V SA/Wa 2252/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 12 stycznia 2012r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] września 2011r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany p o s t a n a w i a: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. D. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z [...] września 2011r. w przedmiocie odmowy przyznania dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany. W uzasadnieniu wniosku podał, iż przez ostatnie 2 lata z powodu dużych opadów atmosferycznych została zniszczona duża część upraw zielonych, co wpłynęło na sytuację finansową gospodarstwa. Ponadto oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką dzieci. Podał, że miesięczny dochód czteroosobowej rodziny to ok. 1380 zł., pochodzący z tytułu prowadzenia gospodarstwa oraz renty rolniczej, a majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 120 m², oraz nieruchomość rolna 17,60 ha i 8 ha (dzierżawa). Przedsiębiorąca wskazał ponadto, że przedmiotem wartościowym stanowiącym jego własność jest prasa (urządzenie rolnicze) o wartości [...] euro. Zadłużenie w bankach wynosi ok. 48 tys. zł. Skarżący, zobowiązany do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów, przesłał do Sądu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, w którym nadmienił, że wydatki na utrzymanie rodziny to: opłata za energię elektryczną 180 zł, gaz w butli 30 zł., opał 100 zł., wyżywienie 250 zł., koszt biletów na dojazd do szkoły to 220 zł., ubranie 200 zł, leczenie 120 zł, a lokat bankowych nie posiada. Postanowieniem z 12 stycznia 2012r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę należycie wykonane, strona nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie zapytania, a jedynie w sposób ogólny przedstawiła sytuację majątkową rodziny. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Wyjaśnił, iż jego rodzina posiada dom o pow. 120 m², jednak połowę domu zajmuje jego ojciec K. M. oraz brat J. M., który ma 2 pokoje na zasadzie służebności osobistej. Autor sprzeciwu wskazał, że nie dostarczył z gminy wyciągu o dochodzie gospodarstwa, gdyż gospodarstwo, które posiada znajduje się na terenie trzech gmin. Koszt, jak podał wnioskodawca pobrania takich wyliczeń z każdej gminy to 60 zł plus koszty dojazdu. Jak podkreślił producent rolny ponosi on stałe wydatki na kontynuowanie produkcji rolnej, zakupu paliwa, części zamiennych itp. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarskiemu z 12 stycznia 2012r. straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Jak wynika z oświadczeń skarżącego prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi w sumie ok. 1380 zł, (z tytułu prowadzenia gospodarstwa oraz renty rolniczej), a majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 120 m², (w połowie zajmowany przez rodzinę skarżącego), nieruchomość rolna o pow. 17,60 ha oraz 8 ha (dzierżawa). Z załączonego zestawienia opłat ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę wynika, iż ponoszą opłaty za energię elektryczną w wysokości 180 zł. (miesięcznie), koszt butli z gazem - 30 zł., opał 100 zł. , wyżywienie 250 zł., bilety na dojazd do szkoły dla dzieci to wydatek ok. 220 zł., ubranie 200 zł., leczenie 120 zł. Po zsumowaniu niezbędnych wydatków i porównaniu ich z dochodami rodziny daje dochód na jednego członka rodziny w wysokości ok. 400 zł miesięcznie, z uwzględnieniem kwoty 500 zł uzyskanej ze sprzedaży (co 2 miesiące) trzody chlewnej. Skarżący nadmienił ponadto, że gospodarstwo rolne, które prowadzi jest zadłużone na kwotę [...] tys. zł. W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe są bowiem na tyle niskie, że obecnie nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Jednocześnie wskazać należy skarżącemu, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.