V SA/Wa 2251/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi R. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Pismem z dnia [...] listopada 2006 r. R. Ś. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: "Zakładem") o zmianę decyzji Zakładu z dnia [...] listopada 2004 r. o przeniesieniu odpowiedzialności na członka zarządu Z. Sp. z o.o. w Ł. z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 1999 r. do lipca 2002 r. oraz o umorzenie wyżej wymienionych składek na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); zwanego dalej: "rozporządzeniem o umarzaniu składek". W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, iż wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki Z. zgłoszony został w terminie 14 dni od likwidacji Spółki, co zwalnia, na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.); zwanej dalej: "Ordynacją podatkową" członka zarządu z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. W dniu [...] stycznia 2007 r. R. Ś. uzupełniając wniosek z dnia 16 listopada 2006 r. złożył do Zakładu dokumenty dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek za okres od sierpnia 1999 r. do lipca 2002 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 162.699,74 zł; na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w kwocie 19.057,55 zł oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 13.488,04 zł. Odmówiono także umorzenia odsetek za zwłokę, naliczonych na dzień 3 listopada 2004 r. w kwocie 157.413,00 zł. W uzasadnieniu organ wskazał przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów prawa, na podstawie których dokonał oceny złożonego wniosku. W ocenie Zakładu, z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że nie zachodzą w tej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, albowiem wnioskodawca pobiera świadczenie przedemerytalne, w stosunku do którego możliwa będzie egzekucja. Odnosząc się natomiast do okoliczności zwolnienia od odpowiedzialności wnioskodawcy jako członka zarządu Spółki Z., Zakład wskazał, iż wobec oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej Spółki postanowieniem Sądu Rejonowego w L. [...] Wydział Gospodarczy z dnia 3 września 2003 r., powoływanie się na tę okoliczność jest nieuzasadnione. Pismem z dnia 5 marca 2007 r. R. Ś. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W uzasadnieniu wskazał, iż twierdzenie Zakładu jakoby nie złożono w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości jest nieuzasadnione, bowiem ostatnia płatność spółki miała miejsce w dniu 30 kwietnia 2003 r. a zgłoszenie do sądu wniosku o upadłość nastąpiło w dniu 8 maja 2003 r. tj. w ustawowym terminie. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, iż spełnia warunki określone w rozporządzeniu o umarzaniu składek uzasadniające umorzenie należności dotyczące jego sytuacji finansowej i zdrowotnej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Prezesem Zakładu") utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2007 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - zwanej dalej: "u.s.u.s.", z uwagi na świadczenie przedemerytalne wnioskodawcy stanowiące jego stałe źródło dochodu. Prezes Zakładu zaznaczył, iż w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania postanowienia rozporządzenia o umarzaniu składek, gdyż należności za które wnioskodawca odpowiada na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2004 r. nie są należnościami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. W skardze na powyższą decyzję R. Ś. wniósł o jej uchylenie. Decyzji Prezesa Zakładu zarzucił, iż błędnie organ powołał się na treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. bowiem przepis ten nie odnosi się do sytuacji prawnej w zakresie toczącej się sprawy. Wskazał, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu powołał się na treść art. 28 ust. 1 i 2 pomijając art. 83 ust. 4, przez co doszło do sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem a uzasadnieniem decyzji. Ponadto zarzucił, iż błędne jest twierdzenie organu II instancji, jakoby w sprawie tej nie miało zastosowania rozporządzenie o umarzaniu składek. W ocenie skarżącego, powołane rozporządzenie ma zastosowane w tej sprawie, a z przedstawionych dowodów wynika, iż w jego sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, powołując argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a." lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powołany przepis pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi, a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu bezpodstawnego pomięcia przez organ odwoławczy regulacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wskazać należy, iż prezentowane w tym zakresie stanowisko skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z akt niniejszej sprawy wynika, iż przedmiotem decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] czerwca 2007 r. jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek nieopłaconych przez płatnika - Z. Sp. z o.o. w Ł. wraz z odsetkami za zwłokę, za które odpowiada R. Ś. na podstawie decyzji Zakładu z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] przenoszącej na skarżącego jako członka zarządu Spółki Z. odpowiedzialność za zobowiązania Spółki. Odwołanie od powyższej decyzji zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...] listopada 2006 r. sygn. akt [...]. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, prezentowane przez skarżącego stanowisko pozostaje w sprzeczności z literalną wykładnią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Według brzmienia tego przepisu dotyczy on bowiem wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zgodnie z art. 4 u.s.u.s. użyte w ustawie określenia oznaczają - między innymi "ubezpieczeni" - osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, z kolei określenie "płatnik składek" - to w pierwszym rzędzie pracodawca w stosunku do pracowników. Uwzględniając powyższe należy dojść do wniosku, że przepis art. 28 ust. 3a pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który spełnia jego wymagania: mianowicie, jako prowadzący działalność gospodarczą wnioskodawca był "ubezpieczonym", zaś jako zatrudniający pracowników - "płatnikiem składek". Wymieniony przepis odnosi się przy tym wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Przepis dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", tj. ich własnych obciążeń z tego tytułu (por. wyrok SN z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt III UK 84/06, OSNP 2007/19-20/287). Należy zatem uznać za prawidłowe stanowisko Prezesa Zakładu, iż w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia o umarzaniu składek. Z. Sp. z o.o., która jako zatrudniający pracowników płatnik składek ponosiła odpowiedzialność za nieopłacone w terminie składki, nie spełniała bowiem ustawowej przesłanki umożliwiającej skorzystanie z uprawnienia, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przysługującego jedynie ubezpieczonym, tj. osobom fizycznym podlegającym chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, nie zaś osobom prawnym. Nie może przy tym budzić wątpliwości, iż z uwagi na charakter regulacji prawnej zawartej w art. 28 ust. 3a, która stanowi wyjątek od ustawowych regulacji ogólnych dopuszczających umorzenie należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, analiza treści aktu wykonawczego wydanego w oparciu o delegację zawartą w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określającego szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, nie może mieć charakteru ekstensywnego. Skoro zatem przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pod względem zakresu podmiotowego nie dotyczy płatników będących osobami prawnymi, to oczywistym jest, iż możliwości umarzania składek w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób trzecich, na które decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek - spółki kapitałowej posiadającej osobowość prawną, nie można wywodzić z definicji zobowiązanego zawartej w § 2 pkt 3 rozporządzenia o umarzaniu składek, która, gdyby przyjąć wskazaną przez skarżącego interpretację użytego w ww. przepisie określenia, wykraczałaby poza zakres delegacji ustawowej. Odnosząc się z kolei do zarzutu błędnego powołania się w zaskarżonej decyzji na art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który, w ocenie skarżącego, nie odnosi się do sytuacji prawnej w zakresie toczącej się sprawy, stwierdzić należy, iż wskazany przepis stanowi regulację o charakterze procesowym, z treści której wynika prawo strony do wniesienia do Prezesa Zakładu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Powyższy przepis stanowi również, iż do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Prawidłowo został zatem powołany w podstawie prawnej rozstrzygnięcia organu odwoławczego. W ocenie Sądu, organ dokonał także prawidłowej oceny sytuacji finansowej skarżącego w aspekcie przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jak wynika bowiem z przeprowadzonych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń, skarżący pobiera świadczenie przedemerytalne w kwocie 1.070,92 zł, a zatem istnieje możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego, skutkującego realizacją zadłużenia. Ponadto, ustalono, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości. Uprawnione jest zatem stanowisko, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Na marginesie jedynie wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.