V SA/Wa 2258/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. T. od postanowienia referendarza sądowego z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2012 r. w sprawie ze skargi M. T. na pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... czerwca 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych; - postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z ... października 2012 r. M. T. (zwany dalej: skarżącym) wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z matką, posiada dom o pow. 70 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. ... ha, a także budynki gospodarcze, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, że jego matka uzyskuje rentę w wysokości ... zł miesięcznie. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie ponosić kosztów sądowych bowiem nie otrzymał zapłaty za sprzedane płody rolne, a nadto posiada kredyty, które wymagają spłaty. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z ... listopada 2012 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z ... listopada 2012 r. skarżący wyjaśnił, iż z posiadanego gospodarstwa rolnego osiąga miesięczny dochód w wysokości około ... zł. Wskazał, iż jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, wyżywieniem, ubraniem wynoszą około ... zł. Matka wnioskodawcy zaciągnęła kredyt w wysokości ... zł. Wnioskodawca wskazał również, iż jest zadłużony z tytułu podatku rolnego oraz z tytułu składek na ubezpieczenie w KRUS. Do pisma załączył m. in. dwa wyciągi z rachunku bankowego za okresy: ....05.2012 – ....05.2012 oraz ....09.2012 – ....09.2012. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie administracyjnym w Warszawie postanowieniem z dnia 5 grudnia 2012 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W jego uzasadnieniu zwrócił uwagę na brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi biorąc pod uwagę to, iż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodów. Na powyższe postanowienie pismem z ... grudnia 2012 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, iż dochód który otrzymuje przeznacza na prace w polu oraz wyjaśnił, że nie jest w stanie przedłożyć żądanych rachunków bowiem ich nie posiada. Podniósł również, że nie jest w stanie ponieść kosztów od wpisu sądowego w kwocie ... zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.,, poz. 270 j.t.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF z ... października 2012 r., było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Skarżący wezwany został m.in. do złożenia oświadczeń, potwierdzonych stosownymi dokumentami o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach. Sąd w tym miejscu stwierdza, że pomimo powyższego wezwania skarżący nie nadesłał żadnych dodatkowych dokumentów i nie udzielił dodatkowych informacji, które pozwoliłyby na porównanie wysokości jego obciążeń finansowych, z jakimi powinien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi Skarżący nie wykonał zatem należycie zarządzenia referendarza sądowego z dnia ... listopada 2012 r., którym został wezwany m. in. do złożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, które posiada on sam, jak również osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazać przy tym należy, iż wykonując powyższe zarządzenie skarżący nadesłał jedynie dwa wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okresy:....05.2012 – ....05.2012 oraz ....09.2012 – ....09.2012. Zatem nie są to wyciągi z okresu ostatnich trzech miesięcy, do których był wzywany, a nadto są to tzw. wyciągi łączne, które stwierdzają jedynie saldo końcowe rachunku bez wyszczególnienia dokonywanych na nim operacji księgowych. Ponadto stwierdzić należy, co również podniósł referendarz sądowy rozpoznając wniosek, iż skarżący wskazał w piśmie z dnia ... listopada 2012 r., iż jego matka zaciągnęła kredyt w wysokości ... zł, co wskazuje na to, iż również i ona winna posiadać rachunek bankowy, z którego wyciągi nie zostały przedstawione, mimo takiego wezwania. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W konsekwencji brak ten wykluczył dokonanie oceny zaistnienia przesłanek uprawniających do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnieść przy tym również należy, że uzyskanie żądanych dokumentów nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż większość tych dokumentów winna znajdować się w posiadaniu skarżącego (np. wyciąg z rachunku bankowego). W tej sytuacji oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący. Podkreślenia również wymaga, iż skarżący znał przyczyny odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy, które wykazane zostały w postanowieniu referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2012 r. i pomimo tego do dnia dzisiejszego nie uzupełnił w powyższym zakresie swojego wniosku o prawo pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.