V SA/Wa 2244/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Protokolant - st. spec. Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. K. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie umorzenia składek. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Z. decyzją z [...] sierpnia 2017 r. odmówił A. K. umorzenia składek z tytułu ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 40 154,25 zł, ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej kwocie 17 370,10 zł, na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3 192,28 zł za okresy wskazane w decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej i brakiem opłacania związanych z tym składek na rzecz ZUS powstało zadłużenie wskazane w decyzji. ZUS przypomniał, że pismem z [...] stycznia 2017r. wnioskodawczyni zwróciła się do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. o uchylenie decyzji wydanej przez ZUS [...] sierpnia 2016 r. określającej wysokość zadłużenia. We wniosku tym wnioskodawczyni wniosła również o umorzenie zaległych składek. Wniosek w tej części po rozpatrzeniu odwołania przekazano do ZUS celem jego rozpatrzenia. ZUS ustalił stan faktyczny sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej, życiowej i materialnej wnioskodawczyni, przeanalizował obowiązujące przepisy prawa i decyzją z [...] sierpnia 2017 r. odmówił umorzenia istniejących zaległości. ZUS wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 późn. zm.) należności z tytułu nieopłaconych składek mogą być umarzane w całości lub w części jeśli uzna się, że są one całkowicie nieściągalne. Warunki całkowitej nieściągalności określa art. 28 ust. 3 powołanej ustawy, które nie zaistniały w przypadku wnioskodawczyni, co powoduje brak możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisu. Ponadto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczeń społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), przy czym ZUS wskazał, że jakkolwiek w jego ocenie sytuacja strony jest bardzo trudna to jednak w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a. Od przedmiotowej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z [...] października 2017 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2017 r. W wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ZUS ponownie dokonał ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz dokonał analizy przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie. ZUS wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 2 usus Zakład może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, zgodnie z art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy, gdy: Dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 ustawy 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233), Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201) , 4. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu , 4a. Wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu 4b. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, Jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Odnosząc się kolejno do przytoczonych przesłanek organ stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła w sprawie, co powoduje brak możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisu. Ponadto organ stwierdził, że niezależnie od powyższego, należności Zakładu z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) (zgodnie z art. 32 usus w stosunku do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przy czym, za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia). W odniesieniu do sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej strony organ stwierdził, że prowadziła ona od [...] grudnia 2009 r. działalność gospodarczą w zakresie pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach, która [...] stycznia 2017 r. została zawieszona, przytaczając osiągane przez nią a także jej męża przychody w latach 2010-2016. W szczególności organ wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności w 2016 r. strona uzyskała przychód w wysokości 10 952,87 zł, koszty uzyskania przychodu 10 430,61 zł, dochód w wysokości 522,26 zł., zaś z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskała dochód w wysokości 234,08 zł. Natomiast mąż strony M. K., uzyskał przychód w wysokości 40 846,00 zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 20 423,00 zł, dochód w kwocie 20 423,00 zł., z tytułu zaś wykonywanych umów o dzieło w roku tym uzyskał dochód w kwocie 16 747,00 zł. Ponadto w styczniu 2017 r. strona z tytułu prowadzonej działalności uzyskała przychód w wysokości 924,79 zł, wydatki wyniosły 808,53 zł, dochód wyniósł 116,26 zł. Organ ustalił także, że strona nie posiada tytułu do ubezpieczeń, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką oraz mężem M. K. Wnioskodawczyni uzyskuje dochód w kwocie 20 zł miesięcznie z tytułu inkasa za pobór podatku, pobiera zasiłek rodzinny w kwocie 124zł miesięcznie oraz stypendium szkolne na córkę w wysokości 60 zł miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania rodziny to kwota 900 zł, na którą składają się kwoty: 250-300 zł opłaty za energię, 50 zł woda, 150 zł wywóz śmieci i gaz, 150 zł internet, telefon oraz 250 zł koszty związane z nauką córki w szkole muzycznej. Organ ustalił, że strona posiada zobowiązania pieniężne w kwocie 300 zł z tytułu podatków, 3 000 zł z tytułu karty kredytowej, spłacane po 300 zł miesięcznie, 800 zł z tytułu nieopłaconych faktur [...], spłacane po 50 zł miesięcznie w formie dobrowolnych wpłat. Organ wskazał, że łączny miesięczny dochód rodziny strony to kwota 1 601,58 zł, który jest poniżej minimum socjalnego dla 3-osobowego gospodarstwa wynoszącego 2 740,79 zł. Organ stwierdził, że strona urodziła się z wadą [...] a sześć lat temu zachorowała na [...]. Obecnie jest w ciąży z drugim dzieckiem. Nie przedstawiła dokumentów świadczących o przeciwwskazaniach do podjęcia pracy jak również dowodów, że nie posiada środków na leczenie np. nie zrealizowanych recept. Jej mąż również nie posiada przeciwwskazań do podjęcia pracy na etat i uzyskiwania z tego tytułu stałych i wyższych dochodów. Strona spłaca pozostałe swoje zobowiązania cywilnoprawne, natomiast wobec zadłużenia z tytułu składek nie podjęła kroków w celu ich spłaty. Organ wskazał, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym i określenia rat w różnych wysokościach dogodnych do spłaty i dostosowanych do sytuacji finansowej strony. Organ uznał, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż regulowanie obciążających, a wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązań publicznoprawnych będzie stanowiło utrudnienie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych strony. W ocenie organu strona nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i rodziny, co powoduje, że brak jest zatem podstaw prawnych do umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek. Od przedmiotowej decyzji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzuciła naruszenia art. 7, art. 8 , art. 77 § 1, art 107 § 3 kpa a także przepisy prawa materialnego tj. art. 28 ust 2, 3, 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej. Skarżąca wskazała w szczególności, że w świetle przedstawionych dokumentów ZUS nieprawidłowo uznał, że w jej przypadku nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności pomimo, iż nie posiada żadnego majątku, z egzekucji którego możliwe byłoby uregulowanie zobowiązań wobec ZUS, jak również, że nie posiada żadnych dochodów. Wskazała, że z akt sprawy nie wynika, aby organ zwracał się do organu egzekucyjnego o zajęcie stanowiska. Nie wynika również, na ile prowadzona w stosunku do niej egzekucja byłaby skuteczna, a wyegzekwowanie zaległych należności jest realne oraz, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne ( art 28 ust 3 pkt 6 u.s u s.) Nie zgodziła się również z dokonaną przez organ oceną braku spełnienia przesłanek wynikających z § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz 1365), mówiących o tym, że jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (...) i to mimo tego, że ZUS stwierdził, że faktycznie ona i jej rodzina żyje w chwili obecnej poniżej minimum socjalnego. Ponadto skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja wyklucza realną możliwość jakichkolwiek spłat ratalnych na co powołuje się ZUS. Zaprzeczyła także ażeby spłacała jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne wskazując, że jej na to nie stać a egzekucja dotycząca zobowiązania z tytułu zaległych opłat za śmieci jest nieskuteczna, co jest do sprawdzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skargę należało uwzględnić jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty i argumenty zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących nieprawidłowej zdaniem skarżącej analizy dokonanej przez organ w odniesieniu do przesłanek całkowitej nieściągalności o jakich jest mowa w art. 28 ust.3 ustawy z 13 października1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należy wskazać, że wbrew zarzutom skargi każda z tych przesłanek została przez organ wymieniona i oceniona, w związku z czym organ ostatecznie doszedł do wniosku, ze żadna z nich nie ma w sprawie zastosowania. Ocena taka dotyczyła również przesłanki z pkt 6 tego przepisu tj. tego, że jest oczywiste, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym niemniej, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy wskazać, że powinnością organu jest podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art.7 kpa), jego wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa) oraz dokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Należy podkreślić przy tym, że ocena materiału dowodowego jakkolwiek swobodna nie może być dowolna, co jest szczególnie ważne przy podejmowaniu decyzji uznaniowej. W przedmiotowej sprawie organ mimo zgromadzenia bogatego materiału dowodowego i dokonania w oparciu o ten materiał dowodowy ustaleń, wysnuł z niego wnioski, które budzą poważne zastrzeżenia co do ich prawidłowości, co miało znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim organ ustalił, że skarżąca i jej rodzina czyli mąż i córka, mieszkają w małej wsi w województwie [...] oraz, że mieszkają w domu rodziców męża. Warunki mieszkaniowe są bardzo trudne, jest to dom bez jakichkolwiek wygód, opalany drewnem, który należy samemu pozyskać w oparciu o posiadane zezwolenie z nadleśnictwa. Organ przeanalizował dowody dotyczące osiąganych przez małżonków dochodów na przestrzeni lat 2010-2016 i stycznia 2017 r. uznając, że dochody te nie są regularne, są wynikiem umów o dzieło oraz, że są one niskie, co powoduje, że miesięczne dochody rodziny są niższe niż minimum socjalne - 1601,58 zł miesięcznie w porównaniu do 2668,10 zł . Zostało ustalone, że skarżąca jest w ciąży, że do tego czasu nie posiadała ubezpieczenia zdrowotnego, że ma wrodzoną chorobę [...] oraz [...]. Jest również ustalone, że skarżąca uzyskuje124 zł zasiłku rodzinnego na córkę oraz stypendium w wysokości 60 zł na miesiąc. Ze względu na wiek córki i to, że z racji uzdolnień uczy się ona również w szkole muzycznej, do której należy dojeżdżać poza miejsce zamieszkania, skarżąca musi sprawować nad nią pieczę ażeby jej to umożliwić. W związku z powyższymi ustaleniami należy stwierdzić, że zdaniem Sądu sytuacja życiowa i materialna rodziny, jest skrajnie trudna i raczej w najbliższym czasie przynajmniej jeśli chodzi o uzyskiwanie wyższych dochodów przez skarżącą nie ulegnie ona –wbrew stanowisku organu – poprawie. Organ wskazał w tej kwestii, że skarżąca nie przedstawiła dowodów, że istnieją przeciwwskazania do podjęcia przez nią pracy jak również, że przeciwwskazań takich do podjęcia pracy na etat nie wykazała w odniesieniu do męża. W związku z tymi stwierdzeniami należy wskazać, że wykonywaniem pracy jest również jej wykonywanie w innych formach prawnych niż tylko w postaci umowy o pracę, w związku z czym należy stwierdzić, że pracę taką mąż skarżącej wykonuje jakkolwiek niskopłatną. Ponadto brak jest informacji na jakiej podstawie organ wysnuł wniosek, że mąż skarżącej jest w stanie zatrudnić się na etat oraz uzyskać w związku z tym znacznie wyższe wynagrodzenie, tym bardziej, że w sprawie brak jest jakichkolwiek ustaleń organu, co do jego umiejętności i wykształcenia. Jeśli chodzi zaś o skarżącą sprawuje ona o czym była już mowa opiekę nad córką, a dodatkowo będzie ją sprawować nad drugim dzieckiem. Organ w żaden sposób nie wskazał, na czym oparte jest jego przekonanie o możliwości wykonywania w chwili obecnej i w najbliższej przyszłości pracy na etat przez oboje małżonków, mimo tego, że mieszkają w małej wsi, w której mieszka100 osób, z której utrudniony jest dojazd, w której nie ma nawet sklepu i w sytuacji konieczności zapewnienia przez skarżącą w najbliższej przyszłości opieki nad dwojgiem dzieci i prowadzeniem domu. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca w sposób wyraźny wskazała na wszystkie okoliczności, które powodują, że rodzina w chwili obecnej pozostaje w stanie ubóstwa i to ta sytuacja, a nie sytuacja hipotetyczna powinna być przez organ rozważona, chyba, że ta sytuacja hipotetyczna jest realnie możliwa do osiągnięcia. To stan dochodów rodziny jakie ona osiąga, powinien być przedmiotem oceny, przy rozważaniu treści § 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., a w szczególności przesłanki z pkt 1 tego przepisu tj. okoliczności, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu sytuacja życiowa i dochody rodziny wskazują na to, że te niezbędne potrzeby życiowe, wbrew stanowisku organu, nie są zaspokajane a egzystencja jej członków jest bardzo trudna i każdy dodatkowy wydatek może nią zachwiać. Nie można uznać, że o możliwości spłaty w ratach, świadczy porównanie dochodów rodziny z jej wydatkami ( 900 zł) ponieważ wydatki obejmują jedynie stałe koszty rodziny bez uwzględnienia wydatków na żywność, ubranie, leki, środki czystości itp. O tym, że sytuacja finansowa jest trudna bez wątpienia przekonują choćby: decyzja Wójta Gminy W. z [...] listopada 2016 r. dotycząca przyznania zasiłku rodzinnego na córkę skarżącej, decyzja tegoż Wójta z [...] grudnia 2016 r. w sprawie pomocy materialnej dla córki skarżącej w postaci jednorazowego stypendium celem zakupu wyposażenia w postaci materiałów niezbędnych do pobierania nauki, zezwolenie na pozyskiwanie drewna z lasu w ramach "samowyrobu". Organ odmawiając umorzenia składek uzasadnia to również okolicznością, że ich spłata może przybrać formę rat. Stanowisko to co do zasady jest słuszne, tym niemniej musi ono znajdować podstawy w realnych możliwościach ich spłaty, co choćby w bardzo ogólnym przybliżeniu organ powinien wskazać. Samo stwierdzenie, że jest taka możliwość bez porównania wysokości zaległości i dochodów rodziny, a tym samym istnienia rezerw na spłatę zadłużenia, nie jest wystarczające dla uznania zasadności stanowiska organu. Zdaniem Sądu organ w przedstawionym stanie sprawy ocenił sytuację skarżącej w sposób dowolny, bez rozważenia wszystkich podnoszonych przez nią w toku instancyjnym argumentów obrazujących faktyczne możliwości zarobkowe rodziny jak i jej sytuację życiową, bez właściwego rozważenia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co doprowadziło do naruszenia treści art. 7 kpa, 77 § 1 kpa jak również art. 80 kpa, co nakazuje uchylenie zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ponownie wszechstronnie rozważy sytuację skarżącej w kontekście podnoszonych przez nią - w tym w skardze okoliczności – dokonując przy tym dodatkowych ustaleń, co do zmiany sytuacji rodziny związanych choćby z oczekiwanym przyjściem na świat dziecka skarżącej, czy też aktualnych dochodów rodziny, a następnie podejmie decyzję znajdującą prawidłowe oparcie w przedmiotowych ustaleniach. Organ powinien mieć przy tym na uwadze, że jego decyzja nie może w sposób rzeczywisty dodatkowo pogłębić trudną sytuację rodziny, czyniąc z niej beneficjenta systemu opieki społecznej. Mając powyższe okoliczności na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.