z powyższego tytułu została wypłacona Stronie w dniu [...] czerwca 2009 r. w wysokości 50 000,00 zł. Pismem z [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor OR ARiMR poinformował Stronę o możliwości zwrotu nienależnie pobranych płatności z powodu nie wywiązania się z obowiązku, wskazanego w decyzji o przyznaniu pomocy, w zakresie przedłożenia zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z [...] kwietnia 2012 r., [...] działając w imieniu Skarżącego zwróciła się do Dyrektora OR ARiMR o ,,anulowanie tej decyzji’’. Wyjaśniła, że Skarżący w dniu [...] sierpnia 2012 r. uległ bardzo poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu. Do pisma załączyła dokumentację medyczną, dotyczącą leczenia Skarżącego. Zgodnie z tą dokumentacją Skarżący przebywał: na Dziale Neurologii Wielospecjalistycznego Szpitala Samodzielnego Publicznego ZOZ w [...] w okresie od dnia [...].08.2011 r. do dnia [...].10.2011 r. (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 14.10.2011 r.), na Oddziale Rehabilitacji Ogólnoustrojowej Wielospecjalistycznego Szpitala Samodzielnego Publicznego ZOZ w [...] w okresie od dnia [...].10.2011 r. do dnia [...].11.2011 r. (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia [...].11.2011 r.), na leczeniu we Francji zgodnie ze sprawozdaniem operacyjnym z dnia [...].01.2012 r., w Ortopedyczno-Rehabilitacyjnym Szpitalu Klinicznym im. [...] w [...] od dnia [...].04.2012 r. do dnia [...].04.2012 r. (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia [...].04.2012 r.). W dniu [...] grudnia 2012 r. po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej, Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że o przyznanie płatności bezpośrednich do działki nr [...], będącej własnością Strony, wystąpiła osoba trzecia. W odpowiedzi na wezwanie organu (pismo z [...] grudnia 2012 r.) o wyjaśnienie powyższej kwestii Skarżący wyjaśnił (pismo z [...] grudnia 2012 r.), że o przyznanie dopłat bezpośrednich na 2012 r. wystąpiła osoba trzecia, ponieważ ze względu na skutki wypadku komunikacyjnego, nie jest w stanie użytkować rolniczo działek. Dlatego przeniósł posiadanie działek rolnych na [...], która zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na działkach stanowiących własność Skarżącego do czasu powrotu do zdrowia. Pismem z dnia [...] października 2013 r. Dyrektor OR ARiMR wezwał Skarżącego do złożenia wyjaśnień i dostarczenia dokumentacji potwierdzającej okresy przebywania na leczeniu we Francji, miejsca pobytu, stanu zdrowia w okresach, kiedy nie był objęty leczeniem szpitalnym. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Strony, w piśmie z dnia [...] listopada 2013 r., złożył wyjaśnienia wraz z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu pobranych płatności z powodu zaistnienia siły wyższej oraz dołączył sprawozdanie operacyjne z dnia [...] stycznia 2012 r. przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego języka francuskiego. Pismem z [...] czerwca 2015 r. Dyrektor OR ARiMR zawiadomił Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu ,,Ułatwiania startu młodym rolnikom’’. Po przeprowadzeniu postepowania administracyjnego Dyrektor OR ARiMR decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...] ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ w wysokości 50 000,00 zł. W podstawie prawnej powołał m. in. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: k.p.a.), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) w związku z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ objętego programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (aktualnie t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 201 ze zm.; dalej: rozporządzenie wykonawcze). Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego od powyższej decyzji, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR lub organ odwoławczy) decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OR ARiMR. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z przepisem § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego Beneficjent powinien samodzielnie prowadzić gospodarstwo, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika natomiast, iż w terminie 5 lat od dnia wypłaty pomocy, tj. od dnia [...] czerwca 2009 r. Skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa, na które przyznano pomoc, gdyż w latach 2009-2013 nie był faktycznym posiadaczem działki nr [...] o powierzchni 23,51 ha użytków rolnych, położonej obręb [...], gmina [...], powiat żarski, województwo lubuskie, wskazanej jako gospodarstwo, na które została przyznana pomoc finansowa i nie użytkował jej rolniczo. Prezes ARiMR powołał przepis § 20 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, który stanowi, że pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Zaznaczył, że zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 1 zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy. W ocenie organu odwoławczego zdarzenia zaistniałe w następstwie wypadku motocyklowego Beneficjenta nie uzasadniają zastosowania przez ARiMR przepisów art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 2006.368.15 ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 1974/2006) lub § 22 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego dotyczących kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na powyższą decyzję Prezesa ARiMR, zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że Skarżący w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ustanowił pełnomocnika podczas gdy Strona nie była reprezentowana przez pełnomocnika co jest równoznaczne z pominięciem Strony w postępowaniu przed tym organem. W oparciu o tak przedstawiony zarzut Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi Prezes ARiMR stwierdził, że jest on niezasadny, ponieważ w aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącego adwokatowi [...], które wpłynęło do organu w dniu [...] lutego 2014 r. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2017 r. Skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę i stwierdził, że nie wie skąd wzięło się pełnomocnictwo w tej konkretnej sprawie. Do przedmiotowej sprawy Skarżący udzielił pełnomocnictwa dopiero na etapie postępowania odwoławczego, tj. przy piśmie z dnia [...] września 2015 r., natomiast w dacie [...] lutego 2014 r. nie toczyło się przed Dyrektorem OR ARiMR żadne postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa, vide art.145 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Sąd rozpoznając skargę na podstawie akt sprawy korzystał ze wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Jak wynika z akt sprawy Skarżący wystąpił o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013. Warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" uregulowane zostały, w zakresie przepisów krajowych, w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (aktualnie t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1387 ze zm; dalej: ustawa o wspieraniu). Przepis art. 21 ust.1 i 2 pkt 2 i ust. 3 tej ustawy wprowadził pewne modyfikacje do określonych w k.p.a. reguł dowodowych, w efekcie czego organ przed którym toczy się postępowanie zobowiązany jest do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, nie ma natomiast obowiązku zbierania materiału dowodowego, bowiem to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego beneficjent powinien samodzielnie prowadzić gospodarstwo, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy. Przez pojęcie samodzielne prowadzenie gospodarstwa rozumie się zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia, prowadzenie gospodarstwa osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa. W myśl § 20 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Zgodnie zaś z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 1 zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy. W rozpatrywanej sprawie niesporne jest, że Skarżącemu wypłacono w dniu 10 czerwca 2009 r. pomoc finansową z tytułu działania ,,Ułatwianie startu młodym rolnikom’’ w kwocie 50 000,00 zł. Niesporne jest również, że Skarżący na skutek wypadku komunikacyjnego, który miał miejsce w dniu [...] sierpnia 2011 r., zaprzestał samodzielnie prowadzić gospodarstwo rolne na które przyznano mu pomoc, a o płatności bezpośrednie oraz rolnośrodowiskowe za 2012 r. i 2013 r. do działki nr [...] wystąpiła osoba trzecia. Słuszna jest zatem ocena organu, że Skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa, na które została przyznana pomoc finansowa do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy, wobec czego zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego zasadne jest żądnie zwrotu całkowitej kwoty przyznanej pomocy. Zdaniem Sądu organy orzekające prawidłowo oceniły również, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie otrzymanej płatności. W tym zakresie zastosowanie ma art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2004 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Zgodnie z ust. 1 powyższego przepisu państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: • śmierć beneficjenta; • długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; • wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; • katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; • wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; • choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2004). W prawie krajowym przewidziano inne, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. Zgodnie z § 22 rozporządzenia wykonawczego są nimi: a) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy, b) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów, c) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia, d) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin, e) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta. Odnosząc się do powyższej kwestii zauważyć należy, że Skarżący pismem z [...] kwietnia 2012 r. (data wpływu: [...] kwietnia 2012 r.) wystąpił do organu o odstąpienie od dochodzenia zwrotu wypłaconej pomocy, powołując się na skutki wypadku motocyklowego i przedkładając dokumentację medyczną potwierdzającą okresy przebywania Skarżącego na leczeniu w placówkach szpitalnych. Wniosek ten stanowił odpowiedź na powiadomienie Skarżącego przez organ – pismem z [...] kwietnia 2012 r. – o możliwości zwrotu nienależnie przyznanych płatności. Należy także zauważyć, że Skarżący wezwany został pismem z [...] października 2013 r. przez Dyrektora OR ARiMR do przedłożenia dowodów potwierdzających m. in. stan zdrowia w okresach w których Skarżący nie przebywał na leczeniu w placówkach szpitalnych. Kwestia ta ma istotne znaczenie dla ustalenia dnia od którego Skarżący był w stanie dokonać powiadomienia organu o przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okolicznościach zwalniających z obowiązku zwrotu pomocy wypłaconej Skarżącemu, a w konsekwencji oceny czy powyższe pismo Skarżącego z [...] kwietnia 2012 r. złożone zostało z zachowaniem 10 dniowego terminu, o którym mowa w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006. Podkreślić należy, że Skarżący nie przedłożył dowodów w omawianym zakresie, nie wskazał również dnia w którym według niego termin 10 dniowy rozpoczął swój bieg. Słuszne w tej sytuacji jest stanowisko organów, że Skarżący nie udowodnił aby składając wniosek pismem z [...] kwietnia 2012 r. o odstąpienie od żądania zwrotu wypłaconej pomocy zachował termin wymagany art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2004. Przypomnieć należy, że ciężar udowodnienia początku biegu terminu do zgłoszenia przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności na podstawie art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 – przerzucony został na stronę, gdyż z faktu tego wywodzi skutki prawne (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2014 r, sygn. akt II GSK 158/13, dostępny na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl) W świetle powyższego zasadne jest stanowisko organów orzekających, że w sprawie nie zaistniały okoliczności, które uzasadniałyby na gruncie art. 47 rozporządzenia nr 1974/2004 odstępstwo od wymogu żądania zwrotu pomocy wypłaconej Skarżącemu. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały również przesłanki wymienione w § 22 rozporządzenia wykonawczego. Niezasadny w ocenie Sądu jest zarzut skargi wskazujący na błędne przyjęcie przez Dyrektora OR ARiMR, że Skarżący przed tym organem działał przez pełnomocnika. W aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącego adwokatowi [...] w dniu [...] lutego 2014 r., które upoważniało pełnomocnika do reprezentowania Skarżącego w postępowaniu przed organem I instancji (vide k-719 tom 2 akt administracyjnych). Z prezentaty umieszczonej na powyższym pełnomocnictwie wynika, że wpłynęło ono do organu I instancji w dniu [...] lutego 2014 r., tj. przed wszczęciem postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie. Pełnomocnik Skarżącego zakwestionował fakt jego złożenia w powyższej dacie. Nie zakwestionował natomiast w żaden sposób faktu udzielenia pełnomocnictwa ani jego zakresu, który wskazuje, że był on umocowany do reprezentowania Skarżącego już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd nie stwierdził również innych naruszeń prawa, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Organy orzekające rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy, na jego podstawie właściwie ustaliły stan faktyczny i prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy. Z przedstawionych przyczyn Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a skargę oddalił.